ਅਲਫ਼ਰੈਡ ਨੋਬਲ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
ਅਲਫ਼ਰੈਡ ਨੋਬਲ
AlfredNobel2.jpg
ਜਨਮਅਲਫ਼ਰੈਡ ਬਰਨਹਾਰਡ ਨੋਬਲ
(1833-10-21)21 ਅਕਤੂਬਰ 1833
ਸਟਾਕਹੋਮ, ਸਵੀਡਨ
ਮੌਤ10 ਦਸੰਬਰ 1896(1896-12-10) (ਉਮਰ 63)
ਲਿਗੂਰੀਆ, ਇਟਲੀ
ਪੇਸ਼ਾਰਸਾਇਣ ਸ਼ਾਸਤਰੀ, ਇੰਜੀਨੀਅਰ, ਕਾਢੀ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰ ਉਤਪਾਦਕ
ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਡਾਇਨਾਮਾਈਟ ਦੀ ਕਾਢ, ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ
ਦਸਤਖ਼ਤ
Alfred Nobel Signature.svg

ਐਲਫ਼ਰੈਡ ਬਰਨਹਾਰਡ ਨੋਬਲ (ਸਵੀਡਨੀ: [ˈǎlfrɛd nʊˈbɛlː] ( ਸੁਣੋ); 21 ਅਕਤੂਬਰ 1833 – 10 ਦਸੰਬਰ 1896) ਇੱਕ ਸਵੀਡਿਸ਼ ਕੈਮਿਸਟ, ਇੰਜੀਨੀਅਰ, ਖੋਜੀ, ਵਪਾਰੀ ਅਤੇ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਸੀ। ਉਹ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਸੌਂਪਣ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ 355 ਪੇਟੈਂਟ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਵੀ ਦਿੱਤੇ। ਨੋਬਲ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਾਢ ਡਾਇਨਾਮਾਈਟ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਨਾਈਟ੍ਰੋਗਲਿਸਰੀਨ ਦੀ ਵਿਸਫੋਟਕ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਵਰਤਣ ਦਾ ਇੱਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਅਤੇ ਆਸਾਨ ਸਾਧਨ ਸੀ; ਇਸਨੂੰ 1867 ਵਿੱਚ ਪੇਟੈਂਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਨੋਬਲ ਨੇ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਣ ਲਈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਯੋਗਤਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ; ਉਹ ਛੇ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ 24 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਪੇਟੈਂਟ ਦਾਇਰ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਪਾਰਕ ਉੱਦਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੋਫੋਰਸ, ਇੱਕ ਲੋਹਾ ਅਤੇ ਸਟੀਲ ਉਤਪਾਦਕ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਹ ਤੋਪਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਿਰਮਾਤਾ ਬਣ ਗਿਆ।

ਨੋਬਲ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਸੰਸਥਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਿਸਮਤ ਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਹਰ ਸਾਲ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਵੇਗੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ "ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਲਾਭ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ"।[1][2] ਸਿੰਥੈਟਿਕ ਤੱਤ ਨੋਬੇਲੀਅਮ ਦਾ ਨਾਮ ਉਸਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ,[3] ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ ਡਾਇਨਾਮਿਟ ਨੋਬਲ ਅਤੇ ਅਕਜ਼ੋ ਨੋਬਲ ਵਰਗੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਚੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਲੀਨਤਾ ਤੋਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।

ਨੋਬਲ ਨੂੰ ਰਾਇਲ ਸਵੀਡਿਸ਼ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਿਜ਼ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਉਸਦੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂਆਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੋਵੇਗੀ।

ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ[ਸੋਧੋ]

ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ[ਸੋਧੋ]

