ਕਾਰਾਕੁਮ ਰੇਗਿਸਤਾਨ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
ਇਸ ਉੱਤੇ ਜਾਓ: ਨੇਵੀਗੇਸ਼ਨ, ਖੋਜ
ਪੁਲਾੜ ਤੋਂ ਕਾਰਾਕੁਮ ਰੇਗਿਸ੍ਤਾਨ - ਸੱਜੇ ਕੈਸਪੀਅਨ ਸਾਗਰ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤਸਵੀਰ ਵਿੱਚ ਖੱਬੇ ਉਪਰ ਵੱਲ ਆਮੂ ਦਰਿਆ ਦੀ ਲਕੀਰ
ਤੁਰਕਮੇਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਕਾਰਾਕੁਮ ਦਾ ਇੱਕ ਨਜ਼ਾਰਾ
ਪੀਲਾ ਰੰਗ ਕਾਰਾਕੁਮ ਹੈ

ਕਾਰਾਕੁਮ ਰੇਗਿਸਤਾਨ (ਤੁਰਕਮੇਨ: Garagum; ਰੂਸੀ: Каракумы; ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Karakum) ਮਧ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇਕ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਹੈ। ਤੁਰਕਮੇਨਿਸਤਾਨ ਦੇਸ਼ ਦਾ 70 % ਇਲਾਕਾ ਇਸ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਕਾਰਾਕੁਮ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਮਤਲਬ ਕਾਲੀ ਰੇਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਆਬਾਦੀ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸੰਘਣੀ ਹੈ ਅਤੇ ਔਸਤਨ ਹਰ 6.5 ਵਰਗ ਕਿਮੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਮੀਂਹ ਔਸਤਨ 10 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਫਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਰੇਤੀਲੇ ਰੇਗਿਸਤਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। [1]

ਭੂਗੋਲ[ਸੋਧੋ]

ਕੁਲ ਮਿਲਾਕੇ ਕਾਰਾਕੁਮ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 3,50,000 ਵਰਗ ਕਿਮੀ ਹੈ। ਤੁਰਕਮੇਨੀਸਤਾਨ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਜਿਆਦਾਤਰ ਖੇਤਰ ਇਸ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਕਾਰਾਕੁਮ ਕੈਸਪੀਅਨ ਸਾਗਰ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਅਰਲ ਸਾਗਰ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਆਮੂ ਦਰਿਆ ਅਤੇ ਕਿਜ਼ਿਲ ਕੁਮ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਹਨ। [2] ਆਧੁਨਿਕ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਅਰਲ ਸਾਗਰ ਦੇ ਸੁੰਗੜਨ ਨਾਲ ਉਸ ਝੀਲ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਹਿੱਸਾ ਇਸ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਦੀ ਚਪੇਟ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਲੋਕ ਇਸ ਭਾਗ ਨੂੰ ਅਰਲ ਕਾਰਾਕੁਮ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ ਹਨ। ਇਹ ਲਗਪਗ 40,000 ਵਰਗ ਕਿਮੀ (15,440 ਵਰਗ ਮੀਲ) ਉੱਤੇ ਫੈਲਿਆ ਹੈ। [3] ਅਰਲ ਦੇ ਸੁੱਕੇ ਹੋਏ ਫਰਸ਼ ਉੱਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਇਸਤੇਮਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ ਪਦਾਰਥ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਸਨ ਜੋ ਸਿੰਚਾਈ ਦੀਆਂ ਨਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਰੁੜ੍ਹਕੇ ਇੱਥੇ ਆ ਗਏ ਸਨ। ਹੁਣ ਇਹ ਇੱਕ ਬਰੀਕ ਧੂਲ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਹਵਾ ਦੇ ਨਾਲ ਉੱਡਕੇ ਹਜਾਰਾਂ ਮੀਲ ਦੂਰ ਤੱਕ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਰਲ ਕਾਰਾਕੁਮ ਤੋਂ ਉੱਡੇ ਕੀਟਮਾਰ ਪਦਾਰਥ ਅੰਟਾਰਕਟਿਕਾ ਵਿੱਚ ਪੇਂਗੁਇਨਾਂ ਦੇ ਖੂਨ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਦੀ ਧੂੜ ਗਰੀਨਲੈਂਡ ਦੀਆਂ ਹਿਮਾਨੀਆਂ (ਗਲੇਸ਼ਿਅਰਾਂ) ਵਿੱਚ, ਨੋਰਵੇ ਦੇ ਵਣਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਬੇਲਾਰੂਸ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਾਈ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। [4]

ਮਾਨਵੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ[ਸੋਧੋ]

ਕਾਰਾਕੁਮ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਬੋਲਸ਼ੋਈ ਪਰਬਤ ਲੜੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਾਸ਼ਾਣ ਯੁੱਗ (ਪੱਥਰ ਯੁੱਗ) ਦੇ ਮਨੁੱਖੀ ਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਰਹਿੰਦ ਖੂਹੰਦ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਦੂਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬੀ ਸਿੰਚਾਈ ਨਹਿਰ, ਜਿਸਨੂੰ ਕਾਰਾਕੁਮ ਨਹਿਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ 1,375 ਕਿਮੀ ਲੰਬੀ ਹੈ ਲੇਕਿਨ ਵਕਤ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਪਾਣੀ ਜਗ੍ਹਾ ਜਗ੍ਹਾ ਤੋਂ ਚੋਣ ਲਗ ਪਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਈ ਛੋਟੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਬਣ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਦੇ ਲੂਣ ਨੂੰ ਉੱਤੇ ਲੈ ਆਇਆ ਹੈ।

ਹਵਾਲੇ[ਸੋਧੋ]

  1. Climate change and terrestrial carbon sequestration in Central Asia, R. Lal, Psychology Press, 2007, ISBN 978-0-415-42235-2, ... The Karakum ('Black Sand' in Turkic) desert occupies 70% of Turkmenistan and is, with 350000 km2 one of the world's largest sand deserts. The Kyzylkum ('Red Sand') desert, with an area of about 300000km2 in both Uzbekistan and Kazakhstan ...
  2. Geographic perspectives on Soviet Central Asia, Robert A. Lewis, Robert R. Churchill, Amanda Tate, Psychology Press, 1992, ISBN 978-0-415-07592-3, ... The greatest of these deserts is the Kara Kum (“Black Sands” in Turkic), which stretches more than 350000 square kilometers. It lies between the mountains and the Amudar'ya. On the west it touches the pre-Caspian lowland ...
  3. Earth Lab: Exploring the Earth Sciences, Claudia Owen, Diane Pirie, Grenville Draper, Cengage Learning, 2010, ISBN 978-0-538-73700-5, ... Storm winds sweep the dried lakebed, now called the Aral-Karakum Desert, carrying at least 150000 metric tons of salt and dust to the surrounding area, and producing severe, negative effects on agriculture and human health ...
  4. Adventure capitalist: the ultimate investor's road trip, Jim Rogers, Random House Digital, Inc., 2003, ISBN 978-0-375-50912-4, ... The Aral's distinctive poisons, rising to high layers in the atmosphere and carried around the globe, have been found in the blood of penguins in the Antarctic and have fallen on glaciers in Greenland, forests in Norway, and fields in Belorussia ...