ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਮੇਲਿਆਂ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
Jump to navigation Jump to search
ਮੇਲਾ
ਮਾਘੀ ਦੇ ਮੇਲੇ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮਹਿਮਾਨ ਨਿਹੰਗਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੇਲੇ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰ ਹਨ ਜੋ ਪੂਰੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੇਠਾਂ ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਮੇਲੇ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰ ਹਨ:[1]

ਮੇਲੇ[ਸੋਧੋ]

ਬਾਬਾ ਸੋਡਲ ਮੇਲਾ[ਸੋਧੋ]

ਜਲੰਧਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਿੰਦੂ ਮੇਲਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਬਾ ਸੋਡਲ ਦਾ ਮੇਲਾ, ਸੌਡਲ ਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਬੱਚੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਾਲ-ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੇਲਾ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ।[2] ਨਿਰਪੱਖ ਦਸੰਬਰ ਦੌਰਾਨ ਹਰ ਸਾਲ ਆਯੋਜਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।[3]

ਰੌਜ਼ਾ ਸ਼ਰੀਫ ਉਰਸ[ਸੋਧੋ]

ਰਾਉਜ਼ਾ ਸ਼ਰੀਫ਼ ਉਰਸ ਨੂੰ ਸੂਫ਼ੀ ਸੰਤ ਸ਼ੇਖ ਅਹਮਦ ਫਾਰੂਕੀ ਸਰਹਿੰਦੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਖਵਾਜ਼ਾ ਬਾਕੀ ਬਿੱਲਹ ਦਾ ਇੱਕ ਚੇਲਾ ਸੀ। ਇਹ ਮੇਲਾ ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਬੱਸੀ ਪਠਾਨਾ ਰੋਡ 'ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਜੋੜ ਮੇਲਾ[ਸੋਧੋ]

ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਗੁਰਦੁਆਰਾ, ਪੰਜਾਬ

ਸਾਲਾਨਾ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਜੋੜ ਮੇਲਾ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਫਤਿਹ ਸਿੰਘ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਫਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸਿੱਖ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਕੱਢੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਖੇਡਾਂ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਇਸ ਮੇਲੇ ਵਿਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।[4]

ਬਠਿੰਡਾ ਵਿਰਾਸਤੀ ਮੇਲਾ[ਸੋਧੋ]

ਮੇਲਾ ਬਠਿੰਡਾ ਸਪੋਰਟਸ ਸਟੇਡੀਅਮ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜੈਪਾਲ ਥੀਮ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਰਵਾਇਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਮੇਲੇ ਵਿਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਹਾਜੀ ਰਤਨ ਤੋਂ ਜੈਪਾਲਗੜ੍ਹ ਥਾਉਂਡ ਪਿੰਡ ਤੱਕ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤੀ ਸੈਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।[5]

ਵਿਸਾਖੀ[ਸੋਧੋ]

ਵਿਸਾਖੀ ਦੇ ਦਿਹਾੜੇ 'ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਥਾਨਾਂ' ਤੇ ਸਥਾਨਕ ਮੇਲੇ ਆਯੋਜਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਮਾਘੀ ਦਾ ਮੇਲਾ

ਇਸ ਮੇਲਾ ਲੋਹੜੀ ਤੋ ਅੱਗੇ ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਬਾਬਾ ਸ਼ੇਖ ਫਰੀਦ ਜੀ ਆਗਮਨ ਪੁਰਬ[ਸੋਧੋ]

ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ, 12 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸੂਫੀ ਸੰਤ, ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਗਏ, ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਮੇਲਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਟਿੱਲਾ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਵਿਖੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਚ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਖੇਡ ਸਮਾਗਮ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

19 ਸਤੰਬਰ ਤੋਂ 23 ਸਤੰਬਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹਰ ਸਾਲ ਇਹ ਮੇਲਾ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੂਫੀ ਦਰਬਾਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਇਸਦੇ ਰੂਹਾਨੀ ਮੂਲ ਤੋਂ ਉੱਭਰ ਕੇ, ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਹੁਣ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਿਆਪਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ, ਸਾਹਿਤਕ, ਬੌਧਿਕ ਅਤੇ ਖੇਡ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸੰਤ ਦੀ ਸੱਚੀ ਸੁਫੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ, ਤਿਉਹਾਰ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ, ਫਿਰਕੂ ਸਦਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਕੌਮੀ ਏਕਤਾ, ਇਸ ਅਗਾਮਨ ਪੁਰਬ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤ ਥੀਮ ਹੈ।[6]

ਪਤੰਗਾਂ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਬਸੰਤ[ਸੋਧੋ]

ਪਤੰਗਾਂ

ਬਸੰਤ ਮੇਲੇ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਥਾਨਾਂ ਤੇ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਪੂਰਥਲਾ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਜਗਤਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਸੰਤ ਪੰਚਮੀ ਮੇਲਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਅੱਜ ਤੱਕ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਹੈ। ਮੇਲੇ ਵਿਚ ਲੋਕ ਸ਼ਾਲਾਰ ਬਾਗ਼ ਵਿਚ ਪੀਲੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਗੜੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।[7] ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਵਿੱਚ, ਬਾਬਾ ਭੰਡਾਰੀ ਦੇ ਬੋਏਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੇਲਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮਰਦਾਂ, ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਸ਼ਹੀਦ ਧਰਮਵੀਰ ਹਕੀਕੱਤ ਰਾਏ ਦੀ ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕਦੇ ਹਨ।ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਬਸੰਤ ਹਕੀਕਤ ਰਾਏ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੈ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਚੋਣ ਦੇ ਧਰਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਬਾਬਾ ਭੰਡਾਰੀ ਦੇ ਬੋਈਲੀ ਵਿਖੇ ਆਯੋਜਿਤ ਮੇਲੇ ਤੇ, ਪਤੰਗ ਉਡਾਉਣ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਰੱਖਣ ਦੀ ਰਿਵਾਇਤ ਹੈ।

