ਸ਼ਸ਼ੀਕਲਾ ਕਾਕੋਡਕਰ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
Jump to navigation Jump to search

ਸ਼ਸ਼ੀਕਲਾ ਕਾਕੋਡਕਰ (7 ਜਨਵਰੀ 1935[1] - 28 ਅਕਤੂਬਰ 2016), ਤਾਈ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ (ਮਰਾਠੀ: ਤਾਈ, ਵੱਡੀ ਭੈਣ), ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰਵਾੜੀ ਗੋਮੰਤਕ ਪਾਰਟੀ (ਐਮਜੀਪੀ) ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨੇਤਾ ਸੀ।[2] ਉਸਨੇ ਦੋ ਵਾਰ ਗੋਆ, ਦਮਨ ਅਤੇ ਦੀਯੂ ਦੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ, ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰਵਾੜੀ ਗੋਮੰਤਕ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵੀ ਰਹੀ। ਉਹ ਗੋਆ, ਦਮਨ ਅਤੇ ਦਿਉ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ (ਅਤੇ 2017 ਤੱਕ, ਇਕਲੌਤੀ) ਔਰਤ ਹੈ।[3][4][5]

ਤਸਵੀਰ:Shashikala Kakodkar.jpg
ਸ਼ਸ਼ੀਕਲਾ ਗੁਰੂਦੱਤ ਕਾਕੋਡਕਰ, 2011 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਜਨਮਦਿਨ ਤੇ

ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ[ਸੋਧੋ]

ਸ਼ਸ਼ੀਕਲਾ ਕਾਕੋਡਕਰ ਦਾ ਜਨਮ 7 ਜਨਵਰੀ 1935 ਨੂੰ ਪਰਨੇਮ, ਗੋਆ,[1] ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਦਯਾਨੰਦ ਅਤੇ ਸੁਨੰਦਾਬਾਈ ਬੈਂਡੋਡਕਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਬੱਚੇ ਵਜੋਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭੈਣ-ਭਰਾ ਊਸ਼ਾ ਵੈਂਗੁਰਲੇਕਰ, ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਰਾਓ, ਜੋਤੀ ਬਾਂਡੇਕਰ ਅਤੇ ਸਿਧਾਰਥ ਬੈਂਂਡੋਡਕਰ ਸਨ।[6][7]

ਕਾਕੋਡਕਰ ਨੇ ਮੁਸ਼ਤੀਫੰਡ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਮੁੱਢਲੀ ਵਿਦਿਆ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪਣਜੀ ਦੇ ਪੀਪਲਜ਼ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਦਸਵੀਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। 11 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਦੇ ਨਾਅਰੇ ਲਗਾ ਕੇ ਗੋਆ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕੁੱਟਿਆ। ਉਸਨੇ ਕਰਨਾਟਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਧਾਰਵਾੜ ਤੋਂ[8] ਬੈਚਲਰ ਆਫ ਆਰਟਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਆਨ, ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਐਲਫਿਨਸਟੋਨ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਐਮ. ਏ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।[6]

1963 ਵਿਚ, ਗੋਆ ਦੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਲਈ ਪਹਿਲੀ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਚੋਣਾਂ ਹੋਈਆਂ, ਦਮਨ ਅਤੇ ਦਿਉ ਨੇ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦਯਾਨੰਦ ਬੈਂਡੋਡਕਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ। ਉਸੇ ਸਾਲ, ਉਸਨੇ ਗੁਰੂਦੱਤ ਕਾਕੋਡਕਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ, ਅਤੇ 1968 ਵਿੱਚ ਬੈਂਡਡਕਰ ਗਰੁੱਪ ਆਫ਼ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਜਨਰਲ ਮੈਨੇਜਰ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਯੂਥ ਰੈਡ ਕਰਾਸ ਸੁਸਾਇਟੀ, ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਮਹਿਲਾ ਕਾਨਫਰੰਸ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਸਮਾਜ ਭਲਾਈ ਬੋਰਡ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਸੀ।[6] ਉਸਨੇ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਟੀਚਰਜ਼ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਆਪਣਾ ਸ਼ਕਤੀ ਅਧਾਰ ਬਣਾਇਆ।[9]

ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼[ਸੋਧੋ]

ਸ਼ਸ਼ੀਕਲਾ ਕਾਕੋਡਕਰ ਉਸ ਦੀ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੋਂ ਹੀ ਸਮਾਜਿਕ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਸੀ।[6] ਉਸਨੇ 1967 ਦੇ ਗੋਆ, ਦਮਨ ਅਤੇ ਦਿਯੂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਚੋਣ ਪੋਂਡਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰਵਾੜੀ ਗੋਮੰਤਕ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਭਾਰੀ ਬਹੁਮਤ ਨਾਲ ਜਿੱਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਗੋਆ, ਦਮਨ ਅਤੇ ਦਿਉ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਦੂਜੀ ਮਹਿਲਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।[10] 1972 ਗੋਆ ਵਿੱਚ, ਦਮਨ ਐਂਡ ਦਿਯੂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ, ਕਕੋਡਕਰ ਨੇ ਬਿਚੋਲਿਮ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰਵਾੜੀ ਗੋਮੰਤਕ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਚੋਣ ਲੜੀ।

ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ[ਸੋਧੋ]

1972 ਦੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਜਿੱਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦਯਾਨੰਦ ਬੈਂਡਡਕਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸਿੱਖਿਆ, ਜਨ ਸਿਹਤ, ਸਮਾਜ ਭਲਾਈ, ਲੋਕ ਸਹਾਇਤਾ, ਪ੍ਰੋਵੇਡੋਰੀਆ ਅਤੇ ਸਮਾਲ ਸੇਵਿੰਗਜ਼ ਦੇ ਪੋਰਟਫੋਲੀਓ ਰੱਖੇ।[11] 12 ਅਗਸਤ 1973 ਨੂੰ, ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰਵਾੜੀ ਗੋਮੰਤਕ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਵਿਧਾਇਕਾਂ ਨੇ ਸਰਬਸੰਮਤੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਗਲਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਚੁਣ ਲਿਆ।[12]

ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਕਾਰਜਕਾਲ[ਸੋਧੋ]

ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਸ਼ੀਕਲਾ ਕਾਕੋਡਕਰ ਮੰਤਰਾਲਾ[ਸੋਧੋ]

ਸ਼ਸ਼ੀਕਲਾ ਕਾਕੋਡਕਰ ਨੇ 13 ਅਗਸਤ 1973 ਨੂੰ 11:20 ਵਜੇ ਗੋਆ, ਦਮਨ ਅਤੇ ਦੀਯੂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ ਸੀ।   ਰਾਜ ਭਵਨ ਵਿਖੇ ਗੋਆ ਦੇ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਗਵਰਨਰ, ਦਮਨ ਅਤੇ ਦੀਯੂ ਸਿਸਰਕੁਮਾਰ ਬੈਨਰਜੀ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਸਮੇਂ. ਕਾਕੋਡਕਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਤਾਪਸਿੰਘ ਰਾਣੇ ਅਤੇ ਏ.ਕੇ.ਐਸ. ਉਸਗਾਂਵਕਰ ਨੇ ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀਆਂ ਵਜੋਂ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਲ ਖਤਮ ਹੋਣ ਤੱਕ ਖਾਲੀ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।[9] ਕਾਕੋਡਕਰ ਬੈਂਡਡਕਰ ਨੂੰ ਵੀ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰਵਾੜੀ ਗੋਮੰਤਕ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ 1977 ਦੀਆਂ ਗੋਆ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਤੱਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਅਹੁਦਿਆਂ ਦਾ ਕਾਰਜਭਾਰ ਸੰਭਾਲਿਆ।[5][12][13][14]

ਕਾਕੋਡਕਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦਯਾਨੰਦ ਬੈਂਡੋਡਕਰ ਦੇ ਕੋਲ ਰੱਖੇ 11 ਪੋਰਟਫੋਲੀਓ ਸੰਭਾਲ ਲਏ ਅਤੇ ਹੋਰ ਚਾਰ ਬਣਾਏ।[9][15] ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਰਲ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ, ਸਕੱਤਰੇਤ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ, ਗ੍ਰਹਿ, ਵਿੱਤ, ਗੁਪਤ ਅਤੇ ਵਿਜੀਲੈਂਸ ਵਿਭਾਗ, ਉਦਯੋਗ, ਲੋਕ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿਭਾਗ, ਸਿੱਖਿਆ, ਸੂਚਨਾ ਅਤੇ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ, ਜਨ ਸਿਹਤ, ਛੋਟੇ ਬਚਤ, ਜਨਤਕ ਸਹਾਇਤਾ, ਪ੍ਰੋਵੇਡੋਰੀਆ, ਸਮਾਜ ਭਲਾਈ ਅਤੇ ਗੋਆ ਦੇ ਪੁਰਾਲੇਖ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਏ. ਕੇ. ਐਸ. ਯੂਸਗਾਓਕਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਾਪਸਿੰਘ ਰਾਣੇ ਦੇ ਪੋਰਟਫੋਲੀਓ ਅਛੂਤ ਰਹਿ ਗਏ ਸਨ। ਯੂਸਗਾਓਕਰ ਜੋ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੈਨਾਨੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਪਾਰੀ ਸੀ, ਕੋਲ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ, ਵਿਕਾਸ, ਸਿੰਚਾਈ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਦੇ ਪੰਜ ਪੋਰਟਫੋਲੀਓ ਸਨ।[15] ਰਾਣੇ ਜੋ ਇੱਕ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਨੌਵਾਨੀ ਸਨ ਦੇ ਅੱਠ ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਨਿਆਂ ਪਾਲਿਕਾ, ਲੇਬਰ, ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ, ਮਾਲ, ਸਥਾਨਕ ਸਵੈ-ਸਰਕਾਰ, ਮਕਾਨ ਅਤੇ ਜੰਟਾ, ਸਿਵਲ ਸਪਲਾਈ ਅਤੇ ਖੁਰਾਕ ਦੇ ਅੱਠ ਪੋਰਟਫੋਲੀਓ ਸਨ।

ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਾਕੋਡਕਰ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਵਾਗਡੋਰ ਸੰਭਾਲ ਲਈ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਦਯਾਨੰਦ ਬੈਂਡੋਡਕਰ ਸ਼ਾਸਨ ਦੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਅਤੇ ਘਾਟਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਸਨੇ ਬਨੋਦਕਰ ਦੇ ਸਮਰਥਕਾਂ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਅਧੂਰੇ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਤੋਰਨ ਦੀ ਸਹੁੰ ਖਾਧੀ। ਐਰੇਲੀਅਨੋ ਫਰਨਾਂਡਿਸ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬੈਂਡੋਡਕਰ ਦੇ ਉਲਟ, ਸ਼ਸ਼ੀਕਲਾ ਇੱਕ ਕੁਸ਼ਲ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ ਵਜੋਂ ਉੱਭਰੀ। ਫਰਨਾਂਡਿਸ ਅੱਗੇ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਾਕੋਡਕਰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲੋਂ ਇੱਕ ਬਾਹਰੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਸੀ।[9] ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ "ਬੈਂਡੋਡਕਰ ਦੀ ਧੀ" ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨੇਤਾ ਬਣ ਕੇ ਉਭਰੀ। ਇਹ ਰਮਾਕਾਂਤ ਖਾਲਪ ਦੀ ਜਿੱਤ ਤੋਂ ਜ਼ਾਹਰ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਕਿ ਮੰਦਰਾਮ ਹਲਕੇ ਉਪ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰਵਾੜੀ ਗੋਮੰਤਕ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਉਮੀਦਵਾਰ ਸੀ, ਜੋ ਦਯਾਨੰਦ ਬੈਂਡੋਡਕਰ ਦੇ ਦੇਹਾਂਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਖਾਲੀ ਸੀ। ਕਾਕੋਡਕਰ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਵੀ ਲਿਖ ਦਿੱਤਾ ਜਦੋਂ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰਵਾੜੀ ਗੋਮੰਤਕ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਲੂਟਾ ਫੇਰਰਾਓ ਨੇ 1974 ਵਿੱਚ ਬਨੌਲੀਮ ਹਲਕੇ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਇਤਿਹਾਸਕ ਉਪ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਡਾ. ਵਿਲਫਰੈਡ ਡੀ ਸੂਜ਼ਾ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਸੀ।[16] ਆਪਣੀ ਪਾਰਟੀ ਦੁਆਰਾ ਲਏ ਗਏ ਪਹਿਲੇ ਸਟੈਂਡ ਤੋਂ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚਲੇ ਜਾਣ' ਤੇ ਕਾਕੋਡਕਰ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਗੋਆ ਦੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿਚ ਰਲੇਵੇਂ ਦਾ ਸਵਾਲ ਇੱਕ ਮਰਿਆ ਮੁੱਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਮਰਾਠੀ ਅਤੇ ਕੋਂਕਣੀ ਦੋਵੇਂ ਗੋਆ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਸਨ। ਕਾਕੋਡਕਰ ਨੇ ਮਾਰਚ 1975 ਵਿੱਚ ਗੋਆ, ਦਮਨ ਅਤੇ ਦਿਉ (ਹੁਣ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਨਿਗਮ - ਈਡੀਸੀ, ਗੋਆ) ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।[17][18] ਉਸਨੇ 1975 ਵਿੱਚ ਗੋਆ ਸੈਕੰਡਰੀ ਅਤੇ ਉੱਚ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵੀ ਕੀਤੀ।[19]

