ਬੁੱਧ ਰਿਸ਼ੀ ਮਹਾਪ੍ਰਗਿਆ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
Jump to navigation Jump to search
ਬੁੱਧ ਰਿਸ਼ੀ ਮਹਾਪ੍ਰਗਿਆ
ਮਹਾਪ੍ਰਗਿਆ (ਖੱਬੇ) ਅਤੇ ਹੋਰ ਬੋਧੀ ਭਿਕਸ਼ੂ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1926 ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਨਿਕਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
1926 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਬੋਧ ਗਯਾ ਵਿੱਚ ਮਹਾਵੀਰ, ਮਹਾਂਚੰਦਰਾ, ਮਹਾਂਕੰਤੀ ਅਤੇ ਮਹਾਂਗਨਯ (ਖੱਬੇ ਤੋਂ ਖੜ੍ਹੇ) ਅਤੇ (ਸੱਜੇ, ਬੈਠੇ) ਮਹਾਪ੍ਰਗਿਆ ਅਤੇ ਸੇਰਿੰਗ ਨਾਰਬੂ (ਖੱਬੇ ਬੈਠੇ)

ਬੁੱਧ ਰਿਸ਼ੀ ਮਹਾਪ੍ਰਗਿਆ (ਦੇਵਨਗਰੀ: बौद्ध ऋषि महाप्रज्ञा) (ਜਨਮ ਨਾਨੀ ਕਾਜੀ ਸ਼ਰੇਸ਼ਥ) (21 ਮਈ 1901 – 1979) ਉਹ 1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਨੇਪਾਲ ਵਿਚ ਥੇਰਵਾਦ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਦੇ ਪੁਨਰ ਸੁਰਜੀਤੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ।1926 ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜਿਅਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਤੋਂ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋਣ 'ਤੇ ਜ਼ਾਲਮ ਰਾਣਾ ਸਰਕਾਰ ਦੁਅਾਰਾ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਗਿਅਾ ਸੀ।[1][2]

ਮਹਾਪ੍ਰਗਿਆ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਵੀ ਸਨ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਵਿਚ ਆਪਣੀਆਂ ਬੋਧੀ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਭਜਨ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।[3]

ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ[ਸੋਧੋ]

ਮਹਾਂਪ੍ਰਗਿਆ ਲਹੂਗ, ਕਠਮੰਡੂ ਵਿਖੇ ਪਿਤਾ ਕੁਲ ਨਾਰਾਇਣ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਹੀਰਾ ਮਾਇਆ ਸ਼ਰੇਸ਼ਥ ਦੇ ਘਰ ਪੈਦਾ ਹੋੲੇ ਸਨ। ੳੁਨ੍ਹਾ ਦਾ ਨਾਮ ਪ੍ਰੇਮ ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਰੇਸ਼ਥ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ੳੁਨ੍ਹਾ ਦਾ ਝੁਕਾਅ ਭਜਨ ਲਿਖਣ ਅਤੇ ਗਾਉਣ ਵੱਲ ਰਿਹਾ।[4] ੳੁਨ੍ਹਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਛੋਟੀ ੳੁਮਰੇ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਸੀ।[5]

ਨਿਯੁਕਤੀ[ਸੋਧੋ]

