ਖੜੀਆ ਮਿੱਟੀ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
Jump to navigation Jump to search
ਖੜੀਆ ਮਿੱਟੀ
SeleniteGypsumUSGOV.jpg
ਰੇਸ਼ੇਦਾਰ ਜਿਪਸਮ ਸੈਲੇਨਾਈਟ ਆਪਣੇ ਰੌਸ਼ਨਮਈ ਲੱਛਣ ਵਿਖਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ
ਆਮ
ਵਰਗ ਸਲਫ਼ੇਟ ਧਾਤ
ਫ਼ਾਰਮੂਲਾ
(ਵਾਰ-ਵਾਰ ਆਉਂਦੀ ਇਕਾਈ)
CaSO4·2H2O
ਸ਼ਟਰੁੰਟਸ ਵਰਗੀਕਰਨ 07.CD.40
ਰਵੇ ਦੀ ਇਕਰੂਪਤਾ ਮੋਨੋਕਲੀਨਿਕ 2/m
ਇੱਕ ਸੈੱਲ a = 5.679(5) Å, b = 15.202(14) Å, c = 6.522(6) Å; β = 118.43°; Z=4
ਸ਼ਨਾਖ਼ਤ
ਰੰਗ ਬੇਰੰਗੇ ਤੋਂ ਚਿੱਟੇ ਤੱਕ; ਮਿਲਾਵਟਾਂ ਕਰ ਕੇ ਪੀਲ਼ਾ, ਭੂਰਾ, ਨੀਲਾ, ਗੁਲਾਬੀ, ਲਾਲ-ਭੂਰਾ, ਭੂਸਲਾ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ
ਬਲੌਰ ਦੀ ਆਦਤ ਵੱਡੇ, ਪੱਧਰੇ, ਲੰਮੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਜ਼ਮੀ ਰਵੇ
ਬਲੌਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ Monoclinic 2/m – Prismatic
ਜੌੜੇ ਬਣਾਉਂਣਾ Very common on {110}
ਤਰੇੜ Perfect on {010}, distinct on {100}
ਟੋਟੇ Conchoidal on {100}, splintery parallel to [001]
ਤਪ Flexible, inelastic.
ਮੋਹਸ ਸਕੇਲ ਤੇ ਕਠੋਰਤਾ 1.5–2 (defining mineral for 2)
ਚਮਕ Vitreous to silky, pearly, or waxy
ਲਕੀਰ White
Diaphaneity ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਤੋਂ ਅੱਧ-ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ
ਵਸ਼ਿਸ਼ਟ ਗਰੂਤਾ 2.31–2.33
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ੀ ਲੱਛਣ Biaxial (+)
ਅਪਵਰਤਿਤ ਅੰਕ nα = 1.519–1.521
nβ = 1.522–1.523
nγ = 1.529–1.530
Birefringence δ = 0.010
Pleochroism None
2V angle 58°
Fusibility 5
ਘੁਲਣਸ਼ੀਲਤਾ ਤੱਤਾ, ਪਾਣੀਦਾਰ ਲੂਣ ਦਾ ਤਿਜ਼ਾਬ
ਹਵਾਲੇ [1][2][3]
ਮੁੱਖ ਕਿਸਮਾਂ
Satin spar Pearly, fibrous masses
Selenite Transparent and bladed crystals
Alabaster Fine-grained, slightly colored

ਖੜੀਆ ਮਿੱਟੀ ਜਾਂ ਸਿਲਖੜੀ ਜਾਂ ਜਿਪਸਮ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Gypsum) ਇੱਕ ਕੂ਼ਲ਼ਾ ਸਲਫ਼ੇਟ ਧਾਤ ਜੋ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਸਲਫ਼ੇਟ ਡਾਈਹਾਈਡਰੇਟ ਤੋਂ ਬਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜੀਹਦਾ ਰਸਾਇਣਕ ਫ਼ਾਰਮੂਲਾ CaSO4·2H2O ਹੁੰਦਾ ਹੈ।[3] ਇਹਨੂੰ ਖਾਦ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਪਲਸਤਰ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।

ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ[ਸੋਧੋ]

  • Anthony, John W.; Bideaux, Richard A.; Bladh, Kenneth W. and Nichols, Monte C., ed. (2003). "Gypsum". Handbook of Mineralogy (PDF). V (Borates, Carbonates, Sulfates). Chantilly, VA, US: Mineralogical Society of America. ISBN 0962209708. 
  • Gypsum. Mindat
  • 3.0 3.1 Cornelis Klein and Cornelius S. Hurlbut, Jr. (1985) Manual of Mineralogy, John Wiley, 20th ed., pp. 352–353, ISBN 0-471-80580-7