ਸਮੱਗਰੀ 'ਤੇ ਜਾਓ

ਅਰੁਣ (ਗ੍ਰਹਿ)

ਜੋੜ ਸੋਧੋ
ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਆਜ਼ਾਦ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਤੋਂ
(ਯੁਰੇਨਸ (ਗ੍ਰਹਿ) ਤੋਂ ਮੋੜਿਆ ਗਿਆ)
ਅਰੁਣ ਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਤਸਵੀਰ।
ਅਰੁਣ ਸੂਰਜ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।

ਅਰੁਣ (ਚਿੰਨ੍ਹ: ⛢) ਸਾਡੇ ਸੂਰਜ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਸੱਤਵਾਂ ਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਹ ਸੂਰਜ ਮੰਡਲ ਦਾ ਤੀਜਾ ਵੱਡਾ ਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਅਰੁਣ ਸੂਰਜ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਗੈਸ ਦਿਓ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।ਅਰੁਣ ਦੇ ਛੱਲਿਆਂ ਵਿੱਚ 13 ਗ੍ਰਹਿ ਛੱਲੇ ਹਨ।

ਇਤਿਹਾਸ

[ਸੋਧੋ]

ਕਲਾਸੀਕਲ ਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਰੁਣ ਨੰਗੀ ਅੱਖ ਨਾਲ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਧੁੰਦਲੇਪਣ ਅਤੇ ਹੌਲੀ ਚੱਕਰ ਕਾਰਨ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਨਿਰੀਖਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਗ੍ਰਹਿ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।[1] ਵਿਲੀਅਮ ਹਰਸ਼ਲ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 13 ਮਾਰਚ 1781 ਨੂੰ ਅਰੁਣ ਦਾ ਨਿਰੀਖਣ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਸ ਦੀ ਖੋਜ ਇੱਕ ਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸੂਰਜੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀਆਂ ਜਾਣੀਆਂ-ਪਛਾਣੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਰੁਣ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦੂਰਬੀਨ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਪਹਿਲਾ ਗ੍ਰਹਿ ਬਣਾਇਆ। ਅਰੁਣ ਦੀ ਖੋਜ ਨੇ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਸੂਰਜੀ ਮੰਡਲ ਦੇ ਆਕਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦੁੱਗਣਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਅਰੁਣ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਸ਼ਨੀ ਗ੍ਰਹਿ ਨਾਲੋਂ ਲਗਭਗ ਦੁੱਗਣਾ ਦੂਰ ਹੈ।

ਖੋਜ

[ਸੋਧੋ]
ਵਿਲੀਅਮ ਹਰਸ਼ਲ, ਅਰੁਣ ਦਾ ਖੋਜੀ
ਅਰੁਣ ਦੀ ਸਥਿਤੀ,ਇਸ ਦੀ ਖੋਜ ਦੀ ਮਿਤੀ13 ਮਾਰਚ 1781 ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਰਾਸ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ।

ਇੱਕ ਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਾਨਤਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਅਰੁਣ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਤਾਰੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗਲਤ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਹਿੱਪਾਰਕਸ ਦੁਆਰਾ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ 128 ਬੀ. ਸੀ. ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੈਟਾਲਾਗ ਲਈ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਮਾਪਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਟੌਲੇਮੀ ਦੇ ਅਲਮਾਗੇਸਟ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਸੂਚੀ ਕੁੰਭ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚਤੁਰਭੁਜ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਚਾਰ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਚਾਰ ਤਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਯੂਰੇਨਸ 128 ਬੀ. ਸੀ. ਦੇ ਅਪ੍ਰੈਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਥਿਤੀ ਤੇ ਸੀ।[2] ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਉੱਤੇ 1690 ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਜੌਨ ਫਲੈਮਸਟੀਡ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਛੇ ਵਾਰ ਦੇਖਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ 34 ਟੌਰੀ ਵਜੋਂ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਜੇਮਜ਼ ਬ੍ਰੈਡਲੀ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ 3 ਵਾਰ, 1748,1750 ਅਤੇ 1753 ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ। ਟੋਬੀਅਸ ਮੇਅਰ ਨੇ 1756 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਇਸ ਦਾ ਨਿਰੀਖਣ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨੀ ਪਿਅਰੇ ਚਾਰਲਸ ਲੇ ਮੋਨੀਅਰ ਨੇ 1750 ਅਤੇ 1769 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਬਾਰਾਂ ਵਾਰ ਯੂਰੇਨਸ ਦਾ ਨਿਰੀਖਣ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਚਾਰ ਰਾਤਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।[3]

