ਕਾਲਾਨਿਧੀ ਨਰਾਇਣ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
Jump to navigation Jump to search
ਕਾਲਾਨਿਧੀ ਨਰਾਇਣ
Kalanidhi Narayanan.jpg
ਕਾਲਾਨਿਧੀ ਨਰਾਇਣ
ਜਨਮਕਾਲਾਨਿਧੀ ਗਣਪਤੀ
(1928-12-07)7 ਦਸੰਬਰ 1928
ਤਮਿਲਨਾਡੂ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ
ਮੌਤ21 ਫਰਵਰੀ 2016(2016-02-21) (ਉਮਰ 87)
ਚੇਨਈ , ਭਾਰਤ
ਪੇਸ਼ਾਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸਰ, ਡਾਂਸ ਅਧਿਆਪਕ
ਸਰਗਰਮੀ ਦੇ ਸਾਲ1940-1944; 1973-2016


ਕਲਾਨਿਧੀ ਨਾਰਾਇਣਨ (7 ਦਸੰਬਰ 1928 - 21 ਫਰਵਰੀ 2016) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਨਾਚਕਾਰ ਅਤੇ ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਨਾਚ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਨਾਚ ਦਾ ਰੂਪ ਸਿੱਖਣ ਅਤੇ 1930 ਅਤੇ 1940 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮੁਢਲੀ ਗ਼ੈਰ- ਦੇਵਦਾਸੀ ਲੜਕੀ ਸੀ। 1940 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿਚ ਇਕ ਸੰਖੇਪ ਕੈਰੀਅਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ 1973 ਵਿਚ ਡਾਂਸ ਕਰਨ ਵਾਪਸ ਆਈ ਅਤੇ ਅਭਿਨਯਾ ਦੀ ਇਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਧਿਆਪਕ ਬਣ ਗਈ। [2] [3] [4]

ਉਸਨੂੰ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1985 ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਦਿਤਾ ਗਿਆ, [5] ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ 1990 ਵਿੱਚ ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਸੰਗੀਤ, ਨਾਚ ਅਤੇ ਡਰਾਮਾ ਲਈ ਕੌਮੀ ਅਕੈਡਮੀ [6] ਅਤੇ ਕਾਲੀਦਾਸ ਸਨਮਾਨ (1998) ਵਿਚ ਦਿਤੇ ਗਏ। ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਟੈਗੋਰ ਰਤਨ 2011 ਵਿੱਚ ਡਾਂਸ ਲਈ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ[ਸੋਧੋ]

ਸੁਮਿੱਤਰਾ ਅਤੇ ਗਣਪਤੀ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਘਰਾਣੇ ਵਿਚ ਕਲਾਨਿਧੀ ਗਣਪਤੀ [7] ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ, ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਆਪਣੀ ਨਾਚ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛੁਕ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੁਆਰਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਉਸਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਡੂੰਘੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ, ਇਸ ਵਿਚ ਪਦਮਜ਼ ਅਤੇ ਜਵਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਮਨਕਕਲ ਸਿਵਰਾਜਨ ਲਈ ਭਾਣਾ ਪਾਠ ਲਈ ਵਿਨਾ ਧਨਮ ਦੀ ਧੀ ਕਾਮਾਸ਼ੀ ਅੰਮਲ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਉੱਘੇ ਗੁਰੂ ਕੰਨੱਪਾ ਪਿੱਲੇ, ਕੰਚੀਪੁਰਮ ਉਸ ਦੇ ਨ੍ਰਿਤਾ (ਨਾਚ) ਦੇ ਮੁੱਖ ਅਧਿਆਪਕ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਇਕ ਅਧਿਆਪਕ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਬਾਲਸਰਸਵਤੀ ਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਅਭਿਨਯਾ ਦਾ ਨਵਾਂ ਆਯਾਮ ਜੋੜਨਾ ਸੀ। [2]

ਉਸਨੇ ਮਦਰਾਸ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਅਕਾਦਮੀ ਲਈ ਚੇਨਈ ਦੇ ਸੈਨੇਟ ਹਾਊਸ ਵਿੱਚ 12 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸਟੇਜ- ਡੈਬਿਟ ( ਅਰੈਂਗੇਟਰਮ ) ਕੀਤਾ। [7] [8] ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਹੀ, ਉਸਨੇ ਦੋ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਾਠ ਕੀਤੇ, ਇਕ ਧਨਮਾਨਿਕਮ ਨਾਲ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਕੰਡਾਪਾ ਪਿਲਾਇ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੱਟੂਵਾਨਾਰ ਕੇ ਗਨੇਸ਼ਨ ਨਾਲ। [3]

ਫਰਵਰੀ 2016 ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। [9]

ਕਰੀਅਰ[ਸੋਧੋ]

