ਸਮੱਗਰੀ 'ਤੇ ਜਾਓ

ਖੇਮ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਆਜ਼ਾਦ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਤੋਂ
ਖੇਮ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ
ਜਨਮ(1930-09-01)1 ਸਤੰਬਰ 1930
ਕਾਲੇਕੇ, ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ
ਮੌਤ17 ਸਤੰਬਰ 2019(2019-09-17) (ਉਮਰ 89)
ਪੇਸ਼ਾਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟ
ਪੌਦਾ ਬਰੀਡਰ
ਅਕਾਦਮਿਸ਼ਨ
ਸਰਗਰਮੀ ਦੇ ਸਾਲSince 1951
ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟ
ਪੌਦਾ ਬਰੀਡਰ
ਜੀਵਨ ਸਾਥੀਸੁਰਜੀਤ ਕੌਰ ਗਿੱਲ
ਬੱਚੇ3
ਪੁਰਸਕਾਰਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ
ਰਫ਼ੀ ਅਹਿਮਦ ਕਿਦਵਈ ਪੁਰਸਕਾਰ
ICAR ਟੀਮ ਰਿਸਰਚ ਅਵਾਰਡ
FICCI ਅਵਾਰਡ
ICAR ਗੋਲਡਨ ਜੁਬਲੀ ਅਵਾਰਡ
ISOR ਸਿਲਵਰ ਜੁਬਲੀ ਅਵਾਰਡ

ਖੇਮ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ (1 ਸਤੰਬਰ 1930 – 17 ਸਤੰਬਰ 2019)[1] ਭਾਰਤੀ ਅਕਾਦਮਿਸ਼ਨ, ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟ, ਪੌਦਾ ਬ੍ਰੀਡਰ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਸਨ।[2] ਉਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।[3][4] ਕਣਕ, ਅਲਸੀ ਅਤੇ ਤਿਲ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਲਈ ਸਹਾਇਕ, ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਣਕ ਅਤੇ ਟ੍ਰਾਈਟੀਕੇਲ ਬਾਰੇ ਖੋਜ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਲੇਖਕ ਸਨ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ 'ਤੇ ਕਈ ਵਾਧੂ ਲੇਖ ਵੀ ਲਿਖੇ ਸਨ। ਉਹ ਕਲਗੀਧਰ ਟਰੱਸਟ[5] ਅਤੇ ਕਲਗੀਧਰ ਸੁਸਾਇਟੀ, ਬੜੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਉਪ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਵੀ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸਿੱਖ ਚੈਰਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਈਟਰਨਲ ਗਲੋਬਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ[6] ਦੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸੰਤ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਚੇਅਰ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਦ ਵਰਲਡ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਫੈਲੋ, [7] ਉਹ ਰਫ਼ੀ ਅਹਿਮਦ ਕਿਦਵਈ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਇਨਾਮ, ਇੰਡੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ (ICAR) ਦਾ ਟੀਮ ਰਿਸਰਚ ਅਵਾਰਡ, FICCI ਅਵਾਰਡ, ICAR ਗੋਲਡਨ ਜੁਬਲੀ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਇੰਡੀਅਨ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਆਇਲਸੀਡਜ਼ ਰਿਸਰਚ ਦਾ ਸਿਲਵਰ ਜੁਬਲੀ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਸਨ। 1992 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ।[8]

ਜੀਵਨੀ

[ਸੋਧੋ]