ਵਿਲੀਅਮ ਹਰਸ਼ਲ ਨੇ 13 ਮਾਰਚ 1781 ਨੂੰ ਬਾਥ, ਸੋਮਰਸੈੱਟ, ਇੰਗਲੈਂਡ (ਹੁਣ ਹਰਸ਼ਲ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ਼ ਐਸਟ੍ਰੋਨੋਮੀ) ਵਿੱਚ 19 ਨਿਊ ਕਿੰਗ ਸਟ੍ਰੀਟ ਵਿਖੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਬਾਗ਼ ਤੋਂ ਯੂਰੇਨਸ ਦਾ ਨਿਰੀਖਣ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਧੂਮਕੇਤੂ ਵਜੋਂ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤਾ (26 ਅਪ੍ਰੈਲ 1781 ਨੂੱ) ।[4][5] ਇੱਕ ਘਰੇਲੂ 6.2-inch ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਤ ਦੂਰਬੀਨ ਦੇ ਨਾਲ, ਹਰਸ਼ਲ "ਸਥਿਰ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਪੈਰਾਲੈਕਸ ਉੱਤੇ ਨਿਰੀਖਣਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ"।[5][6]

ਹਰਸ਼ਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਸਾਲੇ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾਃ "ζ ਟੌਰੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਕੁਆਰਟੀਲ ਵਿੱਚ... ਜਾਂ ਤਾਂ [ਏ] ਨੇਬੁਲਸ ਤਾਰਾ ਜਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਇੱਕ ਧੂਮਕੇਤੂ". 17 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾਃ "ਮੈਂ ਧੂਮਕੇਤੂ ਜਾਂ ਨੇਬੁਲਸ ਸਟਾਰ ਦੀ ਭਾਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪਾਇਆ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਧੁੰਦਲਾ ਤਾਰਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਗ੍ਹਾ ਬਦਲ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।[a][7][8][9] 

ਹਰਸ਼ਲ ਨੇ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨੀ ਰਾਇਲ ਨੇਵਿਲ ਮਾਸਕੇਲਿਨ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਖੋਜ ਬਾਰੇ ਸੂਚਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 23 ਅਪ੍ਰੈਲ 1781 ਨੂੰ ਉਸ ਤੋਂ ਇਹ ਹੈਰਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਜਵਾਬ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾਃ "ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਕੀ ਕਹਿਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਨਿਯਮਿਤ ਗ੍ਰਹਿ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ ਜੋ ਸੂਰਜ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਲਗਭਗ ਚੱਕਰ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇੱਕ ਧੂਮਕੇਤੂ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਜੀਬ ਅੰਡਾ ਕਾਰ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਅਜੇ ਤੱਕ ਇਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਕੋਮਾ ਜਾਂ ਪੂਛ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ਹੈ।"[10]