ਤਿਉਹਾਰ[ਸੋਧੋ]

ਕਿਲਾ ਰਾਏਪੁਰ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ[ਸੋਧੋ]

ਫਰਵਰੀ ਵਿਚ ਹਰ ਸਾਲ, ਕਿੱਲਾ ਰਾਏਪੁਰ ਖੇਡ ਮੇਲੇ ਵਿਚ ਬੌਲਦ, ਕੁੱਤੇ, ਖੱਚਰਾਂ, ਊਠ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਾਨਵਰ ਦੀਆਂ ਰੇਸਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਤਕਰੀਬਨ ਇੱਕ ਮਿਲੀਅਨ ਲੋਕ ਸਾਲਾਨਾ ਖੇਡ ਸਮਾਗਮ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਹੁਣ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੇ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਤੋਂ ਕਿਲਾ ਰਾਏਪੁਰ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਤੱਕ ਜਾਣ ਲਈ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ ਜੋ ਕਿ ਹਰ ਫਰਵਰੀ ਵਿੱਚ 4,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਖੇਡਾਂ ਵਿਚ ਫਾਰਮ ਮਸ਼ੀਨਰੀ, ਬਲਦ ਰਥ ਰੇਸਿੰਗ, ਘੋੜ-ਚੜ੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਐਕਰੋਬੈਟਿਕਸ ਅਤੇ ਤਾਕਤ ਦੇ ਹੋਰ ਡਰਾਉਣੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।[8]

ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਰਾਸਤ ਤਿਉਹਾਰ[ਸੋਧੋ]

2003 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਕਿਲਾ ਮੁਬਾਰਕ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿੱਚ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਦਸ ਦਿਨ ਤੱਕ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਵਿੱਚ ਕਲਾ ਮੇਲੇ, ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ (ਵੋਕਲ ਅਤੇ ਸਹਾਇਕ) ਅਤੇ ਡਾਂਸ ਕੰਸਰਟ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਕਪੂਰਥਲਾ ਵਿਰਾਸਤ ਫੈਸਟੀਵਲ[ਸੋਧੋ]

ਬਾਬਾ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਵਿਰਾਸਤੀ ਤਿਉਹਾਰ ਕਪੂਰਥਲਾ ਹੈਰੀਟੇਜ ਟਰੱਸਟ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਟਰੱਸਟ ਫਾਰ ਆਰਟਸ ਐਂਡ ਕਲਚਰਲ ਹੈਰੀਟੇਜ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਿਉਹਾਰ ਜਗਤਜੀਤ ਪੈਲੇਸ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ, ਨਾਚ ਅਤੇ ਥੀਏਟਰ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।[9][10]

ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਰਾਸਤੀ ਫੈਸਟੀਵਲ[ਸੋਧੋ]

ਤਿਉਹਾਰ ਭੰਗੜਾ, ਗਿੱਧਾ, ਗੱਤਕਾ ਟਰੌਪ, ਘੋੜੇ ਅਤੇ ਹਾਥੀ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦ ਕੀਰਤਨ, ਥੀਏਟਰ, ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਨ੍ਰਿਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।[11]

ਹਰਿਵੱਲਭ ਸੰਗੀਤ ਫੈਸਟੀਵਲ[ਸੋਧੋ]

27-30 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਹਰ ਸਾਲ ਜਗ੍ਹਾ ਲੈ ਕੇ, ਸੰਗੀਤ ਤਿਉਹਾਰ ਸੁਆਮੀ ਹਰੀਵੱਲਭ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤਿਉਹਾਰ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ।[12]

ਹਰਿਭੱਲਭ 28 ਦਸੰਬਰ 2014 ਨੂੰ 139 ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਜਲੰਧਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦੇਵੀ ਤਾਲਾਬ ਮੰਦਰ ਵਿਖੇ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।[13]

ਹਵਾਲੇ[ਸੋਧੋ]

  1. Know your State Punjab by Gurkirat Singh and Anil Mittal ISBN 978-93-5094-755-5
  2. Punjab District Gazetteers: Jalandhar. Supplement (1996)
  3. Puneet Aneja (2013) Administrative Aspects of Tourism: A Case Study of Punja. Unistar books [1]
  4. Times of India by Parvesh Kumar Sharma
  5. Hindustand Times 23 11 2012 Archived 2014-12-16 at the Wayback Machine.
  6. http://faridkot.gov.in/mela.html
  7. "The Tribune, Chandigarh, India - Jalandhar Edition". Tribuneindia.com. Retrieved 2014-02-17. 
  8. Daily Mail 04 02 2013
  9. "Archived copy". Archived from the original on 2014-11-11. Retrieved 2014-12-07. 
  10. "Archived copy". Archived from the original on 2014-07-07. Retrieved 2014-12-07. 
  11. Indian Express by Dharmendra Rataul 21 02 2011
  12. http://www.harballabh.org/
  13. Hindustan Times 23 12 2013 Archived 2014-12-16 at the Wayback Machine.