ਅਲਫ਼ਰੈਡ ਨੋਬਲ ਦਾ ਜਨਮ 21 ਅਕਤੂਬਰ 1833 ਨੂੰ ਸਵੀਡਨ ਅਤੇ ਨਾਰਵੇ ਦੇ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਦੇ ਸਟਾਕਹੋਮ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਇਮੈਨੁਅਲ ਨੋਬਲ (1801–1872), ਇੱਕ ਖੋਜੀ ਅਤੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰ, ਅਤੇ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਐਂਡਰੀਏਟ ਨੋਬਲ (née Ahlsell 1805–1889) ਦਾ ਤੀਜਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ।[4][5] ਜੋੜੇ ਨੇ 1827 ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅੱਠ ਬੱਚੇ ਹੋਏ। ਪਰਿਵਾਰ ਗ਼ਰੀਬ ਸੀ ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਅਲਫ਼ਰੈਡ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਤਿੰਨ ਭਰਾ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਪਰੇ ਬਚੇ ਸਨ।[6] ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੁਆਰਾ, ਅਲਫ਼ਰੈਡ ਨੋਬਲ ਸਵੀਡਿਸ਼ ਵਿਗਿਆਨੀ ਓਲੌਸ ਰੁਡਬੇਕ (1630-1702) ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਸੀ[7] ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ, ਲੜਕੇ ਨੂੰ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਸੀ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਸਫੋਟਕ, ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਿਧਾਂਤ ਸਿੱਖਣ ਵਿੱਚ। ਅਲਫ਼ਰੈਡ ਨੋਬਲ ਦੀ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ, ਸਟਾਕਹੋਮ ਵਿੱਚ ਰਾਇਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਤੋਂ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ ਸੀ।[8]

1850 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਐਲਫ੍ਰੇਡ ਨੋਬਲ

ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਅਸਫਲਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਨੋਬਲ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਸਬਰਗ, ਰੂਸ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਮਸ਼ੀਨ ਟੂਲ ਅਤੇ ਵਿਸਫੋਟਕਾਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਵਜੋਂ ਸਫਲ ਹੋਏ। ਉਸਨੇ ਵਿਨੀਅਰ ਖਰਾਦ ਦੀ ਕਾਢ ਕੱਢੀ (ਜਿਸ ਨਾਲ ਆਧੁਨਿਕ ਪਲਾਈਵੁੱਡ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਸੰਭਵ ਹੋਇਆ[9]) ਅਤੇ ਟਾਰਪੀਡੋ 'ਤੇ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।[10] 1842 ਵਿੱਚ,[11] ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਉਸ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਖੁਸ਼ਹਾਲ, ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੋਬਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਟਿਊਟਰਾਂ ਕੋਲ ਭੇਜਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਲੜਕੇ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਫ੍ਰੈਂਚ, ਜਰਮਨ ਅਤੇ ਰੂਸੀ ਵਿੱਚ ਰਵਾਨਗੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।[4] 18 ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ, 1841 ਤੋਂ 1842 ਤੱਕ, ਨੋਬਲ ਸਟਾਕਹੋਮ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕਲੌਤੇ ਸਕੂਲ ਗਿਆ।[6]

ਨੋਬਲ ਨੇ ਸਵੀਡਿਸ਼, ਫ੍ਰੈਂਚ, ਰੂਸੀ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਜਰਮਨ ਅਤੇ ਇਤਾਲਵੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਸਾਹਿਤਕ ਹੁਨਰ ਵੀ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦਾ ਨੇਮੇਸਿਸ ਇਤਾਲਵੀ ਕੁਲੀਨ ਔਰਤ ਬੀਟਰਿਸ ਸੈਂਸੀ ਬਾਰੇ ਚਾਰ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗਦ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤਾਂ ਇਹ ਛਾਪਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਤਿੰਨ ਕਾਪੀਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਸਾਰਾ ਸਟਾਕ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਅਤੇ ਕੁਫ਼ਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਹ 2003 ਵਿੱਚ ਸਵੀਡਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸਲੋਵੇਨੀਅਨ, ਫ੍ਰੈਂਚ, ਇਤਾਲਵੀ ਅਤੇ ਸਪੈਨਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।[12]

ਵਿਗਿਆਨਕ ਕੈਰੀਅਰ[ਸੋਧੋ]

