ਹਲਕ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
ਇਸ ਉੱਤੇ ਜਾਓ: ਨੇਵੀਗੇਸ਼ਨ, ਖੋਜ
Rabies
ਵਰਗੀਕਰਨ ਅਤੇ ਬਾਹਰਲੇ ਸਰੋਤ
Dog with rabies.jpg
ਲਕਵੇ (ਤੇਜ਼ੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ) ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਰੇਬੀਜ਼ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੁੱਤਾ
ਆਈ.ਸੀ.ਡੀ. (ICD)-10 A82
ਰੋਗ ਡੇਟਾਬੇਸ (DiseasesDB) 11148
ਮੈੱਡਲਾਈਨ ਪਲੱਸ (MedlinePlus) 001334
ਈ-ਮੈਡੀਸਨ (eMedicine) med/1374 eerg/493 ped/1974
MeSH D011818

ਰੇਬੀਜ਼ ਇੱਕ viral ਰੋਗ ਹੈ ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ disease that causes acute in humans and other ਗਰਮ ਖੂਨ ਵਾਲੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ inflammation of brain ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ। [1][1] ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਲੱਛਣਾਂ ਵਿੱਚ ਬੁਖਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸਥਾਨ ਤੇ ਗੁਦਗੁਦੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।[1] ਇਹ ਲੱਛਣ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਲੱਛਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਜਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ: ਤੇਜ਼ ਹਰਕਤਾਂ, ਅਨਿਯੰਤਰਿਤ ਉਤਸੁਕਤਾ, ਹਾਇਡ੍ਰੋਫੋਬੀਆ, ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਹਰਕਤ ਵਿੱਚ ਅਯੋਗਤਾ, ਘਬਰਾਹਟ ਅਤੇ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਕਮੀ[1] ਲੱਛਣ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰੇਬੀਜ਼ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਨਤੀਜਾ ਮੌਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। [1] ਰੋਗ ਲੱਗਣ ਅਤੇ ਲੱਛਣ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਇੱਕ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਸਮਾਂ ਕਾਲ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤੇ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।[1] ਸਮਾਂ ਕਾਲ ਉਸ ਦੂਰੀ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਵਾਇਰਸਕੇਂਦਰੀ ਤੰਤਰਿਕਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਵਿੱਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। [2] ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਜਾਨਵਰ ਸੰਕਰਮਿਤ ਦੂਜੇ ਜਾਨਵਰ ਜਾਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਨੋਚੇ ਜਾਂ ਕੱਟੇ, ਤਾਂ ਰੇਬੀਜ਼ ਜਾਨਵਰਾਂ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਚਾਰਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। [1] ਜੇਕਰ ਇੱਕ ਸੰਕਰਮਿਤ ਜਾਨਵਰ ਦੀ ਲਾਰ ਦੂਜੇ ਜਾਨਵਰ ਜਾਂ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਰੇਸ਼ੇ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੀ ਰੇਬੀਜ਼ ਸੰਚਾਰਿਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। [1] ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰੇਬੀਜ਼ ਦੇ ਕੇਸਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਕੁੱਤੇ ਦੇ ਕੱਟਣ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। [1] ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ 99% ਰੇਬੀਜ਼ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਕੁੱਤਿਆਂ ਦੇ ਕੱਟਣ ਕਾਰਨ ਆਮ ਰੇਬੀਜ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।[3] ਅਮਰੀਕੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਚਮਗਾਦੜਾਂਰੇਬੀਜ਼ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਕਾਰਨ ਹਨ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ 5% ਤੋਂ ਘੱਟ ਕੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕੁੱਤਿਆਂ ਦੇ ਕੱਟਣ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। [1][3] ਚੂਹੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਘੱਟ ਰੇਬੀਜ਼ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। [3] ਰੇਬੀਜ਼ ਵਾਇਰਸperipheral nerves ਵਿੱਚੋਂ ਦਿਮਾਗ ਤੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰੋਗ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੇਵਲ ਲੱਛਣਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। [1]

