ਕੈਸਪਰ ਡੇਵਿਡ ਫ਼ਰੀਡਰਿਸ਼

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
Jump to navigation Jump to search
Portrait of Caspar David Friedrich, Gerhard von Kügelgen c. 1810–20
ਧੁੰਦ ਦੇ ਸਾਗਰ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਭਟਕਦਾ ਰਾਹੀ (1818)। 94.8 × 74.8 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ, ਕੁੰਸਥਾਲੇ ਹੈਮਬਰਗ। ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਜੌਨ ਲੁਈਸ ਗੱਡਿਸ ਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਚਨਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਇੱਕ ਵਿਰੋਧਮਈ ਪ੍ਰਭਾਵ ਛੱਡਣ ਵਾਲੀ ਸਿਰਜਣਾ ਵਜੋਂ ਕੀਤਾ ਸੀ - "ਇੱਕੋ ਵਕਤ ਭੂ-ਦ੍ਰਿਸ਼ ਉਤੇ ਮੁਹਾਰਤ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਨਿਗੂਣਤਾ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦਾ ਹੋਇਆ ਪ੍ਰਭਾਵ। ਸਾਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਚਿਹਰਾ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆ ਰਿਹਾ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਜਵਾਨ ਆਦਮੀ ਦਾ ਆਸਾਰ ਬਹੁਤ ਆਨੰਦਮਈ ਜਾਂ ਭਿਆਨਕ ਜਾਂ ਦੋਵੇਂ ਹੈ।"
[1]

ਕੈਸਪਰ ਡੇਵਿਡ ਫ਼ਰੀਡਰਿਸ਼ (5 ਸਤੰਬਰ 1774 – 7 ਮਈ 1840)  ਇੱਕ 19ਵੀਂ-ਸਦੀ ਦਾ ਜਰਮਨ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਲੈਂਡਸਕੇਪ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸਦੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਜਰਮਨ ਕਲਾਕਾਰ  ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [2] ਉਹ ਆਪਣੀ ਮੱਧ-ਕਾਲ ਦੇ ਰੂਪਕ ਭੂ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਾਤ ਦੇ ਅਕਾਸ਼ਾਂ, ਸਵੇਰ ਦੀਆਂ ਧੁੰਦਾਂ, ਬਾਂਝ ਦਰਖ਼ਤਾਂ ਜਾਂ ਗੋਥਿਕ ਜਾਂ ਮੈਗਾਲਿਥਿਕ ਖੰਡਰਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਚਿੰਤਨਸ਼ੀਲ ਛਾਇਆ-ਚਿੱਤਰ ਹਨ। ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮੁੱਖ ਦਿਲਚਸਪੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅਕਸਰ ਸੰਕੇਤਕ ਅਤੇ ਕਲਾਸੀਕਲ-ਵਿਰੋਧੀ ਕੰਮ ਕੁਦਰਤੀ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀਗਤ, ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਹੁੰਗਾਰਾ ਵਿਅਕਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਫ਼ਰੀਡਰਿਸ਼ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਆਪਕ ਭੂ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਇੱਕ ਭੀੜੇ ਚੌਖਟੇ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦੀ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਚਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਹੱਦ ਤੱਕ ਘਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ, ਕਲਾ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਕ੍ਰਿਸਟੋਫਰ ਜੌਹਨ ਮੁਰਰੇ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ "ਦਰਸ਼ਕ ਦਾ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਰੂਹਾਨੀ ਪਾਸਾਰ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਦਾ ਹੈ।"   [3]

ਫ਼ਰੀਡਰਿਸ਼ ਦਾ ਜਨਮ ਗਰੀਫਸਵਾਲਡ, ਬਾਲਟਿਕ ਸਾਗਰ ਦੇ ਪੋਮੇਰਾਨੀਅਨ ਕਸਬੇ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਲਾ ਦੀ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਡ੍ਰੇਸਡਨ ਵਿਚ ਸਥਾਪਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨੇ 1798 ਤਕ ਕੋਪੇਨਹੇਗਨ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਬਾਲਗ ਆਇਆ ਜਦੋਂ ਯੂਰਪ ਵਿਚ ਭੌਤਿਕਵਾਦੀ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਵਧ ਰਹੀ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਨੇ ਰੂਹਾਨੀਅਤ ਦੀ ਨਵੀਂ ਕਦਰ ਪਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਤਬਦੀਲੀ ਅਕਸਰ ਕੁਦਰਤੀ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮੁੜ ਮੁਲਾਂਕਣ ਰਾਹੀਂ ਦਰਸਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਫ਼ਰੀਡਰਿਸ਼, ਜੇ.ਐਮ.ਡਬਲਿਊ. ਟਰਨਰ (1775-1851) ਅਤੇ ਜੌਹਨ ਕਾਂਸਟੇਬਲ (1776-1837) ਵਰਗੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸਭਿਅਤਾ ਦੀ ਲਫ਼ਾਫ਼ੇਬਾਜ਼ੀ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕੁਦਰਤ ਨੂੰ ਇੱਕ "ਬ੍ਰਹਮ ਰਚਨਾ" ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ।  [4]