ਹਾਲਾਂਕਿ ਹਰਸ਼ਲ ਨੇ ਆਪਣੀ ਨਵੀਂ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਧੂਮਕੇਤੂ ਵਜੋਂ ਬਿਆਨ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ, ਪਰ ਹੋਰ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇਸ ਬਾਰੇ ਸ਼ੱਕ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਫ਼ਿਨਲੈਂਡੀ-ਸਵੀਡਿਸ਼ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨੀ ਐਂਡਰਸ ਜੋਹਾਨ ਲੇਕਸੈਲ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਵੀਂ ਵਸਤੂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਦੀ ਗਣਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਲਗਭਗ ਸਰਕੂਲਰ ਚੱਕਰ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਧੂਮਕੇਤੂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇੱਕ ਗ੍ਰਹਿ ਸੀ। ਬਰਲਿਨ ਦੇ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨੀ ਜੋਹਾਨ ਐਲਰਟ ਬੋਡੇ ਨੇ ਹਰਸ਼ਲ ਦੀ ਖੋਜ ਨੂੰ "ਇੱਕ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਤਾਰਾ ਦੱਸਿਆ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਦੇ ਚੱਕਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ ਇੱਕ ਅਣਜਾਣ ਗ੍ਰਹਿ ਵਰਗੀ ਵਸਤੂ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।[11] ਬੋਡੇ ਨੇ ਸਿੱਟਾ ਕੱਢਿਆ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਚੱਕਰ ਇੱਕ ਧੂਮਕੇਤੂ ਨਾਲੋਂ ਇੱਕ ਗ੍ਰਹਿ ਵਰਗਾ ਸੀ।[12]

ਇਸ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਗ੍ਰਹਿ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। 1783 ਤੱਕ, ਹਰਸ਼ਲ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਰਾਇਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਜੋਸਫ ਬੈਂਕਸ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾਃ "ਯੂਰਪ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਘੇ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਨਿਰੀਖਣ ਤੋਂ ਇਹ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਵਾਂ ਤਾਰਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰਚ 1781 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਨ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲਿਆ ਸੀ, ਸਾਡੇ ਸੂਰਜੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਗ੍ਰਹਿ ਹੈ।[13]ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਜਾ ਜਾਰਜ III ਨੇ ਹਰਸ਼ੇਲ ਨੂੰ £200 ( equivalent to £26,000 in 2021 ਦਾ ਸਾਲਾਨਾ ਵਜ਼ੀਫ਼ਾ ਦਿੱਤਾ। ) [13] ਇਸ ਸ਼ਰਤ 'ਤੇ ਕਿ ਉਹ ਵਿੰਡਸਰ ਚਲਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਜੋ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੂਰਬੀਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦੇਖ ਸਕੇ।

ਨਾਮ

[ਸੋਧੋ]

ਯੂਰੇਨਸ ਨਾਮ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਨਾਨੀ ਦੇਵਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਯੂਰੇਨਸ ( Ancient Greek: Οὐρανός ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ), ਜਿਸਨੂੰ ਰੋਮਨ ਮਿਥਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਕੈਲਸ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕ੍ਰੋਨਸ ( ਸ਼ਨੀ ) ਦਾ ਪਿਤਾ, ਜ਼ੀਅਸ ( ਜੁਪੀਟਰ ) ਦਾ ਦਾਦਾ ਅਤੇ ਏਰੇਸ ( ਮੰਗਲ ) ਦਾ ਪੜਦਾਦਾ, ਜਿਸਨੂੰ Uranus ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਲਾਤੀਨੀ ਵਿੱਚ ( ). ਇਹ ਅੱਠ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਮ ਯੂਨਾਨੀ ਮਿਥਿਹਾਸ ਦੇ ਇੱਕ ਚਿੱਤਰ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਯੂਰੇਨਸ ਨਾਮ ਦਾ ਉਚਾਰਨ /ˈjʊərənəs/ yoor-Ə-nəs ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦਾ ਲੰਮਾ "u" ਹੈ ਅਤੇ ਲਾਤੀਨੀ Uranus ਵਾਂਗ ਪਹਿਲੇ ਅੱਖਰ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। /jʊˈreɪnəs/ yoo-RAY-nəs ਦੇ ਉਲਟ, ਦੂਜੇ ਅੱਖਰ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਲੰਮਾ a ਦੇ ਨਾਲ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰਯੋਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [lower-alpha 1]

