ਵਿਅਤਨਾਮੀ ਭਾਸ਼ਾ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇਕ ਅਜ਼ਾਦ ਵਿਸ਼ਵਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
(ਵੀਅਤਨਾਮੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਰੀਡਿਰੈਕਟ)
ਇਸ ’ਤੇ ਜਾਓ: ਨੇਵੀਗੇਸ਼ਨ, ਖੋਜ

ਵਿਅਤਨਾਮੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਅਤਨਾਮ ਦੀ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵਿਅਤਨਾਮ ਫ਼ਰਾਂਸ ਦਾ ਉਪਨਿਵੇਸ਼ ਸੀ ਤੱਦ ਇਸਨੂੰ ਅੰਨਾਮੀ (Annamese) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਵਿਅਤਨਾਮ ਦੇ ੮੬ % ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਇਹ ਮਾਤ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲੱਗਭੱਗ ੩੦ ਲੱਖ ਵਿਅਤਨਾਮੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਯੂਏਸਏ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆਈ-ਏਸ਼ੀਆਈ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਵਿਅਤਨਾਮੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਸਾਰਾ ਸ਼ਬਦਰਾਸ਼ਿ ਚੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਲਈ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਉਂਜ ਹੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਯੂਰਪੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਲੈਟਿਨ ਅਤੇ ਯੂਨਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਸ਼ਬਦ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੀ ਹਨ ਉਸੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਵਿਅਤਨਾਮੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੇ ਚੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਮੁੱਖਤ ਅਮੂਰਤ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਅਕਤ ਕਰਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦ ਉਧਾਰ ਲਈਆਂ ਹਨ। ਵਿਅਤਨਾਮੀ ਭਾਸ਼ਾ ਪਹਿਲਾਂ ਚੀਨੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲਿਖੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ (ਵਧਾਇਆ ਹੋਇਆ ਰੂਪ ਦੀ ਚੀਨੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ) ਪਰ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵਿਅਤਨਾਮੀ ਲਿਖਾਈ ਪੱਧਤੀ ਵਿੱਚ ਲੈਟਿਨ ਵਰਨਮਾਲਾ ਨੂੰ ਪਰਿਵਰਤਿਤ (adapt) ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਡਾਇਆਕਰਿਟਿਕਸ (diacritics) ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਕੇ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਦੂਸਰਾ ਵਿਸ਼ਵਿਉੱਧ ਵਲੋਂ ਪੂਰਵ ਹਿੰਦ ਚੀਨ ਦੇ ਪੰਜ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ - ਲਾਓਸ, ਕੰਬੋਡਿਆ, ਅਨਾਮ, ਕੋਚੀਨ ਚੀਨ ਅਤੇ ਟੋਂਟਿੰਗ) ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਂਤ ਅਨਾਮ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਇਹ ਪ੍ਰਾਂਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਹ ਚੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਤੀੱਬਤੀ - ਬਰਮੀ - ਵਰਗ ਪੂਰਵੀ ਸ਼ਾਖਾ (ਅਨਾਮੀ - ਮੁਆਂਗ) ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਬੋਲਣਵਾਲੇ ਕੰਬੋਡਿਆ, ਸਿਆਮ ਅਤੇ ਬਰਮਾ ਤੱਕ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬੋਲੀ ਟੋਂਕਿਨੀ ਹੈ। ਕਈ ਦਸ਼ਕਾਂ ਤੱਕ ਲੜਾਈ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਸਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਭਾਂਡਾਰ ਵਿੱਚ ਕਲਪਨਾਤੀਤ ਤਬਦੀਲੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਚੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਭਾਂਤੀ ਇਹ ਵੀ ਏਕਾਕਸ਼ਰ (ਚਿਤਰਲਿਪਿ), ਅਯੋਗਾਤਮਕ ਅਤੇ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ। ਅਰਥਪ੍ਰੇਸ਼ਣ ਲਈ ਲੱਗਭੱਗ ਛੇ ਸੁਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸਵਿੱਚ ਕਰਜਾ ਚੀਨੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਸਬਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਹੈ। ਚੀਨੀ ਦੀ ਭਾਂਤੀ ਅਨਾਮੀ ਨੇ ਵੀ ਰੋਮਨ ਲਿਪੀ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਲਿਆ ਹੈ।

ਭੂਗੋਲਿਕ ਵੰਡ[ਸੋਧੋ]

ਵਿਅਤਨਾਮੀ ਭਾਸ਼ਾ ਲੱਗਭੱਗ ਪੂਰੇ ਵਿਅਤਨਾਮ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ (ਮੁੱਖਤ : ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ) ਵਿਅਤਨਾਮੀ ਮੂਲ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਵੀ ਮਾਤ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਯੂਏਸਏ ਵਿੱਚ ੧੦ ਲੱਖ ਵਲੋਂ ਜਿਆਦਾ ਵਿਅਤਨਾਮੀ - ਭਾਸ਼ੀ ਲੋਕ ਹਨ। ਯੂਏਸਏ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੱਤਵੀਂ ਸਬਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਆਸਟਰੇਲਿਆ ਵਿੱਚ ਇਹ ਛਠੀ ਸਬਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਏਥਨਾਲਾਗ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੰਬੋਡਿਆ, ਚੀਨ, ਕਨਾਡਾ, ਚੇਕ ਲੋਕ-ਰਾਜ, ਫਿਨਲੈਂਡ, ਫ਼ਰਾਂਸ, ਜਰਮਨੀ, ਲਾਓਸ, ਮਾਰਟਿਨਕਿਊ, ਫਿਲੀਪਿੰਸ, ਥਾਇਲੈਂਡ ਅਤੇ ਯੂਕੇ ਵਿੱਚ ਸਮਰੱਥ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਵਿਅਤਨਾਮੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।