1 ਸਤੰਬਰ 1930 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ (ਮੌਜੂਦਾ ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ) ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਕਾਲੇਕੇ ਵਿਖੇ ਜਨਮੇ, ਖੇਮ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਨੇ 1949 ਵਿੱਚ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ (ਬੀਐਸਸੀ) ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1951 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ (ਐਮਐਸਸੀ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ[9] ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨਗਰੋਟਾ ਭਗਵਾਨ (ਕਾਂਗੜਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਅਣਵੰਡੇ ਪੰਜਾਬ) ਦੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਚੌਲ ਬਰੀਡਰ ਡਾ. ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਸੈਣੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਇੱਕ ਖੋਜ ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 1963 ਵਿੱਚ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਕੰਮ ਤੋਂ ਬ੍ਰੇਕ ਲੈਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਹਾਇਕ ਤੇਲ ਬੀਜ ਬਰੀਡਰ ਵਜੋਂ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (ਪੀਏਯੂ) ਚਲੇ ਗਏ 1966 ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਜੈਨੇਟਿਕਸ ਵਿੱਚ ਪੀਐਚਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਜੈਨੇਟਿਕਸ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ (1966-1968) ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਡਾ. ਗਿੱਲ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿਭਾਗ (1968-79), ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਾਲਜ ਦੇ ਡੀਨ (1979-83), ਖੋਜ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ (1983-87), ਅਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਸਿੱਖਿਆ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ (1987-89) ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਮੁਖੀ ਬਣੇ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ 1990 ਵਿੱਚ ਪੀਏਯੂ ਦੇ ਵਾਈਸ ਚਾਂਸਲਰ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।[9]

ਡਾ. ਗਿੱਲ ਨੇ 1993 ਤੱਕ ਵਾਈਸ ਚਾਂਸਲਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਲਾਂਟ ਬ੍ਰੀਡਿੰਗ ਵਿਭਾਗ ਨੂੰ ਸੈਂਟਰ ਆਫ਼ ਐਕਸੀਲੈਂਸ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਹਿਸਾਰ ਅਤੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਕੈਂਪਸਾਂ ਵਿੱਚ ਖੋਜ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਕਣਕ ਸੁਧਾਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਖੋਜ ਦੇ ਮੋਰਚੇ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਨੇ ਅਲਸੀ, ਤਿਲ ਅਤੇ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਸੁਧਰੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਮੋਤੀ ਬਾਜਰਾ, ਜੌਂ ਅਤੇ ਟ੍ਰਾਈਟੀਕੇਲ ਦੇ ਜੈਨੇਟਿਕ ਸੁਧਾਰ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਖੋਜਾਂ ਨੂੰ 475 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪੇਪਰਾਂ ਅਤੇ ਲੇਖਾਂ[10] ਅਤੇ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ,[9] ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਪਜ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਅਨਾਜ ਦੀ ਬਿਹਤਰ ਗੁਣਵੱਤਾ ਲਈ ਟ੍ਰਾਈਟੀਕੇਲ ਦਾ ਵਿਕਾਸ: ਅੰਤਿਮ ਤਕਨੀਕੀ ਰਿਪੋਰਟ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਣਕ ਅਤੇ ਟ੍ਰਾਈਟੀਕੇਲ 'ਤੇ ਖੋਜ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 17 ਡਾਕਟਰੇਟ ਅਤੇ 8 ਮਾਸਟਰ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਖੋਜਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਵੀ ਕੀਤਾ।


