ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
ਇਸ ’ਤੇ ਜਾਓ: ਨੇਵੀਗੇਸ਼ਨ, ਖੋਜ
ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ
ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ
ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ
ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ
ਪੂਰਾ ਨਾਮ ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਜਾਂ ਹੰਸ ਰਾਜ
ਜਨਮ 4 ਜੁਲਾਈ 1897

ਚੱਕ ਹਮੀਦ, ਜ਼ਿਲਾ ਜਿਹਲਮ (ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ)

ਮੌਤ 28 ਦਸੰਬਰ 1971

ਪ੍ਰੀਤ ਨਗਰ

ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਲੰਮੀ ਉਮਰ
ਰਾਸ਼ਟਰੀਅਤਾ ਭਾਰਤੀ
ਪੇਸ਼ਾ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਪਛਾਣੇ ਕੰਮ ਅੱਧ ਖਿੜਿਆ ਫੁੱਲ, ਇੱਕ ਮਿਆਨ ਦੋ ਤਲਵਾਰਾਂ
ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ
ਜੀਵਨ-ਸਾਥੀ(ਆਂ) ਮਾਤਾ ਰਾਜ ਕੌਰ
ਬੱਚੇ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸੂਰੀ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰੀ
ਧਰਮ ਪਹਿਲਾਂ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ


ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ (4 ਜੁਲਾਈ 1897[੧]28 ਦਸੰਬਰ 1971[੨]) ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਉੱਘੇ ਨਾਵਲਕਾਰ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਸਨ। 1911 ਵਿੱਚ ਛਪਿਆ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸੀਹਰਫ਼ੀ ਹੰਸ ਰਾਜ, ਬਹੁਤ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰਾ ਹੋਇਆ।

1922 ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਕਾ ਬਾਗ ਮੋਰਚੇ ਸਮੇਂ ਓਹ ਜੇਲ੍ਹ ਗਏ ਤਾਂ ਮੁਨਸ਼ੀ ਪ੍ਰੇਮ ਚੰਦ ਤੋਂ ਮੁਤਾਸਰ ਹੋ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਹੀ ਓਹਨਾਂ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ ਅੱਧ ਖਿੜੀ ਕਲੀ ਲਿਖਿਆ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅੱਧ ਖਿੜਿਆ ਫੁੱਲ ਨਾਂ ਹੇਠ ਛਪਿਆ। ਗਲਪ (ਕਹਾਣੀ ਅਤੇ ਨਾਵਲ) ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਲੇਖਣੀ ਦੀ ਮੁੱਖ ਵਿਧਾ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਅਪਣਾਉਣ ਵਾਲ਼ੇ ਸਿੰਘ ਨੇ ਨਾਵਲ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਸਵੈਜੀਵਨੀ, ਤਰਜਮੇ, ਲੇਖ ਅਤੇ ਨਾਟਕਾਂ ਸਮੇਤ 50 ਤੋਂ ਵਧ ਪੁਸਤਕਾਂ ਲਿਖੀਆਂ। ਫ਼ਰਵਰੀ 2012 ਵਿੱਚ ਓਹਨਾਂ ਦੇ ਪੋਤਰੇ ਨਵਦੀਪ ਸੂਰੀ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਨਾਵਲ ਅੱਧ ਖਿੜਿਆ ਫੁੱਲ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਤਰਜਮਾ ਏ ਲਾਈਫ਼ ਇਨਕੰਪਲੀਟ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਇਆ।[੩] ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 2003 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਪੀ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ ਸੇਂਟਲੀ ਸਿੰਨਰ ਨਾਮ ਹੇਠ ਕੀਤਾ ਸੀ।[੪]

ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ[ਸੋਧੋ]

ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 4 ਜੁਲਾਈ 1897 ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਚੱਕ ਹਮੀਦ, ਜ਼ਿਲਾ ਜਿਹਲਮ (ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਬਹਾਦਰ ਚੰਦ ਸੂਰੀ ਦੇ ਘਰ ਮਾਤਾ ਲੱਛਮੀ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ, ਬਤੌਰ ਹੰਸ ਰਾਜ, ਹੋਇਆ। ਉਹ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਬਾਗ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਨਾਲ਼ ਹੰਸ ਰਾਜ ਤੋਂ ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਬਣ ਗਏ। ਪੰਜਵੀਂ ਜਮਾਤ ਪਿੰਡ ਦੇ ਹੀ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਛੇਵੀਂ ਜਮਾਤ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦੇ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦਾ ਸਾਇਆ ਸਿਰ ’ਤੇ ਨਾ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਅਧੂਰੀ ਛੱਡ ਕੇ ਰੋਟੀ-ਰੋਜ਼ੀ ਕਮਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਹਲਵਾਈ ਦੀ ਦੁਕਾਨ 'ਤੇ ਭਾਂਡੇ ਮਾਂਜੇ ਅਤੇ ਮੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੁਲਫ਼ੀਆਂ ਵੀ ਵੇਚੀਆਂ।

