ਮਹਿਦੀ ਹਸਨ
ਮਹਿਦੀ ਹਸਨ ਖਾਨ | |
|---|---|
| ਜਨਮ ਦਾ ਨਾਮ | ਮਹਿਦੀ ਹਸਨ ਖਾਨ |
| ਉਰਫ਼ | ਖਾਨ ਸਾਹਿਬ ਗਜ਼ਲ ਦਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ |
| ਜਨਮ | 18 ਜੁਲਾਈ 1927 ਲੂਣਾ,ਰਾਜਸਥਾਨ, ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ |
| ਮੌਤ | 13 ਜੂਨ 2012 (ਉਮਰ 84) ਕਰਾਚੀ, ਸਿੰਧ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) |
| ਵੰਨਗੀ(ਆਂ) | ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ, ਗਜ਼ਲ, ਪਲੇਬੈਕ ਸਿੰਗਰ |
| ਕਿੱਤਾ | ਸਿੰਗਰ, ਕੰਪੋਜਰ |
| ਸਾਜ਼ | ਹਾਰਮੋਨੀਅਮ, ਵੋਕਲਜ |
| ਸਾਲ ਸਰਗਰਮ | 1957–1999 (ਰੀਟਾਇਰ ਹੋਣ ਤੱਕ) |
ਮਹਿਦੀ ਹਸਨ ਖਾਨ (ਉਰਦੂ : مہدی حسن خان ; 18 ਜੁਲਾਈ 1927 – 13 ਜੂਨ 2012) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਲਾਲੀਵੁਡ ਲਈ ਇੱਕ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕ ਸੀ। ਉਹ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਜੀਵਨ
[ਸੋਧੋ]ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਝੁਨਝੁਨੂੰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲੂਣੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 18 ਜੁਲਾਈ 1927 ਨੂੰ ਜਨਮੇ ਮਹਿਦੀ ਹਸਨ ਦਾ ਪਰਵਾਰ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦਾ ਪਰਵਾਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮਹਿੰਦੀ ਹਸਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਲਾਵੰਤ ਘਰਾਣੇ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ 15 ਪੀੜੀਆਂ ਵੀ ਸੰਗੀਤ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਆਰੰਭਕ ਸਿੱਖਿਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਉਸਤਾਦ ਅਜੀਮ ਖਾਨ ਅਤੇ ਚਾਚਾ ਉਸਤਾਦ ਇਸਮਾਈਲ ਖਾਨ ਤੋਂ ਲਈ। ਦੋਨਾਂ ਹੀ ਧਰੁਪਦ ਦੇ ਚੰਗੇ ਜਾਣਕਾਰ ਸਨ। ਭਾਰਤ - ਪਾਕ ਬਟਵਾਰੇ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਵਾਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੁੱਝ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਇੱਕ ਸਾਈਕਲਾਂ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੋਟਰ ਮਕੈਨਿਕ ਦਾ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਲੇਕਿਨ ਸੰਗੀਤ ਲਈ ਜੋ ਜਨੂੰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਉਹ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
[ਸੋਧੋ]ਮੇਹੰਦੀ ਹਸਨ ਦਾ ਜਨਮ 18 ਜੁਲਾਈ 1927 ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਿਸ਼ਰਤ ਪਠਾਨ-ਮੁਗਲ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਲੂਨਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਾਜਪੂਤਾਨਾ ਏਜੰਸੀ ਦੇ ਜੈਪੁਰ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸੀ ਪਰ ਹੁਣ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ, ਰਵਾਇਤੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਹ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੇ ਕਲਾਵੰਤ ਕਬੀਲੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਿਰਾਸਤੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਦੀ 16 ਵੀਂ ਪੀਡ਼੍ਹੀ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਸਮੇਤ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਉਸਤਾਦ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਰਹੇ ਹਨ।[1] ਮੇਹਦੀ ਹਸਨ ਨੇ 4 ਤੋਂ 5 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਗਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 6 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਗੀਤ ਲਿਖਣਾ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਪਰ 8 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਰਸਮੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਉਸਤਾਦ ਅਜੀਮ ਖਾਨ ਅਤੇ ਚਾਚੇ ਉਸਤਾਦ ਇਸਮਾਈਲ ਖਾਨ ਦੁਆਰਾ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਜੋ ਦੋਵੇਂ ਰਵਾਇਤੀ ਧਰੁਪਦ ਗਾਇਕ ਸਨ।[1][2][3] ਮੇਹਦੀ ਹਸਨ ਨੇ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਟੇਜ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ 8 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚੋਂ ਬਡ਼ੌਦਾ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ 18 ਸਾਲ ਦੇ ਸਨ, ਹਸਨ ਨੇ ਧ੍ਰੁਪਦ, ਦਾਦਰਾ, ਠੁਮਰੀ ਅਤੇ ਖਿਆਲ ਦੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਉਣ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਗੁਲਾਮ ਕਾਦਿਰ ਨਾਲ ਸ਼ਾਹੀ ਦਰਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ।