ਗੁਲਾਮ ਮੁਸਤਫਾ ਖਾਨ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
Jump to navigation Jump to search
ਗੁਲਾਮ ਮੁਸਤਫਾ ਖਾਨ
ڈاکٹر غلام مصطفیٰ خان
ਜਨਮ23 ਸਤੰਬਰ 1912
ਜਬਲਪੁਰ, ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ[1]
ਮੌਤ25 ਸਤੰਬਰ 2005(2005-09-25) (ਉਮਰ 93)[1]
ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਸਿੰਧ
ਰਿਹਾਇਸ਼ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਸਿੰਧ
ਰਾਸ਼ਟਰੀਅਤਾਪਾਕਿਸਤਾਨੀ
ਨਾਗਰਿਕਤਾਪਾਕਿਸਤਾਨੀ
ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਇਸਲਾਮ ਅਤੇ ਸੂਫ਼ੀਵਾਦ, ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ
ਪੁਰਸਕਾਰਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵੱਲੋਂ ਸਿਤਾਰਾ-ਏ-ਇਮਤਿਆਜ਼[1]
ਵਿਦਿਅਕ ਪਿਛੋਕੜ
ਵਿਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾਅਲੀਗੜ੍ਹ ਮੁਸਲਿਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅਲੀਗੜ੍ਹ
ਸੰਸਥਾਸਿੰਧ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ
ਉਰਦੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ

ਗੁਲਾਮ ਮੁਸਤਫਾ ਖਾਨ, ਐਸਆਈ (ਉਰਦੂ: ڈاکٹر غلام مصطفیٰ خان‎) (23 ਸਤੰਬਰ 1912 - 25 ਸਤੰਬਰ 2005) ਇੱਕ ਖੋਜਕਾਰ, ਸਾਹਿਤ ਆਲੋਚਕ, ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਲੇਖਕ, ਵਿਦਵਾਨ ਦੇ ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ, ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਨਕਸ਼ਬੰਦੀ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਸੂਫ਼ੀਵਾਦ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਨੇਤਾ ਸੀ।[2]

ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ[ਸੋਧੋ]

ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ 23 ਸਤੰਬਰ 1912 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਜਬਲਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। 1928 ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਨੌਂਵੀਂ ਜਮਾਤ ਅੰਜੂਮਨ ਇਸਲਾਮੀਆ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਜਬਲਪੁਰ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਬਾਕੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਮੁਸਲਿਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅਲੀਗੜ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਉੱਚ ਵਿਦਿਆ ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਮੁਸਲਿਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਐਲਐਲਬੀ ਅਤੇ ਐਮਏ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1947 ਵਿੱਚ 12 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਫਾਰਸੀ ਕਵੀ ਸਈਦ ਅਸ਼ਰੂਦੀਨ ਹਸਨ ਗਜ਼ਨਵੀ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਪੀਐਚਡੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। 1959 ਵਿਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਾਗਪੁਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਭਾਰਤ ਦੁਆਰਾ ਡੀ. ਲਿਟ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਨੂੰ ਅਮਰਾਵਤੀ ਦੇ ਕਿੰਗ ਐਡਵਰਡ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਲੈਕਚਰਾਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਕਰਾਚੀ ਵਿਚ ਉਰਦੂ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਸਿੰਧ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਉਰਦੂ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵੀ ਨਿਭਾਈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਬਦਲੇ ਉਸਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੱਧਰਾਂ ਦੇ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਕੋਸ਼ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਇਕਬਾਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨ-ਏ-ਸਿਪਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਉਸਨੇ ਕਈ ਖੋਜ ਪੱਤਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਅਨੁਵਾਦ ਅਤੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੇ, ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਤਕਰੀਬਨ 93 ਹੈ। ਇਕਬਾਲ ਅਤੇ ਕੁਰਾਨ ਬਾਰੇ ਉਸ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਤੇ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸਰਬੋਤਮ ਪੁਸਤਕ ਵਜੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਦਰਾ-ਏ-ਅਦਬੀਅਤ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ (ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਸਾਹਿਤ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਦੁਆਰਾ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਗੁਲਾਮ ਮੁਸਤਫਾ ਇਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਕ ਨੇਤਾ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਦਵਾਨ ਜਿਵੇਂ ਇਬਨ-ਏ-ਇਨਸ਼ਾ, ਜਮੀਲ ਜਾਲਬੀ, ਅਬੁਲ ਲੈਸ ਸਿਦੀਕੀ, ਅਸਲਮ ਫਰੂਖੀ, ਫ਼ਰਮਾਨ ਫਤਿਹਪੁਰੀ, ਮੋਇਨੂਦੀਨ ਅਕੀਲ, ਅਤੇ ਅਬੂਲ ਖੈਰ ਕਸ਼ਫੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।[3]

ਨਜ਼ਰੀਆ-ਏ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ 'ਤੇ ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਨੂੰ ਸਿੰਧ ਪਾਠ ਪੁਸਤਕ ਬੋਰਡ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਪਾਠ ਪੁਸਤਕ ਬੋਰਡ ਦੇ ਦਸਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੇ ਵਿੱਦਿਅਕ ਕੋਰਸ ਵਿਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸੰਖੇਪ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਵਰਜਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਸਲਾਮੀ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ।

ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ[ਸੋਧੋ]

ਹਵਾਲੇ[ਸੋਧੋ]

  1. 1.0 1.1 1.2 "Dr Ghulam Mustafa Khan passes away". Dawn (newspaper). 26 September 2005. Retrieved 27 April 2018. 
  2. South Asian Sufis: Devotion, Deviation and Destiny (Ghulam Mustafa Khan) on GoogleBooks Retrieved 27 April 2018
  3. KARACHI: Tributes paid to Dr Ghulam Mustafa Khan Dawn (newspaper), Published 28 September 2005, Retrieved 27 April 2018