ਪੀਏਯੂ ਵਿੱਚ ਪਲਾਂਟ ਬ੍ਰੀਡਿੰਗ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਡਾ. ਗਿੱਲ ਨੇ 1974 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਫਸਲ ਸੁਧਾਰ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।[11] ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1979 ਤੱਕ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਹ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੱਕੀ ਅਤੇ ਕਣਕ ਸੁਧਾਰ ਕੇਂਦਰ ਨਾਲ ਇਸਦੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਕਮੇਟੀ ਅਤੇ ਟਰੱਸਟੀ ਬੋਰਡ (1988-93) ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਜੁੜੇ ਰਹੇ।[9] ਉਹ ਦੋ ਯੂਐਨਡੀਪੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦੇ ਮੁਲਾਂਕਣਕਾਰ ਸਨ: ਹੈਦਰਾਬਾਦ (1981) ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਸਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾਨ (ਆਈਸੀਆਰਆਈਐਸਏਟੀ) ਲਈ ਸੋਰਘਮ ਅਤੇ ਬਾਜਰਾ ਸੁਧਾਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਅਤੇ ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ (1983) ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾਨ (ਆਈਆਰਆਰਆਈ) ਦਾ ਚੌਲ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ। ਡਾ. ਗਿੱਲ ਨੇ 1988 ਤੋਂ 1994 ਤੱਕ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਟ੍ਰਾਈਟੀਕਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਵਾਈਸ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਟ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਉਹ 1983 ਤੋਂ 1985 ਤੱਕ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਾਇੰਸ ਅਕੈਡਮੀ ਦੇ ਕੌਂਸਲ ਮੈਂਬਰ ਰਹੇ। ਉਹ ਕਲਗੀਧਰ ਟਰੱਸਟ, ਬੜੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਬੋਰਡ ਮੈਂਬਰ ਸਨ। ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਚੈਰੀਟੇਬਲ ਸੰਸਥਾ ਬਾਬਾ ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਜੋ ਬੋਰਡ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਨ। ਉਹ ਕਾਲਜ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਬਾਬਾ ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਗੁਰੂ ਮਿਲਿਆ, (ਐਮਏ ਐਲਐਲਬੀ ਏਐਮ ਹਾਰਵਰਡ)। 1994 ਤੋਂ, ਡਾ. ਗਿੱਲ ਨੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਲਗੀਧਰ ਟਰੱਸਟ/ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੇ ਅਧੀਨ 129 ਅਕਾਲ ਅਕੈਡਮੀਆਂ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।[12]

ਵਿਗਿਆਨਕ ਯੋਗਦਾਨ

[ਸੋਧੋ]

ਡਾ. ਖੇਮ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਨੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਨੌਰਮਨ ਬੋਰਲੌਗ ਨਾਲ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿਭਾਗ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਧਿਆਨ ਕਣਕ ਸੁਧਾਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਰਿਹਾ। ਡਾ. ਗਿੱਲ ਨੇ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਸੁਧਰੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਪਛਾਣ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਨੇ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਕਈ ਹੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਣਕ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਲਿਆਂਦੀ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਯੋਗਦਾਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ, ਜਿਸਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਵੈ-ਨਿਰਭਰ ਦੇਸ਼ ਬਣਾਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਅਨਾਜ ਨਿਰਯਾਤ ਕਰਨ ਦੀ ਵਾਧੂ ਸਮਰੱਥਾ ਸੀ। ਡਾ. ਗਿੱਲ ਕੋਲ 300 ਤੋਂ ਵੱਧ ਖੋਜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁਹਾਰਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ (ਕੇ.ਐਸ. ਗਿੱਲ, ਨਿੱਜੀ ਸੰਚਾਰ, 22 ਨਵੰਬਰ 2016)।

ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ

[ਸੋਧੋ]

ਡਾ. ਖੇਮ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਦ ਵਰਲਡ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਜ਼ (1974) ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਫੈਲੋ ਸਨ, ਨਾਲ ਹੀ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਾਇੰਸ ਅਕੈਡਮੀ (1981) ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਸਾਇੰਸਜ਼ (1991) ਦੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਫੈਲੋ ਸਨ। ਉਹ ਇੰਡੀਅਨ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਸਾਇੰਸਜ਼, ਇੰਡੀਅਨ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਜੈਨੇਟਿਕਸ ਐਂਡ ਪਲਾਂਟ ਬਰੀਡਿੰਗ, ਜੈਨੇਟਿਕ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਅਤੇ ਕ੍ਰੌਪ ਇੰਪਰੂਵਮੈਂਟ ਸੁਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਫੈਲੋ ਵੀ ਸਨ। ਇੰਡੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1980 ਵਿੱਚ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਆਫ਼ ਐਮੀਨੈਂਸ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਈਟਰਨਲ ਗਲੋਬਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ 2016 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸੰਤ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਚੇਅਰ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ।[12]