1924 ਵਿੱਚ, ਤਿੱਬਤੀ ਬੋਧੀ ਭਿਕਸ਼ੂ ਕਿਆਨਗਸੇ ਲਾਮਾ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਤ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਠਮੰਡੂ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਪ੍ਰੇਮ ਬਹਾਦੁਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਗਰ ਕਿਆਰੋਂਗ, ਤਿੱਬਤ ਚਲੇ ਗੲੇ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੋ ਹੋਰ ਨੇਵਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਤਿੱਬਤੀ ਸੰਨਿਆਸ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 'ਮਹਾਪ੍ਰਗਿਆ' ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਕਾਠਮੰਡੂ ਆ ਗਏ। ਉਹ ਇਕ ਨਵੇਂ ਚੇਲੇ ਨਾਲ ਕਾਠਮੰਡੂ ਆ ਗਏ ਅਤੇ ਉਹ ਨਾਗਾਰਜੁਨਾ ਪਹਾੜੀ 'ਤੇ ਰਹਿਣ ਲੱਗੇ ਜਿਸ 'ਤੇ ਸੇਰਿੰਗ ਨਾਰਬੂ ਨਾਮ ਦੇ ਲਾਮਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਮਹਾਪ੍ਰਗਿਆ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮਿੱਤਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੀ ਸੰਤਾਂ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਅਾ।

ਦੇਸ਼ ਨਿਕਾਲਾ[ਸੋਧੋ]

ਕਾਠਮੰਡੂ ਦੇ ਲੋਕਮਹਾਪ੍ਰਗਿਆ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਏ ਸਨ। ਰਾਣਾ ਨੂੰ ਮਹਾਪ੍ਰਗਿਆ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਜਨਮੇ ਦਾ ਤਿੱਬਤੀ ਸੰਨਿਆਸੀ ਬਣਨਾ, ਜਾਂ ਸੰਨਿਆਸੀ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਭੀਖ ਮੰਗਦੇ ਹੋਏ। 1926 ਵਿੱਚ, ਪੰਜ ਭਿਕਸ਼ੂ ਅਤੇ ਸੇਰਿੰਗ ਨਾਰਬੂ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਨਿਕਾਲਾ ਦੇ ਕੇ ਭਾਰਤ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।[6] [7] ਛੇ ਬੋਧ ਗਯਾ ਗਏ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਇੱਕ ਬਰਮੀ ਸਿੱਖਿਅਕ ਦੇ ਅਧੀਨ ਥੇਰਵਾਦ ਸਾਧੂ ਬਣੇ। ਉਹ ਫਿਰ ਕੋਲਕਾਤਾ ਚਲੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਮਹਾਪ੍ਰਗਿਆ ਨੇ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਸੇਰਿੰਗ ਨਾਰਬੂ ਦੇ ਨਾਲ ਤਿੱਬਤ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।

ਲਹਾਸਾ ਵਿੱਚ ਮਹਾਪ੍ਰਗਿਆ ਨੇ ਕੁਲ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਤੁਲਾਧਰ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਤਿੱਬਤੀ ਸੰਨਿਆਸੀ ਬਣਨ ਦਾ ਯਕੀਨ ਦਵਾੲਿਅਾ। ਮਹਾਪ੍ਰਗਿਆ ਅਤੇ ਕੁਲ ਮਾਨ ਸਿੰਘ, ਹੁਣ ਕਰਮਸ਼ੀਲ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਿੱਬਤ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫਿਰ 1928 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੁਸ਼ੀਨਗਰ ਗੲੇ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਥੇਰਵਾਦ ਦੇ ਸੰਨਿਆਸੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ। ਕਰਮਸ਼ੀਲ  1930 ਵਿੱਚ ਕਠਮੰਡੂ ਆ ਗਏ ਅਤੇ 14 ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਥੇਰਵਾਦ ਦੇ ਸੰਨਿਅਾਸੀ ਬਣੇ।[8]

ਪਰ ਮਹਾਪ੍ਰਗਿਆ, ਹਾਲੇ ਵੀ ਬਰਖਾਸਤਗੀ ਹੁਕਮ ਦੇ ਅਧੀਨ, ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੇ। ਪਰ ਮਾਰਚ 1930 ਵਿੱਚ ਮਹਾਂ ਸ਼ਿਵਰਾਤਰੀ ਤਿਉਹਾਰ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਕਾਠਮਾਂਡੂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਔਰਤ ਦੇ ਭੇਸ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੀ ਭੀੜ ਵਿੱਚ ਰਲ ਗੲੇ। ਪਤਾ ਲੱਗਣ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਉਹ ਛੇਤੀ ਹੀ ਕੁਸ਼ੀਨਗਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ। ਉਹ ਫਿਰ ਬਰਮਾ ਗੲੇ ਜਿਥੇ ਉਹ 1934 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਲਿੰਪੋਂਗ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜੰਗਲ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੱਠਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।[9]