  1. 1.0 1.1 "Shashikala Kakodkar- iron lady of Goan politics – The Navhind Times". navhindtimes.in. Archived from the original on 2016-10-30. Retrieved 15 February 2017. 
  2. "கோவாவின் முதல் பெண் முதல்வர் சசிகலா ககோத்கர் காலமானார்". oneindia.com. Archived from the original on 2017-01-15. Retrieved 15 February 2017. 
  3. NewsDesk2 (28 October 2016). "Goa's only Woman Chief Minister Shashikala Kakodkar passes away at 81". newsgram.com. Archived from the original on 2016-12-20. Retrieved 15 February 2017. 
  4. "Former Goa CM Shashikala Kakodkar dies". thehindu.com. Retrieved 15 February 2017. 
  5. 5.0 5.1 "Archived copy". Archived from the original on 2016-11-06. Retrieved 2016-11-05. 
  6. 6.0 6.1 6.2 6.3 "Archived copy" (PDF). Archived from the original (PDF) on 2016-10-31. Retrieved 2016-10-30. 
  7. "Shashikala Kakodkar". geni.com. Archived from the original on 2016-10-31. Retrieved 15 February 2017. 
  8. Correspondent, Staff. "Karnatak College invites former students to reconnect". thehindu.com. Retrieved 15 February 2017. 
  9. 9.0 9.1 9.2 9.3 Fernandes, Aureliano (1997). Cabinet Government in Goa 1961-1993: A chronicled analysis of 30 years of Government and Politics in Goa. maureen & camvet publishers pvt. ltd. 
  10. "Archived copy" (PDF). Archived from the original (PDF) on 2016-10-18. Retrieved 2016-10-30. 
  11. "Archived copy" (PDF). Archived from the original (PDF) on 2016-11-06. Retrieved 2016-11-05. 
  12. 12.0 12.1 "Her Father's Daughter". navhindtimes.in. Archived from the original on 2016-11-06. Retrieved 15 February 2017. 
  13. "गोव्याच्या पहिल्या मुख्यमंत्री 'आयर्न लेडी' शशिकलाताई काकोडकर काळाच्या पडद्या आड…". abnnitv.asia. Archived from the original on 6 November 2016. Retrieved 15 February 2017. 
  14. goaprintingpress.gov.in/downloads/7374/7374-21-SII-EOG-1.rtf
  15. 15.0 15.1 "Archived copy" (PDF). Archived from the original (PDF) on 2016-12-20. Retrieved 2016-12-12. 
  16. "In Dr Willy, Goa lost a rebel politician and master strategist". goanews.com. Archived from the original on 2015-12-29. Retrieved 15 February 2017. 
  17. "What is EDC Ltd.". edc-goa.com. Archived from the original on 2017-04-09. Retrieved 15 February 2017. 
  18. "Archived copy". Archived from the original on 2016-12-20. Retrieved 2016-12-12. 
  19. http://www.gbshse.gov.in/documents/gbcitizen.pdf