ਅਰੁਣ ਦੇ ਦੋ ਖਗੋਲ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹਨ। ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ, ਜੋਹਾਨ ਗੌਟਫ੍ਰਿਡ ਕੋਹਲਰ ਦੁਆਰਾ 1782 ਵਿੱਚ ਬੋਡੇ ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।[lower-alpha 2][15] ਕੋਹਲਰ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਨਵੇਂ ਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਪਲੈਟੀਨਮ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਜਿਸ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿਰਫ 30 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਪਲੈਟੀਨਮ ਲਈ ਕੋਈ ਅਲਕੈਮੀਕਲ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਗ੍ਰਹਿ-ਧਾਤੂ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਦਾ ਸੁਮੇਲ (ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਲੋਹੇ) ਪਲੈਟੀਨਮ (ਜਾਂ 'ਚਿੱਟਾ ਸੋਨਾ') ਲੋਹੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ ਹੋਇਆ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੋਡੇ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਇੱਕ ਸਿੱਧੀ ਸਥਿਤੀ, ਦੂਜੇ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬਿਹਤਰ ਫਿੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਵੱਖਰਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।[15] ਇਹ ਚਿੰਨ੍ਹ ਆਧੁਨਿਕ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਦੁਰਲੱਭ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੈ ਜੋ ਚਿੰਨ੍ਹ ਬਿਲਕੁਲ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।[16][17] ਦੂਜਾ ਚਿੰਨ੍ਹ, 1784 ਵਿੱਚ ਲਾਲਾਂਡੇ ਦੁਆਰਾ ਸੁਝਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।[lower-alpha 3] ਹਰਸ਼ਲ ਨੂੰ ਲਿਖੇ ਇੱਕ ਪੱਤਰ ਵਿੱਚ, ਲਾਲਾਂਡੇ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ "ਅਨ ਗਲੋਬ ਸਰਮੋਂਟੇ ਪਾਰ ਲਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੈਟਟੇ ਡੀ ਵੋਟਰੇ ਨੋਮ" (ਇੱਕ ਗਲੋਬ ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਉਪਨਾਮ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਖਰ ਦੁਆਰਾ ਉੱਪਰ ਉੱਠਿਆ ਹੈ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਜੋਤਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਸਰਵ ਵਿਆਪਕ ਹੈ।

ਅਰੁਣ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਯੂਰੇਨਸ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਨੁਵਾਦ ਚੀਨੀ ਵਿੱਚ "ਸਵਰਗੀ ਰਾਜਾ ਤਾਰਾ" ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ (ਚ੍ਛੇਦਾਰ ਤਿਆਨਵਾਂਗਸਿੰਗ) ਜਪਾਨੀ (செய் சென்னோசியி) ਕੋਰੀਆਈ (சாய் ராவ செonwangseong) ਅਤੇ ਵੀਅਤਨਾਮੀ (ਸਾਓ ਥੀਅਨ ਵੁੰਗ) ।[18][19][20][21] ਥਾਈ ਵਿੱਚ, ਇਸਦਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਨਾਮ ਦਾਓ ਯੂਰੇਨਾਟ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਦਾਓ ਯੂਰੇਨਸ਼) ਹੈ। ਥਾਈ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਦੂਜਾ ਨਾਮ ਦਾਓ ਮਾਰੂਏਟਯੂ (Dao Maruettayu) ਹੈ, ਜੋ 'ਮੌਤ' ਲਈ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸ਼ਬਦ ਮਰਤੂ (Mrtyu) ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਰਤੂ ਦਾ ਤਾਰਾ ਹੈ। ਮੰਗੋਲੀਆਈ ਵਿੱਚ, ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਟੇਂਗੇਰਿਨ ਵੈਨ (ਟੈਨਗੇਰਿਨ ਵਾਨ) ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਨੁਵਾਦ 'ਅਕਾਸ਼ ਦਾ ਰਾਜਾ' ਵਜੋਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਸਵਰਗ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਵਜੋਂ ਇਸ ਦੇ ਨਾਮ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹਵਾਈਅਨ ਵਿੱਚ, ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਹੇਲੇਏਕੇਲਾ ਹੈ, ਜੋ 'ਹਰਸ਼ਲ' ਨਾਮ ਦਾ ਹਵਾਈਅਨ ਅਨੁਵਾਦ ਹੈ।[22] ਹਿੰਦੀ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਅਰੁਣ [23]ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਬਾਹਰੀ ਕੜੀ