ਇਹਨਾਂ ਨੇ 13 ਸਾਲ ਦੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। 13 ਅਪ੍ਰੈਲ 1919 ਦੀ ਵਿਸਾਖੀ ਦੇ ਦਿਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਜਲਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ ਦੀ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੱਖੀਂ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਤੇ ਡੂੰਘਾ ਅਸਰ ਹੋਇਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਦੋਸਤ ਵੀ ਇਸ ਹੱਤਿਆ-ਕਾਂਡ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਹਕੂਮਤ ਦੇ ਅੱਤਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਨੰਗਾ ਕਰਦੀ ਇੱਕ ਲੰਮੀ ਕਵਿਤਾ ਖ਼ੂਨੀ ਵਿਸਾਖੀ ਲਿਖੀ। ਹਕੂਮਤ ਨੇ ਇਸ ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਾ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਜ਼ਬਤ ਕਰ ਲਈ।

1921 ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਰਾਜ ਕੌਰ ਨਾਲ਼ ਹੋਇਆ।

ਕੰਮ[ਸੋਧੋ]

1911 ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਸੀਹਰਫ਼ੀ ਹੰਸ ਰਾਜ, ਛਪਿਆ। ਕੁਝ ਧਾਰਮਿਕ ਗੀਤ ਵੀ ਲਿਖੇ ਜਿਹੜੇ ਸਤਿਗੁਰ ਮਹਿਮਾ [੫] ਨਾਂਅ ਹੇਠ ਛਪੇ। 1922 ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੁਰੂ ਕਾ ਬਾਗ ਮੋਰਚੇ ਸਮੇਂ ਜੇਲ੍ਹ ਗਏ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਦੂਸਰੀ ਕਾਵਿ ਪੁਸਤਕ ਜ਼ਖਮੀ ਦਿਲ ਲਿਖੀ ਜੋ 1923 ਵਿੱਚ ਛਪੀ ਤੇ ਜਿਸ ਤੇ ਮਹਿਜ ਦੋ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਬਾਅਦ ਪਾਬੰਦੀ ਲਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੁਨਸ਼ੀ ਪ੍ਰੇਮ ਚੰਦ ਦੇ ਨਾਵਲ ਪੜ੍ਹੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ ਅੱਧ ਖਿੜੀ ਕਲੀ ਲਿਖਿਆ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅੱਧ ਖਿੜਿਆ ਫੁੱਲ ਨਾਂਅ ਹੇਠ ਛਪਿਆ। ਅਠੱਤੀ ਨਾਵਲਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਚਾਰ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਕਈ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਸ੍ਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਯਾਦਾਂ, ਤਰਜਮੇ, ਲੇਖ ਅਤੇ ਨਾਟਕ ਵੀ ਲਿਖੇ।

ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਵਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਸਮਾਜਿਕ ਬੁਰਾਈਆਂ, ਆਰਥਿਕ ਅਸਮਾਨਤਾ, ਸਮਾਜ ਵਿਚਲੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ, ਪਾਖੰਡ, ਬਦਚਲਣੀ, ਵੱਢੀਖੋਰੀ ਅਤੇ ਫਿਰਕੂ-ਜਨੂੰਨ ਆਦਿ ਨੂੰ ਨੰਗਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਆਪਣੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਉਹਨਾਂ ਸਮਾਜਿਕ ਜੀਵਨ ਵਿਚੋਂ ਲਈਆਂ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਆਪਣੀ ਰੌਚਕਤਾ, ਰਸ ਅਤੇ ਉਤਸੁਕਤਾ ਕਾਰਨ ਨਦੀ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਵਾਂਗ ਰੁੜ੍ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਰਚਨਾਵਾਂ[ਸੋਧੋ]

ਕਾਵਿ ਰਚਨਾਵਾਂ[ਸੋਧੋ]

  • ਸੀਹਰਫ਼ੀ ਹੰਸ ਰਾਜ
  • ਸਤਿਗੁਰ ਮਹਿਮਾ
  • ਜ਼ਖਮੀ ਦਿਲ

ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ[ਸੋਧੋ]

  1. ਹੰਝੂਆਂ ਦੇ ਹਾਰ
  2. ਠੰਡੀਆਂ ਛਾਵਾਂ
  3. ਸੱਧਰਾਂ ਦੇ ਹਾਰ
  4. ਸੁਨਹਿਰੀ ਜਿਲਦ
  5. ਵੱਡਾ ਡਾਕਟਰ ਤੇ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀਆਂ
  6. ਤਾਸ ਦੀ ਆਦਤ
  7. ਤਸਵੀਰ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ
  8. ਭੂਆ
  9. ਸਵਰਗ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਵਾਰਸ

ਨਾਵਲ[ਸੋਧੋ]

