ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ ਗਰੁੱਪ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
Jump to navigation Jump to search

ਵਰਲਡ ਬੈਂਕ ਗਰੁੱਪ (ਡਬਲਯੂ.ਬੀ.ਜੀ),[1] ਪੰਜ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਹੈ ਜੋ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਲੀਵਰਜਡ ਲੋਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਵਿਕਾਸ ਬੈਂਕ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿਕਾਸ ਸਮੂਹ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।[2]

ਬੈਂਕ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ, ਡੀ.ਸੀ. ਵਿੱਚ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ ਅਤੇ 2014 ਬਿਲੀਅਨ ਸਾਲ ਵਿੱਚ "ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ" ਅਤੇ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ $ 61 ਬਿਲੀਅਨ ਲੋਨ ਅਤੇ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਬੈਂਕ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਬਹੁਤ ਗਰੀਬੀ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਦੇ ਦੋ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਸਾਂਝੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਨਾ ਹੈ।[3]

ਵਿਕਾਸ ਨੀਤੀ ਵਿੱਤ ਦੁਆਰਾ ਪਿਛਲੇ 10 ਸਾਲਾਂ ਲਈ 2015 ਦੀ ਕੁੱਲ ਉਧਾਰ $ 117 ਬਿਲੀਅਨ ਸੀ।[4]

ਇਸ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਬੈਂਕ ਫਾਰ ਰੀਕੰਸਟ੍ਰਕਸ਼ਨ ਐਂਡ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ (ਆਈ.ਬੀ.ਆਰ.ਡੀ.), ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (ਆਈਡੀਏ), ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫਾਈਨੈਂਸ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ (ਆਈਐਫਸੀ), ਬਹੁ-ਪੱਖੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਗਰੰਟੀ ਏਜੰਸੀ (ਐੱਮ.ਆਈ.ਜੀ.ਏ.) ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਆਫ ਇਨਵੇਸਟਮੈਂਟ ਡਿਸਪਿਊਟਸ (ਆਈਸੀਐਸਆਈਡੀ) ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਸਮੂਹਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ (ਅਤੇ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ) ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ: Groupe de la Banque mondiale

ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ (ਆਈਬੀਆਰਡੀ ਅਤੇ ਆਈਡੀਏ) ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ਾਂ 'ਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਕਾਸ (ਜਿਵੇਂ ਸਿੱਖਿਆ, ਸਿਹਤ), ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਾਸ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਿੰਜਾਈ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਸੇਵਾਵਾਂ), ਵਾਤਾਵਰਣ ਸੁਰੱਖਿਆ (ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਘਟਾਉਣਾ, ਸਥਾਪਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ), ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੜਕਾਂ, ਸ਼ਹਿਰੀ ਮੁੜ-ਸਥਾਪਨਾ, ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ), ਵੱਡੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਨਿਰਮਾਣ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਨ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਵਿਰੋਧੀ, ਕਾਨੂੰਨੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿਕਾਸ) ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ। IBRD ਅਤੇ IDA ਤਰਜੀਹੀ ਦਰਾਂ 'ਤੇ ਮੈਂਬਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕਰਜ਼ੇ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਗਰੀਬ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਾਂਟਾਂ ਵੀ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਖਾਸ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਲਈ ਲੋਨਾਂ ਜਾਂ ਅਨੁਦਾਨਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਸੈਕਟਰ ਜਾਂ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਰਥ-ਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਨੀਤੀ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਤੱਟਵਰਤੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਲਈ ਇੱਕ ਕਰਜ਼ਾ ਕੌਮੀ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਨਵੇਂ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸੰਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਨਵੇਂ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਵਰਲਡ ਬੈਂਕ ਨੂੰ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਲੋਚਨਾਵਾਂ ਮਿਲੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ 2007 ਵਿੱਚ ਬੈਂਕ ਦੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪਾਲ ਵੋਲਫੂਵਿਟਸ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸ਼ਾਹ ਰਿਜ਼ਾ ਨਾਲ ਇੱਕ ਘੁਟਾਲੇ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਸਨੂੰ ਬਦਨਾਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।[5]