[ਸੋਧੋ]

ਹਵਾਲੇ

[ਸੋਧੋ]
  1. ↑ "MIRA's Field Trips to the Stars Internet Education Program". Monterey Institute for Research in Astronomy. Archived from the original on 1 May 2021. Retrieved 5 May 2021.
  2. ↑ Bourtembourg, René (November 2013). "Was Uranus Observed by Hipparchus?". Journal for the History of Astronomy (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). 44 (4): 377–387. Bibcode:2013JHA....44..377B. doi:10.1177/002182861304400401. ISSN 0021-8286.
  3. ↑ . New York. {{cite book}}: Missing or empty |title= (help); Unknown parameter |deadurl= ignored (|url-status= suggested) (help)
  4. ↑ "Bath Preservation Trust". Archived from the original on 29 September 2018. Retrieved 29 September 2007.
  5. 1 2 Herschel, Mr. (1781). "Account of a Comet". Philosophical Transactions of the Royal Society of London. 71: 492–501. Bibcode:1781RSPT...71..492H. doi:10.1098/rstl.1781.0056. ISSN 0261-0523.
  6. ↑ "Ice Giants: The Discovery of Nepture and Uranus". Sky & Telescope. American Astronomical Society. 29 July 2020. Archived from the original on 22 November 2020. Retrieved 21 November 2020.
  7. ↑ Royal Astronomical Society MSS W.2/1.2, 23; quoted in Miner p. 8.
  8. ↑ RAS MSS Herschel W.2/1.2, 24, quoted in Miner p. 8.
  9. ↑ Herschel, Mr. (1781). "Account of a Comet". Philosophical Transactions of the Royal Society of London. 71: 492–501. Bibcode:1781RSPT...71..492H. doi:10.1098/rstl.1781.0056. ISSN 0261-0523.
  10. ↑ RAS MSS Herschel W1/13.M, 14 quoted in Miner p. 8.
  11. ↑ Johann Elert Bode, Berliner Astronomisches Jahrbuch, p. 210, 1781, quoted in Miner, p. 11.
  12. ↑ Miner, p. 11.
  13. 1 2 UK Retail Price Index inflation figures are based on data from Clark, Gregory (2017). "The Annual RPI and Average Earnings for Britain, 1209 to Present (New Series)". MeasuringWorth. Retrieved June 11, 2022.
  14. ↑ Cain, Frasier (12 November 2007). "Uranus". AstronomyCast. Archived from the original on 26 April 2009. Retrieved 20 April 2009.
  15. 1 2 Astronomisches Jahrbuch für das Jahr 1785. George Jacob Decker, Berlin, p. 191.
  16. ↑ Chen, Jingjing; Kipping, David (2017). "Probabilistic Forecasting of the Masses and Radii of Other Worlds". The Astrophysical Journal. 834 (1): 17. arXiv:1603.08614. Bibcode:2017ApJ...834...17C. doi:10.3847/1538-4357/834/1/17. ISSN 0004-637X.