1940 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿਚ ਉਸ ਦਾ ਇਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਨਾਚ ਕੈਰੀਅਰ ਸੀ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਉਹ 16 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਬਾਹਰ ਆਈ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਇਕ ਰੂੜੀਵਾਦੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਨਾਚ ਕਰਨ ਲਈ ਵਾਪਸ ਪਰਤ ਗਈ ਜਦੋਂ 1973 ਵਿਚ, ਕਲਾ ਦੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤ, ਵਾਈ ਜੀ ਡੋਰੈਸਵਾਮੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅੱਲ੍ਹੜ ਉਮਰ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਸੀ, ਨੂੰ ਅਭਿਨਯਾ ਵਿਚ ਡਾਂਸਰ ਅਲਾਰਮਲ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਹਾ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਹ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਈ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਸੀ ਜੋ ਹੁਣ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। 46 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ 30 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਉਸਦੇ ਕਰੀਅਰ ਦਾ ਦੂਜਾ ਪੜਾਅ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਡਾਂਸ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣਾ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤੀ ਨਾਲ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਬਚ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਉਸਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਨ੍ਰਿਤ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਆਰਗੇਟਰਾਮ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਡਾ. ਪਦਮ ਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ ਦੁਆਰਾ ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ ਉੱਤੇ ਨ੍ਰਿਤ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਕੋਰਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਉਸ ਕੋਲ ਹੋਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹ “ ਅਭਿਨਿਆ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੰਗੀ ਗਈ ਅਧਿਆਪਕ” ਬਣ ਗਈ। [2] [3]

7 ਦਸੰਬਰ 2003 ਵਿੱਚ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਚ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਚੇਲਿਆਂ ਨਾਲ, ਚੇਨਈ ਦੇ ਲੂਜ਼ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ 75 ਵਾਂ ਜਨਮਦਿਨ ਮਨਾਇਆ, ਇਸ ਨੇ ਅਭਿਨਯਾ ਵਿਖੇ ਦੋ-ਰੋਜ਼ਾ ਸੈਮੀਨਾਰ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਨੇ ਭਾਗ ਲਿਆ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਪੈਡਮਾਂ 'ਤੇ 4 ਸੀਡੀਆਂ ਦਾ ਸੈੱਟ ਵੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। [3] [8]

ਚੇਲੇ[ਸੋਧੋ]

ਉਸਦੇ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਚੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਏ. ਲਕਸ਼ਮਣਸਵਾਮੀ (ਭਾਰਤ), ਬ੍ਰਘਾ ਬਾਸਲ (ਭਾਰਤ), ਸੁਬਸ਼੍ਰੀ ਨਾਰਾਇਣਨ (ਯੂਐਸਏ), ਮਿਨਲ ਪ੍ਰਭੂ (ਭਾਰਤ), ਪ੍ਰਿਆ ਗੋਵਿੰਦ (ਭਾਰਤ), [2] ਸ਼ਰਮੀਲਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ, [10] ਮੀਨਾਕਸ਼ੀ ਚਿਤਰੰਜਨ ( ਅਭਿਨਯਾ) ), ਮਿਲਨਾ ਸੇਵਰਸਕਾਇਆ (ਰੂਸ) [11] ਇਹ ਕੁਝ ਨਾਮ ਹਨ। [12] ਉਸਨੇ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਚੇਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਈਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਨਿਜੀ ਬਣਾਇਆ ਹੈ।

ਹੋਰ ਪੜ੍ਹਨ[ਸੋਧੋ]

  • ਪ੍ਰਿਆ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ ਦੁਆਰਾ ਆਧੁਨਿਕ ਭਰਤ ਨਾਟਿਯਮ ਨਾਚ ਅਭਿਆਸ ਵਿਚ ਕਲਾਨਿਧੀ ਨਾਰਾਇਣਨ ਅਤੇ ਪਦਮ ਪੁਨਰ-ਸੁਰਜੀਤੀ . ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ, 1997.
  • ਕਲਾਨਿਧੀ ਨਾਰਾਇਣਨ ਦੀ ਤ੍ਰਿਵੇਣੀ: ਅੰਨਾਮਾਯਾ ਖੇਤਰਤਰਿਆ ਸਾਰੰਗਪਾਣੀ ਦੇ ਚੁਣੇ ਤੇਲਗੂ ਗਾਣੇ । ਅਭਿਨਯਾ ਸੁਧਾ ਟਰੱਸਟ, 2008.

ਹਵਾਲੇ[ਸੋਧੋ]

  1. ਐਂਡਰਿ ਐਲ.ਯਾਰੋ (22 September 1989). "WEEKENDER GUIDE". ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼. 
  2. 2.0 2.1 2.2 2.3 "Padmabhushan Kalanidhi Narayanan Talks To Lokvani". Lokvani. 2 February 2003. 
  3. 3.0 3.1 3.2 3.3 "Guru par excellence". The Hindu. 5 December 2003. 
  4. "Exploration of expressions". The Hindu. 25 January 2008. 
  5. "Padma Awards Directory (1954-2009)" (PDF). Ministry of Home Affairs. Archived from the original (PDF) on 10 May 2013. 
  6. "SNA: List of Akademi Awardees". Sangeet Natak Akademi Official website. Archived from the original on 17 February 2012. 
  7. 7.0 7.1 O'Shea, p. 175
  8. 8.0 8.1 "Ageless: the face of abhinaya". narthaki. 14 December 2003. 
  9. http://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/Bharatanatyam-exponent-Kalanidhi-Narayanan-dies-aged-87/articleshow/51088402.cms
  10. "Katha Kavya Abhinaya". Sangeet Natak Akademi. 2011. Archived from the original on 27 September 2013. Retrieved 28 May 2013. 
  11. "Домашняя страница Миланы Северской". www.milana-art.ru. Retrieved 2018-06-30. 
  12. "Life's dancing lessons". The Hindu. 13 February 2014. Retrieved 29 January 2016. 

ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ[ਸੋਧੋ]