ਇਤਿਹਾਸ[ਸੋਧੋ]

ਸਥਾਪਨਾ[ਸੋਧੋ]

ਡਬਲਯੂ.ਬੀ.ਜੀ, 27 ਦਸੰਬਰ 1945 ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਨ ਵੁੱਡਜ਼ ਸਮਝੌਤੇ ਦੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪੁਸ਼ਟੀਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਰਸਮੀ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ, ਜੋ ਕਿ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਮੌਨੀ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਕਾਨਫਰੰਸ (1-22 ਜੁਲਾਈ 1944) ਤੋਂ ਉਭਰਿਆ। ਇਸ ਨੇ 1951 ਵਿਚ ਓਸਾਈਡਰ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਕਾਸ ਰਿਪੋਰਟ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਅਤੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ। 25 ਜੂਨ 1946 ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ, ਇਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਕਰਜ਼ਾ 9 ਮਈ 1947 ਨੂੰ ($ 250 ਮੈਬਾ ਨੂੰ ਫੌਜੀ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਪੁਨਰ ਨਿਰਮਾਣ ਲਈ, ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਬੈਂਕ ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਕਰਜ਼ੇ) ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ।

ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ[ਸੋਧੋ]

ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸਾਰੇ 193 ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਕੋਸੋਵੋ ਜੋ WBG ਮੈਂਬਰ ਹਨ IBRD ਵਿਚ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਮਈ 2016 ਤੱਕ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਚਾਰ ਹੋਰ ਸੰਗਠਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ: IDA, IFC, MIGA, ICSID।

ਗੈਰ-ਮੈਂਬਰ ਹਨ: ਐਂਡੋਰਾ, ਕਿਊਬਾ, ਲਿੱਨਟੈਂਸਟਾਈਨ, ਮੋਨਾਕੋ, ਪੈਲੇਸਾਈਨ ਰਾਜ, ਵੈਟੀਕਨ ਸਿਟੀ, ਤਾਈਵਾਨ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ।

ਏਡਜ਼ ਲਈ ਫੰਡਿੰਗ[ਸੋਧੋ]

ਗਰੀਬ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਏਡਜ਼ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ ਫੰਡਿੰਗ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਰੋਤ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਛੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਸਨੇ ਐਚ.ਆਈ.ਵੀ. / ਏਡਜ਼ ਨਾਲ ਲੜਨ ਲਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਲਈ $ 2 ਬਿਲੀਅਨ ਗ੍ਰਾਂਟਸ, ਲੋਨ ਅਤੇ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਹੈ।[6]

ਹਵਾਲੇ [ਸੋਧੋ]

  1. "Banque mondiale". Retrieved 25 October 2017. 
  2. "UNDG Members". United Nations Development Group. Archived from the original on October 13, 2013. Retrieved 2012-05-27. 
  3. The World Bank, Press release: "World Bank Group Commitments Rise Sharply in FY14 Amid Organizational Change", July 1 2014, http://www.worldbank.org/en/news/press-release/2014/07/01/world-bank-group-commitments-rise-sharply-in-fy14-amid-organizational-change
  4. "2015 Development Policy Financing Retrospective - Results and Sustainability". worldbank.org. 
  5. "Wolfowitz May Not Survive World Bank Scandal Involving Girlfriend's Promotion, Pay Hike". Foxnews.com. 2007-04-12. Retrieved 2014-02-15. 
  6. The World Bank Global HIV/AIDS Program, The World Bank's Global HIV/AIDS Program of Action (Washington, D.C.: International Bank for Reconstruction and Development/The World Bank, 2005), online posting, worldbank.org/aids, accessed 30 May 2007.