ਅਪਸਰਾ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
Jump to navigation Jump to search
A 12th-century sandstone statue of an Apsara from Uttar Pradesh, India.
A statue of an Apsara holding a door frame from Baitala Deula in Odisha.
A statue of an Apsara holding a bird in her hands from Baitala Deula.

ਇੱਕ ਅਪਸਰਾ, ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਬੁੱਧ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਬੱਦਲਾਂ ਅਤੇ ਪਾਣੀਆਂ ਦੀ ਮਾਦਾ ਆਤਮਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਈ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਦੀ ਮੂਰਤੀ, ਨਾਚ, ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿਚ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।[1]

ਦੋ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਅਪਸਰਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਲੌਕਿਕ (ਦੁਨਿਆਵੀ), ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਚੌਂਤੀਸ ਖ਼ਾਸ ਹਨ, ਅਤੇ ਦੈਵਿਕ (ਬ੍ਰਹਮ), ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦਸ ਹਨ।[2] ਉਰਵਸੀ, ਮੇਨਕਾ, ਰੰਭਾ, ਤਿਲੋਤੱਮਾ ਅਤੇ ਘ੍ਰਿਤਾਚੀ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ।[3]

ਅਪਸਰਾਂ ਨੂੰ ਖਮੇਰ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆ ਧਾਰੀ ਜਾਂ ਤੱਪ ਅਪਸਰ (ទេពអប្សរ), ਅਚਾਰਾ (ਪਾਲੀ) ਜਾਂ ਬੂ ਸਾ ਤੂ (ਵੀਅਤਨਾਮੀ), ਬਿਦਾਦਰੀ (ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆਈ ਅਤੇ ਮਲਾਇ), ਬਿਰਦਾਦਲੀ (ਟੂਸੁੰਗ), ਹਾਪਾਸਰੀ / ਅਪਸਰੀ ਜਾਂ ਵਿਦਾਦਾਰੀ / ਵਿਧਿਆਦਾਰੀ (ਜਾਵਨੀਜ਼) ਅਤੇ ਆਪਸਨ (ਥਾਈ: อัปสร) ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। "ਅਪਸਰਾ" ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਿੱਚ "ਨਿੰਫ", "ਫੇਰੀ", "ਸੇਲਿਸਟੀਅਲ ਨਿੰਫ" ਅਤੇ "ਸੇਲਿਸਟੀਅਲ ਮੈਡੇਨ" ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਭਾਰਤੀ ਮਿਥਿਹਾਸ ਵਿੱਚ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਸੁੰਦਰ, ਅਲੌਕਿਕ ਮਾਦਾ ਜੀਵ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਦੇਖਣ 'ਚ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਸੁਦਰਸ਼ਨ, ਅਤੇ ਨੱਚਣ ਦੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਅਕਸਰ ਗੰਧਰਵ ਦੀ ਪਤਨੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਅਦਾਲਤ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸਨ। ਉਹ ਗੰਧਰਵਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸੰਗੀਤ 'ਤੇ ਨਾਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮਹਿਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਭਰਮਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਕਾਸ਼ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਉੱਡਣ ਲਈ ਜਾਂ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਦੂਤ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਆਪਣੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਲ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਖੇਡ ਅਤੇ ਜੂਏ ਦੀ ਭਾਗਾਂ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਹਨ।[2] ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੀ ਕਈ ਵਾਰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਨਾਨ ਦੀਆਂ ਮੂਜ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇੰਦਰ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ 26 ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਆਪਣੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਪਹਿਲੂ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਜਣਨ ਰੀਤੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ। ਭਗਵਤ ਪੁਰਾਣ ਇਹ ਵੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਕਸ਼ਯਪ ਅਤੇ ਮੁਨੀ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ ਸਨ।

ਨਿਰੁਕਤੀ[ਸੋਧੋ]

'ਅਪਸਰਾ' ਦਾ ਮੂਲ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ अप्सरस् ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ।

ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ[ਸੋਧੋ]

ਫੁੱਟਨੋਟ[ਸੋਧੋ]

  1. 2.0 2.1
     Chisholm, Hugh, ed. (1911) "Apsaras" Encyclopædia Britannica2 (11th ed.)Cambridge University Pressp. 231 
  2. Gopal, Madan (1990). K.S. Gautam, ed. India through the ages. Publication Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India. p. 68. 

ਹਵਾਲੇ[ਸੋਧੋ]

  • Marchal, Sappho. Khmer Costumes and Ornaments of the Devatas of Angkor Wat. First English edition. Orchid Press, 2005.  ISBN 978-974-524-057-5
  • The Rig Veda in the English translation prepared by Ralph T. H. Griffith is available online at sacred-texts.com.
  • The Mahabharata in the English translation prepared by Kisari Mohan Ganguli is available online at sacred-texts.com.
  • The Monuments of the Angkor Group by Maurice Glaize is available online in English translation.

ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ[ਸੋਧੋ]