ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਰਾਏ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
Jump to navigation Jump to search
ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਰਾਏ
ਜਨਮ(1943-01-21)21 ਜਨਵਰੀ 1943
ਅਲਾਬੋਲ, ਜਗਤਸਿੰਹਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਓੜੀਸਾ
ਵੱਡੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂਦ੍ਰੌਪਦੀ, ਸ਼ੀਲਾਪਦਮਾ
ਕੌਮੀਅਤਭਾਰਤੀ
ਨਸਲੀਅਤਉੜੀਆ
ਅਲਮਾ ਮਾਤਰਰਾਵੇਨਸ਼ਾ ਕਾਲੇਜ
ਜੀਵਨ ਸਾਥੀਅਕਸ਼ਯ ਚੰਦਰਰਾਏ
ਔਲਾਦਆਦਿਆਸ਼ਾ, ਅਨਵੇਸ਼, ਐਸਕਾਂਤ
ਇਨਾਮਗਿਆਨਪੀਠ ਪੁਰਸਕਾਰ br /ਮੂਰਤੀਦੇਵੀ ਪੁਰਸਕਾਰ
ਵੈੱਬਸਾਈਟ
http://www.pratibharay.org/

ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਰਾਏ (ਜਨਮ 21 ਜਨਵਰੀ 1943) ਉੜੀਆ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਲੇਖਿਕਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਾਲ 2011 ਲਈ 47ਵੇਂ ਗਿਆਨਪੀਠ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਰਾਏ ਦੇ ਹੁਣ ਤਕ 20 ਨਾਵਲ, 24 ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, 10 ਯਾਤਰਾ ਬਿਰਤਾਂਤ, ਦੋ ਕਵਿਤਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ ਕਈ ਨਿਬੰਧ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁਕੇ ਹਨ।

ਉਹ ਸਮਕਾਲੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਉੱਘੀ ਗਲਪ-ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਉੜੀਆ ਵਿੱਚ ਨਾਵਲ ਅਤੇ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ 'ਬਰਸ਼ਾ ਬਸੰਤ ਵੈਸਾਖਾ' (1974)[1] ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਵਿਕਰੇਤਾ ਸੀ।

ਉਸ ਦੀ "ਸਮਾਨਤਾ, ਪਿਆਰ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਏਕੀਕਰਣ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਵਸਥਾ" ਦੀ ਭਾਲ ਜਾਰੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਨੌਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਕਿਸੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਵਸਥਾ ਲਈ, ਵਰਗ, ਜਾਤ, ਧਰਮ ਜਾਂ ਲਿੰਗ ਭੇਦਭਾਵ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਬਰਾਬਰਤਾ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਲਿਖਿਆ, ਉਸ ਦੇ ਕੁਝ ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਅਤੇ ਕੁਝ ਨੇ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਕਿਹਾ।[2] ਪਰ ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ "ਮੈਂ ਇੱਕ ਮਾਨਵਵਾਦੀ ਹਾਂ। ਮਰਦ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਦੇ ਸਿਹਤਮੰਦ ਕਾਰਜਾਂ ਲਈ ਵੱਖਰੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਜਿਹੜੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੋਰ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਔਰਤ ਆਦਮੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ"।

ਉਸਨੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਆਪਣੇ ਲੇਖਕ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚਿਆਂ ਤੇ ਪਤੀ ਸ਼੍ਰੀ ਅਕਸ਼ੈ ਰੇ, ਜੋ ਕਿ ਕੜੂਆਪਦਾ ਜਗਤਸਿੰਘਪੁਰ ਦੂਰ ਓਡੀਸ਼ਾ ਦੀ ਉਘੀ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਹੈ, ਦਾ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਪਾਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ, ਅਤੇ ਵਿਦਿਅਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪੀਐਚਡੀ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੀ ਡਾਕਟੋਰਲ ਖੋਜ ਓਡੀਸ਼ਾ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮੁੱਢਲੇ ਕਬੀਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਬੋਂਡੋ ਹਾਈਲੈਂਡਰ ਦੀ ਟ੍ਰਾਈਬਲਿਜ਼ਮ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਮੀਨੋਲੋਜੀ ਉੱਤੇ ਸੀ।

ਜੀਵਨ[ਸੋਧੋ]

ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਰਾਏ ਦਾ ਜਨਮ 21 ਜਨਵਰੀ 1941 ਨੂੰ ਜਗਤਸਿੰਹ ਪੁਰ ਜਿਲੇ ਦੇ ਬਾਲੀਕੁਡਾ ਖੇਤਰ ਦੇ ਇੱਕ ਦੁਰਾਡੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।

ਕੈਰੀਅਰ[ਸੋਧੋ]

ਉਸ ਨੇ ਸਕੂਲ ਪੇਸ਼ੇ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਜੀਵਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਤੀਹ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਉੜੀਸਾ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਡਾਕਟੋਰਲ ਖੋਜ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਖੋਜ ਲੇਖ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੇ। ਉਸਨੇ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਸਿਖਿਆ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਸਵੈਇੱਛਤੀ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਲਈ ਅਤੇ ਓਡੀਸ਼ਾ ਦੇ ਲੋਕ ਸੇਵਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ।[3]

ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ[ਸੋਧੋ]

  • 1985 - ਉਸ ਦੇ ਨਾਵਲ ਸ਼ੀਲਾਪਦਮਾ ਲਈ 'ਓਡੀਸ਼ਾ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ'
  • 1990 - ਉਸ ਦੇ ਨਾਵਲ ਯਜਨਾਸੇਨੀ ਲਈ 'ਸਰਲਾ ਅਵਾਰਡ'
  • 1991 - ਉਸ ਦੇ ਨਾਵਲ ਯਜਨਾਸੇਨੀ ਲਈ 'ਮੂਰਤੀਦੇਵੀ ਅਵਾਰਡ'[4]
  • 2000 - ਉਸਦੀ ਲਘੂ-ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਉੱਲਘਾਣਾ ਲਈ 'ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ'
  • 2006 - 'ਅਮ੍ਰਿਤਾ ਕੀਰਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ'[5]
  • 2007 - ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ 'ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ'।
  • 2011 - 'ਗਿਆਨਪੀਠ ਅਵਾਰਡ'[6]
  • 2013 - ਓਡੀਸ਼ਾ ਲਿਵਿੰਗ ਲੀਜੈਂਡ ਐਵਾਰਡ (ਸਾਹਿਤ)[7]

ਹਵਾਲੇ[ਸੋਧੋ]

  1. "Odisha: Eminent fiction writer Dr Pratibha Ray to receive coveted Jnanpith Award, Oriya Orbit". orissadiary.com. 2012. Archived from the original on 11 January 2013. Retrieved 28 December 2012. her first novel as a novice, titled "Barsha-Basanta-Baishakha" (The Rain, Spring and Summer, 1974) which immediately captured the hearts of Odia readers.  Unknown parameter |url-status= ignored (help)
  2. Panda Mishra, Anita (May 2013). "A literary crusader". atelierdiva.in. 
  3. Parida, Saumya (2012). "Odisha: Eminent fiction writer Dr Pratibha Ray to receive coveted Jnanpith Award". indiaeducationdiary.in. Archived from the original on 30 June 2015. Retrieved 28 December 2012. She took voluntary retirement as a Professor of Education from State Government Service in 1998 and joined as Member, Public Service Commission of Odisha State  Unknown parameter |url-status= ignored (help)
  4. "Manorama Online | Odia writer Pratibha Ray selected for Jnanpith award". english.manoramaonline.com. 2012. Archived from the original on 11 January 2013. Retrieved 28 December 2012. Yjnaseni (1985), which won Jnanpith Trust's Moorti Devi Award in 1991  Unknown parameter |url-status= ignored (help)
  5. "Prathiba Ray to receive Amrita Keerthi – Amma, Mata Amritanandamayi Devi". amritapuri.org. 2006. Retrieved 28 December 2012. Smt. Pratibha Ray will be awarded the Ashram's Amrita Keerti Puraskar for her meritorious contributions to the field of Indian literature. 
  6. "Oriya novelist and academician Pratibha Ray wins 2011 Jnanpith Award". ibnlive.in.com. 2012. Retrieved 28 December 2012. it was decided that Ray, 69, will be the winner of the 2011 Jnanapith Award. 
  7. Nayak, Anuja. "OdishaDiary Conferred prestigious Living Legend, Odisha Inc and Youth Inspiration Awards". OdishaSamachar. Archived from the original on 3 March 2016. Retrieved 28 January 2015.  Unknown parameter |url-status= ignored (help)