ਬੋਧੀ ਰਿਸ਼ੀ[ਸੋਧੋ]

ਮਹਾਪ੍ਰਗਿਆ ਕਲਿੰਪੋਂਗ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨੇਪਾਲ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਦੀ ੲਿਜਾਜ਼ਤ ਦੀ ਉਡੀਕ ਸੀ। 1945 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਨਿਅਾਸ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਿਧਵਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਅਾ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਸਨ। ੳੁਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਬੌਧ ਧਰਮ ਵੀ ਸਿਖਾਇਆ। 1962 ਵਿੱਚ, ੳੁਨ੍ਹਾ ਨੇ ਅਾਪਣਾ ਵਿਅਾਹ ਤੋਂ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਬੋਧ ਰਿਸ਼ੀਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕਾਠਮੰਡੂ ਵਿੱਚ ਰਹੇ।[10]

ਮਹਾਪ੍ਰਗਿਆ ਨੇ 18 ਪੁਸਤਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕੰਮ ਲਲਿਤਾਵਿਸਤਰਾ (1940)[11] ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ (1983) ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਭਜਨ "ਦੀ ਲਾੲੀਟ ਅਾਫ ਵਿਜ਼ਡਮ ਹੈਜ਼ ਡਾੲੀਡ"  ੳੁਨ੍ਹਾਂ ਦੀਅਾਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।[12]

ਹਵਾਲੇ[ਸੋਧੋ]

  1. Kondanya, Ven. (2011). "Updated Theravada Records in Present Nepal". Ananda Kuti Vihar. Archived from the original on 22 February 2013. Retrieved 14 May 2012. 
  2. Tuladhar, Kamal Ratna (31 August 2012). "The singing monk". The Kathmandu Post. Retrieved 16 September 2012. 
  3. Bajracharya, Phanindra Ratna (2003). Who's Who in Nepal Bhasha. Kathmandu: Nepal Bhasa Academy.
  4. Gellner, David N. (2008). "Gyanmala Bhajan (Devotional songs)". Lumbini Nepalese Buddha Dharma Society (UK). Retrieved 14 May 2012. 
  5. LeVine, Sarah and Gellner, David N. (2005). Rebuilding Buddhism: The Theravada Movement in Twentieth-Century Nepal. Harvard University Press.
  6. Studies in Nepali history and society, Volume 7, Issue 2 (2002). Kathmandu: Mandala Book Point. Page 230.
  7. Dietrich, Angela (1996). "Buddhist Monks and Rana Rulers: A History of Persecution". Buddhist Himalaya: A Journal of Nagarjuna Institute of Exact Methods. Archived from the original on 1 October 2013. Retrieved 17 March 2011. 
  8. "Theravada Buddhism in Modern Nepal". Lumbini Nepalese Buddha Dharma Society (UK). 2008. Retrieved 15 May 2012. 
  9. Mahapragya (2013). An Autobiography of Bauddha Rishi Mahapragya. Kathmandu: Bauddha Rishi Mahapragya Ashram. Pages 2, 117.
  10. LeVine, Sarah and Gellner, David N. (2005). Rebuilding Buddhism: The Theravada Movement in Twentieth-Century Nepal. Harvard University Press.
  11. Mahapragya, Bhikshu (2008). Lalitavistara. Kathmandu: Sarbagya Ratna Tuladhar et al.
  12. "The Light of Wisdom has Died (Gyan Mata Sita)". Lumbini Nepalese Buddha Dharma Society (UK). 2008. Retrieved 17 May 2012.