  1. ਮਿੱਧੇ ਹੋਏ ਫੁੱਲ
  2. ਆਸਤਕ ਨਾਸਤਕ
  3. ਆਦਮਖੋਰ
  4. ਅੱਧ ਖਿੜਿਆ ਫੁੱਲ
  5. ਅੱਗ ਦੀ ਖੇਡ
  6. ਅਣਸੀਤੇ ਜ਼ਖ਼ਮ
  7. ਬੀ.ਏ.ਪਾਸ
  8. ਬੰਜਰ
  9. ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ
  10. ਛਲਾਵਾ
  11. ਚਿੱਤਰਕਾਰ
  12. ਚਿੱਟਾ ਲਹੂ
  13. ਚੌੜ ਚਾਨਣ
  14. ਧੁੰਦਲੇ ਪਰਛਾਵੇਂ
  15. ਦੂਰ ਕਿਨਾਰਾ
  16. ਫੌਲਾਦੀ ਫੁੱਲ
  17. ਫਰਾਂਸ ਦਾ ਡਾਕੂ (ਤਰਜਮਾ)
  18. ਗਗਨ ਦਮਾਮਾ ਬਾਜਿਓ
  19. ਗੰਗਾ ਜਲੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਾਬ
  20. ਗਰੀਬ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ
  21. ਇਕ ਮਿਆਨ ਦੋ ਤਲਵਾਰਾਂ
  22. ਜੀਵਨ ਸੰਗਰਾਮ
  23. ਕਾਗਤਾਂ ਦੀ ਬੇੜੀ
  24. ਕਾਲ ਚੱਕਰ
  25. ਕਟੀ ਹੋਈ ਪਤੰਗ
  26. ਕੱਲੋ
  27. ਖ਼ੂਨ ਦੇ ਸੋਹਲੇ
  28. ਕੋਈ ਹਰਿਆ ਬੂਟ ਰਹਿਓ ਰੀ
  29. ਲੰਮਾ ਪੈਂਡਾ
  30. ਲਵ ਮੈਰਿਜ
  31. ਮੰਝਧਾਰ
  32. ਮਤਰੇਈ ਮਾਂ
  33. ਮਿੱਠਾ ਮਹੁਰਾ
  34. ਨਾਸੂਰ
  35. ਪਾਪ ਦੀ ਖੱਟੀ
  36. ਪ੍ਰਾਸ਼ਚਿਤ
  37. ਪੱਥਰ ਦੇ ਖੰਭ
  38. ਪੱਥਰ ਕਾਂਬਾ (ਤਰਜਮਾ)
  39. ਪਤਝੜ ਦੇ ਪੰਛੀ (ਤਰਜਮਾ)
  40. ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਪੀ
  41. ਪਿਆਰ ਦਾ ਦੇਵਤਾ
  42. ਪਿਆਰ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ
  43. ਪ੍ਰੇਮ ਸੰਗੀਤ
  44. ਪੁਜਾਰੀ
  45. ਰੱਬ ਆਪਣੇ ਅਸਲੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ
  46. ਰਜਨੀ
  47. ਸਾੜ੍ਹਸਤੀ
  48. ਸੰਗਮ
  49. ਸ਼ਿਵਲ ਲਾਈਨਜ਼
  50. ਸਰਾਪੀਆਂ ਰੂਹਾਂ
  51. ਸੂਲਾਂ ਦੀ ਸੇਜ (ਤਰਜਮਾ)
  52. ਸੁਮਨ ਕਾਂਤਾ
  53. ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੀ ਕਬਰ
  54. ਟੁੱਟੇ ਖੰਭ
  55. ਟੁੱਟੀ ਵੀਣਾ
  56. ਵਰ ਨਹੀਂ ਸਰਾਪ
  57. ਵਿਸ਼ਵਾਸਘਾਤ

ਹੋਰ[ਸੋਧੋ]

  1. ਮੇਰੀ ਦੁਨੀਆਂ
  2. ਮੇਰੀ ਜੀਵਨ ਕਹਾਣੀ (ਆਤਮਕਥਾ)
  3. ਮੇਰੀਆਂ ਸਦੀਵੀ ਯਾਦਾਂ

ਆਵਾਰਡ[ਸੋਧੋ]

ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਾਵਲ ਇਕ ਮਿਆਨ ਦੋ ਤਲਵਾਰਾਂ ਨੂੰ 1962 ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ। [੬]

1968 ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਪੀ ਦੇ ਅਧਾਰਿਤ ਇੱਕ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਵੀ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।

ਯਾਦਗਾਰਾਂ[ਸੋਧੋ]

ਪ੍ਰੀਤ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ’ਤੇ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰੀਤ ਭਵਨ ਓਪਨ ਏਅਰ ਥੀਏਟਰ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮਾਧ ਵਾਲ਼ੇ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪਾਰਕ ਹੈ।

17 ਜਨਵਰੀ 2004 ਨੂੰ ਓਹਨਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਮਾਤਾ ਰਾਜ ਕੌਰ ਦੀ, 96 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਭੋਗਣ ਪਿਛੋਂ, ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

ਹਵਾਲੇ[ਸੋਧੋ]