[1][4] ਮੇਹਦੀ ਹਸਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਠੁਮਰੀ ਐਕਸਪੋਨੇਟ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ।[5] ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਅਵਿਭਾਜਿਤ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਡੀਸੀ ਹਾਊਸ (1935) ਦੇ ਨੇੜੇ ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ ਬੰਗਲਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਧਰੁਪਦ ਅਤੇ ਖਿਆਲ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਪੰਡਿਤ ਗੁਲਾਮ ਕਾਦਿਰ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਹੁਨਰ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।[3] ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸੰਗੀਤ ਸਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਰਮੋਨੀਅਮ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਜਲ ਤਰੰਗ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।[1]
ਸਨਮਾਨ
[ਸੋਧੋ]1983 ਵਿੱਚ, ਰਾਜਾ ਮਹੇਂਦ੍ਰ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਗੋਰਖਾ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਬਾਹੂ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1979 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਕੇ ਐੱਲ ਸਹਿਗਲ ਸੰਗੀਤ ਸ਼ਹਿਨਸ਼ਾਹ ਇਨਾਮ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਭਾਰਤੀ ਗਾਇਕਾ ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਸਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਅਵਾਜ ਕਹਿ ਕੇ ਕੀਤੀ ਸੀ। [6] ਉਸਨੂੰ ਤਮਗਾ-ਏ - ਇਮਤਿਆਜ ਅਤੇ ਹਿਲਾਲ - ਏ - ਇਮਤਿਆਜ ਦੇ ਨਾਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਰਬਉਚ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਨਿਸ਼ਾਨ - ਏ - ਇਮਤਿਆਜ ਨਾਲ ਵੀ ਉਸਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।[7]
ਗਾਈਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ
[ਸੋਧੋ]- ਦੁਨੀਆਂ ਕਿਸੀ ਕੇ ਪਿਆਰ ਮੇਂ ਜਨਤ ਸੇ ਕਮ ਨਹੀਂ
- ਦਾਯਾਮ ਪੜਾ ਹੂਆ ਤੇਰੇ ਦਰ ਪੇ ਨਹੀਂ ਹੂੰ ਮੈਂ
- ਏਕ ਬਾਰ ਚਲੇ ਆਓ
- ਗੁਲਸ਼ਨ ਗੁਲਸ਼ਨ ਸ਼ੋਲਾ ਏ ਗੁਲ ਕੀ
- ਗੁੰਚਾ-ਇ-ਸ਼ੌਕ ਲਗਾ ਹੈ ਖਿਲਨੇ
- ਇੱਕ ਹੁਸਨ ਕੀ ਦੇਵੀ ਸੇ ਮੁਝੇ ਪਿਆਰ ਹੂਆ ਥਾ
- ਜਬ ਭੀ ਆਤੀ ਹੈ ਤੇਰੀ ਯਾਦ ਕਭੀ ਸ਼ਾਮ ਕੇ ਬਾਅਦ
- ਜਬ ਭੀ ਚਾਹੇਂ ਏਕ ਨਈ ਸੂਰਤ * ਜਬ ਭੀ ਪੀ ਕਰ
- ਜਬ ਕੋਈ ਪਿਆਰ ਸੇ ਬੁਲਾਇਗਾ
- ਜਬ ਉਸ ਜ਼ੁਲਫ਼ ਕੀ ਬਾਤ ਚਲੀ
- ਜਹਾਂ ਜਾ ਕੇ ਚੈਨ
- ਕਹਾਂ ਗਈ ਵੋਹ ਵਫ਼ਾ
- ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਜੋ ਆਂਖ ਵੋਹ ਥਾ
- ਮੈ ਖ਼ਿਆਲ ਹੂੰ ਕਿਸੀ ਔਰ ਕਾ
- ਮੈ ਨਜ਼ਰ ਸੇ ਪੀ ਰਹਾ ਹੂੰ
- ਮੁਹੱਬਤ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੈ ਔਰ ਤੁਮ ਮੇਰੀ ਮੁਹੱਬਤ ਹੋ
- ਪੱਤਾ ਪੱਤਾ ਬੂਟਾ ਬੂਟਾ
- ਮੁਹੱਬਤ ਕਰਨੇ ਵਾਲੇ
- ਫੂਲ ਹੀ ਫੂਲ ਖਿਲ ਉਠੇ
- ਪਿਆਰ ਭਰੇ ਦੋ ਸ਼ਰਮੀਲੇ ਨੈਣ
- ਰਫ਼ਤਾ ਰਫ਼ਤਾ ਵੋਹ ਮੇਰੀ ਹਸਤੀ ਕਾ ਸਮਾਨ ਹੋ ਗਏ
- ਯੂੰ ਨਾ ਮਿਲ ਮੁਝਸੇ ਖ਼ਫ਼ਾ ਹੋ ਜੈਸੇ
- ਯੇ ਧੂਆਂ ਕਹਾਂ ਸੇ ਉਠਤਾ ਹੈ
- ਯੇ ਕਾਗਜ਼ੀ ਫੂਲ ਜੈਸੇ ਚਿਹਰੇ
ਹਵਾਲੇ
[ਸੋਧੋ]- ↑ 1.0 1.1 1.2 1.3 Chhibber, Kavita (14 June 2012). "Walking down memory lane with Mehdi Hassan". Archived from the original on 26 December 2025.
- ↑ Khan, Omer Farooq (June 13, 2012). "Ghazal singer Mehdi Hassan passes away - Times of India". The Times of India (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). Retrieved 2022-06-13.
- ↑ 3.0 3.1 Devesh Sharma (10 August 2012). "Mehdi Hassan: The Master of Melodies". Archived from the original on 1 ਅਪ੍ਰੈਲ 2018. Retrieved 31 March 2018.
- ↑ Pandya, Haresh (2012-06-14). "Mehdi Hassan, Who Sang Urdu Lyric Verse, Dies at 84". The New York Times (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ (ਅਮਰੀਕੀ)). ISSN 0362-4331. Retrieved 2022-06-13.
- ↑ "Mehdi Hassan passes away in Karachi - Times of India". The Times of India (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). 13 June 2012. Retrieved 2022-06-14.
- ↑ http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18421080
- ↑ http://tribune.com.pk/story/421848/recognising-excellence-manto-among-192-recipients-of-top-civil-awards/
 | ਇਹ ਲੇਖ ਅਧਾਰ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਇਸਨੂੰ ਵਧਾਕੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੀ ਮੱਦਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। |