ਫਰੀਡਰਿਸ਼ ਦੇ ਕੰਮ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਹੀ ਪ੍ਰਸ਼ਿੱਧੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਫ੍ਰੈਂਚ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਡੇਵਿਡ ਡੀ ਐਂਗਰਜ਼ (1788-1856) ਵਰਗੇ ਸਮਕਾਲੀ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਨੇ "ਲੈਂਡਸਕੇਪ ਦੇ ਦੁਖਾਂਤ" ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਸੀ।[5] ਫਿਰ ਵੀ, ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਦੀ ਹਰਮਨਪਿਆਰਤਾ ਪਿੱਛੋਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਘੱਟ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਗੁੰਮਨਾਮੀ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਕਲਾ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਫਿਲਿਪ ਬੀ. ਮਿਲਰ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ, "ਨੀਮ ਪਾਗਲ" ਅਵਸਥਾ ਮਰ ਗਿਆ।[6] 19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਜਰਮਨੀ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਵੱਲ ਵਧਿਆ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਸਮੇਂ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਦਾ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਅਰਥ ਇਸ ਦੀ ਕਲਾ ਦਾ ਲਖਾਇਕ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਰੀਡਰਿਸ਼ ਦੀਆਂ ਅਹਿੱਲਤਾ ਦੀਆਂ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪੁਰਾਣੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਦੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਬਰਲਿਨ ਵਿਚ ਉਸਦੀਆਂ 32 ਤਸਵੀਰਾਂ ਅਤੇ ਮੂਰਤੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਦੇ ਨਾਲ, 1906 ਵਿਚ ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਦਾ ਨਵਾਂ ਸ਼ਲਾਘਾਯੋਗ ਮੁਲੰਕਣ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ। 1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ਼ਨਿਸਟਾਂ ਨੇ ਖੋਜ ਲਈਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ 1930 ਅਤੇ 1940 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਪੜਯਥਾਰਥਵਾਦੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਂਦਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਅਕਸਰ ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਤੋਂ ਅਕਸਰ ਵਿਚਾਰ-ਉਤੇਜਕ ਪਰੇਰਨਾ ਲਈ। 1930 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਨਾਜ਼ੀਵਾਦ ਦੇ ਉਭਾਰ ਨਾਲ ਫਰੀਡਰਿਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਿਚ ਫਿਰ ਤੋਂ ਵਾਧਾ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ, ਪਰ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੇ ਚਿਤਰਾਂ ਦੀ ਨਾਜ਼ੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਪੱਖ ਤੋਂ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਲੱਗੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿਧੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਤਿੱਖੀ ਗਿਰਾਵਟ ਆ ਗਈ। [7] ਇਹ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਕਿਤੇ ਫਰੀਡਰਿਸ਼ ਨੇ ਜਰਮਨ ਪ੍ਰਸੰਸਾਵਾਦੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਆਈਕਨ ਅਤੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਮਹੱਤਤਾ ਦੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਵੱਕਾਰ ਮੁੜ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਿਆ।

ਹਵਾਲੇ[ਸੋਧੋ]

  1. Gaddis, John (2002), The Landscape of History: How Historians Map the Past, Oxford Oxfordshire: Oxford University Press, ISBN 0-19-506652-9 
  2. Vaughan 1980, p. 65
  3. Murray 2004, p. 338
  4. Vaughan 2004, p. 7
  5. During an 1834 visit to Dresden; quoted in Vaughan 2004, p. 295
  6. Miller, Philip B. (Spring 1974), "Anxiety and Abstraction: Kleist and Brentano on Caspar David Friedrich", Art Journal 33 (3): 205–210, doi:10.2307/775783 
  7. Forster-Hahn, Françoise (March 1976), "Recent Scholarship on Caspar David Friedrich", The Art Bulletin 58 (1): 113–116, doi:10.2307/3049469