ਡਾ. ਗਿੱਲ ਨੂੰ 1976 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ (ICAR) ਦਾ ਰਫ਼ੀ ਅਹਿਮਦ ਕਿਦਵਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ 1978 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਨਕਦ ਇਨਾਮ ਮਿਲਿਆ।[9] ICAR ਨੇ 1981 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਟੀਮ ਖੋਜ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1985 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ FICCI ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 1981, 1987 ਅਤੇ 1991 ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਭਾਗ, ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪੱਤਰ ਅਤੇ 1973 ਅਤੇ 1993 ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੱਕੀ ਅਤੇ ਕਣਕ ਸੁਧਾਰ ਕੇਂਦਰ ਤੋਂ ਦੋ ਕਣਕ ਖੋਜ ਮੈਡਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 1992 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਦਾ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ,[13] ਉਸੇ ਸਾਲ ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦਾ ਗੋਲਡਨ ਜੁਬਲੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ। ਉਹ 1993 ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਆਇਲਸੀਡ ਰਿਸਰਚ ਦੇ ਸਿਲਵਰ ਜੁਬਲੀ ਅਵਾਰਡ ਦੇ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਵੀ ਸਨ। 2015 ਵਿੱਚ, ਡਾ. ਗਿੱਲ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੁਆਰਾ ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ (ਆਨਰੇਰੀ ਕਾਰਨ) ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ

[ਸੋਧੋ]

ਹਵਾਲੇ

[ਸੋਧੋ]
  1. ↑ "Former PAU vice chancellor Khem Singh Gill passes away at 89". Archived from the original on 14 November 2022. Retrieved 17 September 2019.
  2. ↑ "Ranjit Singh 'Kuki' Gill". Nau Jawani. 2016. Archived from the original on 18 September 2016. Retrieved 20 May 2016.
  3. ↑ "Professor Khem Singh Gill, who powered the Green Revolution, passes away". The Times of India. 2019-09-18. ISSN 0971-8257. Retrieved 2025-06-19.
  4. ↑ "Dr Khem Singh Gill (1930-2019): One of the pioneers of Green Revolution, he helped develop 30 crop varieties". The Indian Express (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). 2019-09-18. Retrieved 2025-06-19.
  5. ↑ "Home". The Kalgidhar Society, Baru Sahib. 2013-11-13. Retrieved 2017-01-12.
  6. ↑ "Sannt Teja Singh Chair Professorship in Sikhism". Eternal Global University. 2016. Archived from the original on 3 ਜੂਨ 2016. Retrieved 20 May 2016.
  7. ↑ ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਗ਼ਲਤੀ:The opening <ref> tag is malformed or has a bad name.
  8. ↑ ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਗ਼ਲਤੀ:The opening <ref> tag is malformed or has a bad name.
  9. 1 2 3 4 5 "Fellow, Elected 1991". National Academy of Agricultural Sciences. 2016. Retrieved 20 May 2016."Fellow, Elected 1991". National Academy of Agricultural Sciences. 2016. Retrieved 20 May 2016.
  10. ↑ "Gill, Khem Singh on WorldCat". WorldCat. 2016. Retrieved 20 May 2016.
  11. ↑ "Crop Improvement Society of India". Indian Journals.com. 2016. Archived from the original on 17 ਜੂਨ 2016. Retrieved 20 May 2016.
  12. 1 2 "Sannt Teja Singh Chair Professorship in Sikhism". Eternal Global University. 2016. Archived from the original on 3 ਜੂਨ 2016. Retrieved 20 May 2016."Sannt Teja Singh Chair Professorship in Sikhism" Archived 2018-10-10 at the Wayback Machine.. Eternal Global University. 2016. Retrieved 20 May 2016.
  13. ↑ "Padma Awards" (PDF). Ministry of Home Affairs, Government of India. 2016. Archived from the original (PDF) on 19 ਅਕਤੂਬਰ 2017. Retrieved 3 January 2016. (PDF). Ministry of Home Affairs, Government of India. 2016. Archived from the original Archived 2017-10-19 at the Wayback Machine. (PDF) on 15 October 2015. Retrieved 3 January 2016.

ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ

[ਸੋਧੋ]

ਫਰਮਾ:PadmaBhushanAwardRecipients 1990–99

"https://pa.wikipedia.org/w/index.php?title=ਖੇਮ_ਸਿੰਘ_ਗਿੱਲ&oldid=843866" ਤੋਂ ਲਿਆ