ਇੱਕ ਜਵਾਨ ਆਦਮੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਨੋਬਲ ਨੇ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨੀ ਨਿਕੋਲਾਈ ਜ਼ਿਨਿਨ ਨਾਲ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ, 1850 ਵਿਚ, ਕੰਮ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਪੈਰਿਸ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਉਸਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਐਸਕੇਨੀਓ ਸੋਬਰੇਰੋ ਨਾਲ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਈਟ੍ਰੋਗਲਿਸਰੀਨ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਸੋਬਰੇਰੋ ਨੇ ਨਾਈਟ੍ਰੋਗਲਿਸਰੀਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦਾ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਅਸਪਸ਼ਟ ਸੀ, ਪਰਿਵਰਤਨਸ਼ੀਲ ਗਰਮੀ ਜਾਂ ਦਬਾਅ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋਣ 'ਤੇ ਫਟਣਾ। ਪਰ ਨੋਬਲ ਨਾਈਟ੍ਰੋਗਲਿਸਰੀਨ ਨੂੰ ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤੋਂ ਯੋਗ ਵਿਸਫੋਟਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਵਰਤਣ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਲੱਭਣ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਦਾ ਸੀ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਬਾਰੂਦ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤਾਕਤ ਸੀ। 1851 ਵਿੱਚ 18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਇੱਕ ਸਾਲ ਲਈ ਅਮਰੀਕਾ ਗਿਆ,[13] ਸਵੀਡਿਸ਼-ਅਮਰੀਕੀ ਖੋਜੀ ਜੌਹਨ ਐਰਿਕਸਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਵਲ ਵਾਰ ਆਇਰਨਕਲਡ, ਯੂਐਸਐਸ ਮਾਨੀਟਰ ਨੂੰ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤਾ। ਨੋਬਲ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਪੇਟੈਂਟ, ਇੱਕ ਗੈਸ ਮੀਟਰ ਲਈ ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪੇਟੈਂਟ, 1857 ਵਿੱਚ ਦਾਇਰ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸਵੀਡਿਸ਼ ਪੇਟੈਂਟ, ਜੋ ਉਸਨੂੰ 1863 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਸੀ, "ਗਨਪਾਉਡਰ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ" ਉੱਤੇ ਸੀ।[6][14][4][15]

ਗੋਸਟਾ ਫਲੋਰਮੈਨ ਦੁਆਰਾ ਨੋਬਲ ਦਾ ਪੋਰਟਰੇਟ (1831-1900)

ਪਰਿਵਾਰਕ ਫੈਕਟਰੀ ਨੇ ਕ੍ਰੀਮੀਅਨ ਯੁੱਧ (1853-1856) ਲਈ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਲੜਾਈ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੀਵਾਲੀਆਪਨ ਲਈ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਨਿਯਮਤ ਘਰੇਲੂ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਆਈ।[4] 1859 ਵਿੱਚ, ਨੋਬਲ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਦੂਜੇ ਪੁੱਤਰ, ਲੁਡਵਿਗ ਨੋਬਲ (1831-1888) ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਫੈਕਟਰੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸਨੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸੁਧਾਰ ਕੀਤਾ। ਨੋਬੇਲ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਰੂਸ ਤੋਂ ਸਵੀਡਨ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ ਅਤੇ ਨੋਬੇਲ ਨੇ ਵਿਸਫੋਟਕਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਾਈਟ੍ਰੋਗਲਿਸਰੀਨ ਦੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਨੋਬਲ ਨੇ 1863 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡੈਟੋਨੇਟਰ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ 1865 ਵਿੱਚ ਬਲਾਸਟਿੰਗ ਕੈਪ ਨੂੰ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤਾ।[4]

