ਮਥੁਰਾ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
Jump to navigation Jump to search
ਮਥੁਰਾ
ਸਹਿਰ
[[File:
Government Museum - Mathura 2013-02-23 5015.JPG
Jai Gurudev Naam Yog Sadhna Mandir, Mathura - panoramio (3).jpg Vishram Ghat.jpg
Barsana (6292408890).jpg Ancient Mural Temple, Mathura.JPG
Lord Krishna and her lover Radha in Rangeeli Mahal, Mathura.JPG
Clockwise from top: Mathura Museum, Radha Rani Temple in Barsana, Vishram Ghat on banks of river Yamuna, one of the many Ancient Temple in Mathura, Sri Rangaaji Temple, Old street in front of the Krishna Mandir and Jai Gurudev Temple|250px|none|alt=ਮਥੁਰਾ|Skyline of ਮਥੁਰਾ]]
ਉਪਨਾਮ: ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਗਿਰੀ; ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਥਾਂ

Lua error in ਮੌਡਿਊਲ:Location_map/multi at line 27: Unable to find the specified location map definition: "Module:Location map/data/ਭਾਰਤ ਉਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼" does not exist.

Coordinates: 27°29′33″N 77°40′25″E / 27.49250°N 77.67361°E / 27.49250; 77.67361ਗੁਣਕ: 27°29′33″N 77°40′25″E / 27.49250°N 77.67361°E / 27.49250; 77.67361
ਦੇਸ਼ India
Stateਉਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼
DistrictMathura
ਸਰਕਾਰ
 • ਕਿਸਮMunicipal Corporation
 • ਬਾਡੀMathura-Vrindavan Municipal Corporation
 • Mayor[3]Mukesh Aryabandhu (BJP)
 • District Magistrate and CollectorNavneet Chahal, IAS[1]
 • Senior Superintendent of PoliceGaurav Grover IPS[2]
 • Member of Legislative AssemblyShrikant Sharma (BJP)
 • Member of ParliamentHema Malini (BJP)
Area
 • Total39 km2 (15 sq mi)
ਅਬਾਦੀ (2011)
 • ਕੁੱਲ441,894
 • ਘਣਤਾ11,000/km2 (29,000/sq mi)
Language
 • OfficialHindi[5]
 • Additional officialUrdu[5]
 • RegionalBraj Bhasha[6]
ਟਾਈਮ ਜ਼ੋਨIST (UTC+5:30)
PIN281001
Telephone code0565
ਵਾਹਨ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਪਲੇਟUP-85
ਵੈੱਬਸਾਈਟmathura.nic.in

ਮਥੁਰਾ (ਉਚਾਰਨ) ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਮਥੁਰਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਹੈ। ਇਹ ਆਗਰਾ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 57.6 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (35.8 ਮੀਲ) ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ 166 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (103 ਮੀਲ) ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ; ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਕਸਬੇ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 14.5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (9.0 ਮੀਲ) ਅਤੇ ਗੋਵਰਧਨ ਤੋਂ 22 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (14 ਮੀਲ) ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ, ਮਥੁਰਾ ਇੱਕ ਆਰਥਿਕ ਕੇਂਦਰ ਸੀ, ਜੋ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਾਫ਼ਲੇ ਦੇ ਰਸਤਿਆਂ ਦੇ ਸੰਗਮ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਦੀ 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਵਿੱਚ ਮਥੁਰਾ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 441,894 ਹੋਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।

ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ, ਮਥੁਰਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਭਗਵਾਨ ਦਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਮੰਦਰ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਸਪਤਾ ਪੁਰੀ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਸੱਤ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੋਕਸ਼ਿਆਦਯਿਨੀ ਤੀਰਥ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੇਸਵ ਦੇਵ ਮੰਦਰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਜਨਮ ਸਥਾਨ (ਇੱਕ ਭੂਮੀਗਤ ਜੇਲ੍ਹ) ਦੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਮਥੁਰਾ ਸੁਰਸੇਨਾ ਦੇ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਮਾਮਾ ਕੰਸ ਦਾ ਸ਼ਾਸਨ ਸੀ। ਜਨਮ ਅਸ਼ਟਮੀ ਹਰ ਸਾਲ ਮਥੁਰਾ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਧੂਮਧਾਮ ਨਾਲ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਮਥੁਰਾ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਹੈਰੀਟੇਜ ਸਿਟੀ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਐਂਡ ਔਗਮੈਂਟੇਸ਼ਨ ਯੋਜਨਾ ਸਕੀਮ ਲਈ ਵਿਰਾਸਤੀ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਇਤਿਹਾਸ[ਸੋਧੋ]

Along the Ghats of Mathura (circa 1880)
General view of the excavations in January 1889 at Kankali Tila, Mathura
Gate of Shet Lukhmeechund's Temple, a photo by Eugene Clutterbuck Impey, 1860s.
Statue of Kanishka I, second century CE, Mathura Museum.
Sculpture of woman from ancient Braj-Mathura ca. second century CE.

ਮਥੁਰਾ, ਜੋ ਬ੍ਰਜ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਖੇਤਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਮਾਤਭੂਮੀ ਅਤੇ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਯਦੂ ਵੰਸ਼ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਮਥੁਰਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਸਰਵੇਖਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਭਾਰਤੀ ਮਹਾਂਕਾਵਿ, ਰਾਮਾਇਣ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਮਧੂਵਨ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸੰਘਣੀ ਲੱਕੜੀ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਫਿਰ ਮਧੂਪੁਰਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਥੁਰਾ। ਮਥੁਰਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨ ਕਟੜਾ ('ਬਾਜ਼ਾਰ ਸਥਾਨ') ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹੁਣ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨਗਰੀ ('ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤਿਉਹਾਰ[ਸੋਧੋ]

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜਨਮ ਅਸ਼ਟਮੀ ਹਰ ਸਾਲ ਮਥੁਰਾ ਵਿੱਚ ਧੂਮਧਾਮ ਨਾਲ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਸਾਲ ਮਥੁਰਾ ਵਿੱਚ 3 ਤੋਂ 3.5 ਮਿਲੀਅਨ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਜਨਮ ਅਸ਼ਟਮੀ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਕੇਸ਼ਵ ਦੇਵਾ ਮੰਦਰ ਅਤੇ ਦਵਾਰਕਾਧੀਸ਼ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮਥੁਰਾ-ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਵਿਚ ਭਗਤੀ ਦੇ ਗੀਤ, ਨਾਚ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ, ਭੋਗ ਅਤੇ ਆਰਤੀਆਂ ਮਨਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਹਵਾਲੇ[ਸੋਧੋ]

  1. "DM PROFILE | District Mathura, Government of Uttar Pradesh | India". 
  2. "Uttar Pradesh Police | Officials". uppolice.gov.in. Retrieved 9 January 2020. 
  3. "Mathura-Vrindavan Mayor Election Result 2017 Live Updates: BJP candidate Mukesh Arya is new Mayor". 1 December 2017. 
  4. "Mathura City" (PDF). mohua.gov.in. Retrieved 22 November 2020. 
  5. 5.0 5.1 "52nd Report of the Commissioner for Linguistic Minorities in India" (PDF). nclm.nic.in. Ministry of Minority Affairs. Archived from the original (PDF) on 25 May 2017. Retrieved 7 December 2018.  Unknown parameter |url-status= ignored (help)
  6. ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਗਲਤੀ:Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named LuciaMichelutti1