  17. ↑ Solar System Symbols Archived 18 March 2021 at the Wayback Machine., NASA/JPL
  18. ↑ {{cite book}}: Empty citation (help)
  19. ↑ {{cite book}}: Empty citation (help)
  20. ↑ {{cite book}}: Empty citation (help)
  21. ↑ "Asian Astronomy 101". Hamilton Amateur Astronomers. 4 (11). 1997. Archived from the original on 14 May 2003. Retrieved 5 August 2007.
  22. ↑ "Hawaiian Dictionary, Mary Kawena Pukui, Samuel H. Elbert". Archived from the original on 30 August 2021. Retrieved 18 December 2018.
  23. ↑ "%u0a05%u0a30%u0a41%u0a23 - ਪੰਜਾਬੀ ਪੀਡੀਆ". punjabipedia.org. Retrieved 2026-03-10.
ਸੂਰਜ ਮੰਡਲ
ਸੂਰਜਬੁੱਧਸ਼ੁੱਕਰਚੰਦਰਮਾਪ੍ਰਿਥਵੀPhobos and Deimosਮੰਗਲਸੀਰੀਸ)ਤਾਰਾਨੁਮਾ ਗ੍ਰਹਿਬ੍ਰਹਿਸਪਤੀਬ੍ਰਹਿਸਪਤੀ ਦੇ ਉਪਗ੍ਰਹਿਸ਼ਨੀਸ਼ਨੀ ਦੇ ਉਪਗ੍ਰਹਿਯੂਰੇਨਸਯੂਰੇਨਸ ਦੇ ਉਪਗ੍ਰਹਿਵਰੁਣ ਦੇ ਉਪਗ੍ਰਹਿनेप्चूनCharon, Nix, and Hydraਪਲੂਟੋ ਗ੍ਰਹਿਕਾਈਪਰ ਘੇਰਾ‎Dysnomiaਐਰਿਸਬਿਖਰਿਆ ਚੱਕਰਔਰਟ ਬੱਦਲ
ਸੂਰਜ • ਬੁੱਧ • ਸ਼ੁੱਕਰ • ਪ੍ਰਿਥਵੀ • ਮੰਗਲ • ਬ੍ਰਹਿਸਪਤੀ • ਸ਼ਨੀ • ਯੂਰੇਨਸ • ਵਰੁਣ • ਪਲੂਟੋ • ਸੀਰੀਸ• ਹਉਮੇਆ • ਮਾਕੇਮਾਕੇ • ਐਰਿਸ
ਗ੍ਰਹਿ • ਬੌਣਾ ਗ੍ਰਹਿ • ਉਪਗ੍ਰਹਿ - ਚੰਦਰਮਾ • ਮੰਗਲ ਦੇ ਉਪਗ੍ਰਹਿ • ਤਾਰਾਨੁਮਾ ਗ੍ਰਹਿ • ਬ੍ਰਹਿਸਪਤੀ ਦੇ ਉਪਗ੍ਰਹਿ • ਸ਼ਨੀ ਦੇ ਉਪਗ੍ਰਹਿ • ਯੂਰੇਨਸ ਦੇ ਉਪਗ੍ਰਹਿ • ਵਰੁਣ ਦੇ ਉਪਗ੍ਰਹਿ • ਯਮ ਦੇ ਉਪਗ੍ਰਹਿ • ਐਰਿਸ ਦੇ ਉਪਗ੍ਰਹਿ
ਛੋਟੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ:   ਉਲਕਾ • ਤਾਰਾਨੁਮਾ ਗ੍ਰਹਿ (ਤਾਰਾਨੁਮਾ ਗ੍ਰਹਿ ਘੇਰਾ ‎) • ਕਿੰਨਰ • ਵਰੁਣ-ਪਾਰ ਵਸਤੂਆਂ (ਕਾਈਪਰ ਘੇਰਾ‎/ਬਿਖਰਿਆ ਚੱਕਰ ) • ਧੂਮਕੇਤੂ (ਔਰਟ ਬੱਦਲ) • ਉੱਡਣ ਤਸ਼ਤਰੀ • ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਿਣ • ਚੰਦ ਗ੍ਰਹਿਣ
  1. ↑ Because, in the English-speaking world, the latter sounds like "your anus", the former pronunciation also saves embarrassment: as Pamela Gay, an astronomer at Southern Illinois University Edwardsville, noted on her podcast, to avoid "being made fun of by any small schoolchildren ... when in doubt, don't emphasise anything and just say /ˈjʊərənəs/. And then run, quickly."[14]
  2. ↑ ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਗ਼ਲਤੀ:Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named "symbol later".
  3. ↑ ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਗ਼ਲਤੀ:Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named "symbol first".
ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਗ਼ਲਤੀ:<ref> tags exist for a group named "lower-alpha", but no corresponding <references group="lower-alpha"/> tag was found.
"https://pa.wikipedia.org/w/index.php?title=ਅਰੁਣ_(ਗ੍ਰਹਿ)&oldid=834024" ਤੋਂ ਲਿਆ