3 ਸਤੰਬਰ 1864 ਨੂੰ, ਸਵੀਡਨ ਦੇ ਸਟਾਕਹੋਮ ਦੇ ਹੇਲੇਨੇਬਰਗ ਵਿੱਚ ਫੈਕਟਰੀ ਵਿੱਚ ਨਾਈਟ੍ਰੋਗਲਿਸਰੀਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤੇ ਗਏ ਇੱਕ ਸ਼ੈੱਡ ਵਿੱਚ ਧਮਾਕਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਐਮਿਲ ਸਮੇਤ ਪੰਜ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।[6] ਦੁਰਘਟਨਾ ਤੋਂ ਘਬਰਾ ਕੇ, ਨੋਬਲ ਨੇ ਵਿੰਟਰਵਿਕੇਨ ਵਿੱਚ ਕੰਪਨੀ ਨਾਈਟਰੋਗਲਿਸਰੀਨ ਐਕਟੀਬੋਲਾਗੇਟ ਏਬੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖ ਸਕੇ।[16][17] ਨੋਬਲ ਨੇ 1867 ਵਿੱਚ ਡਾਇਨਾਮਾਈਟ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ, ਇੱਕ ਪਦਾਰਥ ਜੋ ਕਿ ਵਧੇਰੇ ਅਸਥਿਰ ਨਾਈਟ੍ਰੋਗਲਿਸਰੀਨ ਨਾਲੋਂ ਹੈਂਡਲ ਕਰਨਾ ਆਸਾਨ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ। ਡਾਇਨਾਮਾਈਟ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਯੂਕੇ ਵਿੱਚ ਪੇਟੈਂਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਮਾਈਨਿੰਗ ਅਤੇ ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟ ਨੈਟਵਰਕ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 1875 ਵਿੱਚ, ਨੋਬਲ ਨੇ ਡਾਇਨਾਮਾਈਟ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਸਥਿਰ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਜੈਲੀਗਨਾਈਟ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ 1887 ਵਿੱਚ, ਪੇਟੈਂਟ ਬੈਲਿਸਟਾਈਟ, ਕੋਰਡਾਈਟ ਦਾ ਇੱਕ ਪੂਰਵਗਾਮੀ।ਨੋਬਲ ਨੇ 1867 ਵਿੱਚ ਡਾਇਨਾਮਾਈਟ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ, ਇੱਕ ਪਦਾਰਥ ਜੋ ਕਿ ਵਧੇਰੇ ਅਸਥਿਰ ਨਾਈਟ੍ਰੋਗਲਿਸਰੀਨ ਨਾਲੋਂ ਹੈਂਡਲ ਕਰਨਾ ਆਸਾਨ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ। ਡਾਇਨਾਮਾਈਟ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਯੂਕੇ ਵਿੱਚ ਪੇਟੈਂਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਮਾਈਨਿੰਗ ਅਤੇ ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟ ਨੈਟਵਰਕ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 1875 ਵਿੱਚ, ਨੋਬਲ ਨੇ ਡਾਇਨਾਮਾਈਟ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਸਥਿਰ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਜੈਲੀਗਨਾਈਟ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ 1887 ਵਿੱਚ, ਪੇਟੈਂਟ ਬੈਲਿਸਟਾਈਟ, ਕੋਰਡਾਈਟ ਦਾ ਇੱਕ ਪੂਰਵਗਾਮੀ।[4]

ਨੋਬਲ ਨੂੰ 1884 ਵਿੱਚ ਰਾਇਲ ਸਵੀਡਿਸ਼ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਿਜ਼ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹੀ ਸੰਸਥਾ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦੋ ਨੋਬਲ ਇਨਾਮਾਂ ਲਈ ਜੇਤੂਆਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰੇਗੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ 1893 ਵਿੱਚ ਉਪਸਾਲਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰੇਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