ਜਾਨਵਰਾਂ ਤੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਅਤੇ ਟੀਕਾਕਰਣ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਖ਼ੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਤਿਆਂ ਤੋਂ ਰੇਬੀਜ਼ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਘਟਿਆ ਹੈ। [1] ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਕਰਮਿਤ ਕਰਨ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਟੀਕਾਕ੍ਰਿਤ ਕਰਨਾ ਜੋ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖ਼ਤਰੇ ਤੇ ਹਨ। ਉੱਚ-ਖ਼ਤਰਾ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਉਹ ਲੋਕ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਚਮਗਾਦੜਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਜੋ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਉਹਨਾਂ ਖ਼ੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਰੇਬੀਜ਼ ਆਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। [1] ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਰੇਬੀਜ਼ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਰੇਬੀਜ਼ ਦਾ ਟੀਕਾਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਰੇਬੀਜ਼ ਇਮਿਊਨੋਗਲੋਬੂਲਿਨਰੋਗ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੇਕਰ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਰੇਬੀਜ਼ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਪਚਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। [1] ਕੱਟੇ ਅਤੇ ਖੁਰਚੇ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਸਾਬੁਣ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ 15 ਮਿੰਟਾਂ ਤੱਕ ਧੋਣਾ,ਆਇਓਡੀਨ ਦੇਣਾ, ਜਾਂ ਡਿਟਰਜੈਂਟ ਦੇਣਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਰੇਬੀਜ਼ ਦੇ ਸੰਚਾਰਨ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੋ ਕੇ ਵਾਇਰਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। [1] ਕੇਵਲ ਕੁਝ ਲੋਕ ਰੇਬੀਜ਼ ਦੇ ਸੰਕਰਮਣ ਤੋਂ ਬਚ ਸਕੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਉਪਚਾਰ ਸੀ, ਇਸਨੂੰਮਿਲਵਾਊਕੀ ਪ੍ਰੋਟੋਕਲਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।[4] ਰੇਬੀਜ਼ ਕਾਰਨ ਹਰ ਸਾਲ ਵਿਸ਼ਵ ਸਤਰ ਤੇ ਲਗਭਗ 26,000 ਤੋਂ 55,000 ਮੌਤਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। [1][5]ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਅਫ਼ਰੀਕਾਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਮੌਤਾਂ ਦਾ 95% ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। [1] ਰੇਬੀਜ਼ 150 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਮਹਾਂਦੀਪਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਅੰਟਾਰਟਿਕਾ ਵਿੱਚ ਹੈ। [1] 3 ਬੀਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਖ਼ੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਰੇਬੀਜ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। [1] ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ, ਰੇਬੀਜ਼ ਕੇਵਲ ਚਮਗਾਦੜਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। [6] ਕਈ ਛੋਟੇ ਟਾਪੂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਰੇਬੀਜ਼ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। [7]

ਸੰਦਰਭ[ਸੋਧੋ]

  1. 1.00 1.01 1.02 1.03 1.04 1.05 1.06 1.07 1.08 1.09 1.10 1.11 1.12 1.13 1.14 1.15 1.16 1.17 1.18 "Rabies Fact Sheet N°99". World Health Organization. July 2013. Retrieved 28 February 2014. 
  2. Cotran RS; Kumar V; Fausto N (2005). Robbins and Cotran Pathologic Basis of Disease (7th ed.). Elsevier/Saunders. p. 1375. ISBN 0-7216-0187-1.  Unknown parameter |author-separator= ignored (help)
  3. 3.0 3.1 3.2 Tintinalli, Judith E. (2010). Emergency Medicine: A Comprehensive Study Guide (Emergency Medicine (Tintinalli)). McGraw-Hill. pp. Chapter 152. ISBN 0-07-148480-9. 
  4. Hemachudha T, Ugolini G, Wacharapluesadee S, Sungkarat W, Shuangshoti S, Laothamatas J (May 2013). "Human rabies: neuropathogenesis, diagnosis, and management.". Lancet neurology. 12 (5): 498–513. PMID 23602163. doi:10.1016/s1474-4422(13)70038-3. 
  5. Lozano R, Naghavi M, Foreman K, Lim S, Shibuya K, Aboyans V, Abraham J, Adair T, Aggarwal R; et al. (Dec 15, 2012). "Global and regional mortality from 235 causes of death for 20 age groups in 1990 and 2010: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2010.". Lancet. 380 (9859): 2095–128. PMID 23245604. doi:10.1016/S0140-6736(12)61728-0. 
  6. "Presence / absence of rabies in 2007". World Health Organization. 2007. Retrieved 1 March 2014. 
  7. "Rabies-Free Countries and Political Units". CDC. Retrieved 1 March 2014.