ਨੋਬਲ ਦੇ ਭਰਾਵਾਂ ਲੁਡਵਿਗ ਅਤੇ ਰੌਬਰਟ ਨੇ ਤੇਲ ਕੰਪਨੀ ਬ੍ਰੈਨੋਬਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਅਮੀਰ ਬਣ ਗਏ। ਨੋਬਲ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਨਵੇਂ ਤੇਲ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੁਆਰਾ ਬਹੁਤ ਦੌਲਤ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਦੇ ਜੀਵਨ ਦੌਰਾਨ, ਨੋਬਲ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ 355 ਪੇਟੈਂਟ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੱਕ, ਉਸਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਨੇ ਉਸਦੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀਵਾਦੀ ਚਰਿੱਤਰ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ 90 ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀਆਂ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ।[18]

ਖੋਜਾਂ[ਸੋਧੋ]

ਨੋਬੇਲ ਨੇ ਪਾਇਆ ਕਿ ਜਦੋਂ ਨਾਈਟ੍ਰੋਗਲਿਸਰੀਨ ਨੂੰ ਕੀਸੇਲਗੁਹਰ (ਡਾਇਟੋਮੇਸੀਅਸ ਧਰਤੀ) ਵਰਗੇ ਇੱਕ ਸੋਖਣ ਵਾਲੇ ਅਟੱਲ ਪਦਾਰਥ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਇਹ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਸੁਵਿਧਾਜਨਕ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਮਿਸ਼ਰਣ ਨੂੰ ਉਸਨੇ 1867 ਵਿੱਚ "ਡਾਇਨਾਮਾਈਟ" ਵਜੋਂ ਪੇਟੈਂਟ ਕੀਤਾ ਸੀ।[19] ਨੋਬਲ ਨੇ ਉਸ ਸਾਲ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਰੈੱਡਹਿਲ, ਸਰੀ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਵਿਸਫੋਟਕ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਵਿਸਫੋਟਕਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਪੁਰਾਣੇ ਵਿਵਾਦਾਂ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਮੁੜ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੀ ਛਵੀ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ, ਨੋਬੇਲ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪਦਾਰਥ "ਨੋਬੇਲ ਸੇਫਟੀ ਪਾਊਡਰ" ਦਾ ਨਾਮ ਦੇਣ ਬਾਰੇ ਵੀ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਇਸਦੇ ਲਈ ਯੂਨਾਨੀ ਸ਼ਬਦ "ਤਾਕਤ" ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਡਾਇਨਾਮਾਈਟ ਨਾਲ ਸੈਟਲ ਹੋ ਗਿਆ। [20][21]

ਨੋਬੇਲ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨਾਈਟ੍ਰੋਗਲਿਸਰੀਨ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਈਟ੍ਰੋਸੈਲੂਲੋਜ਼ ਮਿਸ਼ਰਣਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ, ਕੋਲੋਡਿਅਨ ਦੇ ਸਮਾਨ, ਪਰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਨਾਈਟ੍ਰੇਟ ਵਿਸਫੋਟਕ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ਇੱਕ ਵਧੇਰੇ ਕੁਸ਼ਲ ਵਿਅੰਜਨ 'ਤੇ ਸੈਟਲ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ, ਜੈਲੀ ਵਰਗਾ ਪਦਾਰਥ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਡਾਇਨਾਮਾਈਟ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਵਿਸਫੋਟਕ ਸੀ। ਜੈਲੀਗਨਾਈਟ, ਜਾਂ ਬਲਾਸਟਿੰਗ ਜੈਲੇਟਿਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਨੂੰ 1876 ਵਿੱਚ ਪੇਟੈਂਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ; ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਨਾਈਟ੍ਰੇਟ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਜੋੜ ਦੁਆਰਾ ਸੰਸ਼ੋਧਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਮਾਨ ਸੰਜੋਗਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਦੁਆਰਾ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।[19] ਜੈਲੀਨਾਈਟ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਤੇ ਗਏ ਮਿਸ਼ਰਣਾਂ ਨਾਲੋਂ, ਬੋਰ ਹੋਲ ਵਿੱਚ ਫਿੱਟ ਕਰਨ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਸਥਿਰ, ਆਵਾਜਾਈਯੋਗ ਅਤੇ ਸੁਵਿਧਾਜਨਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਡਿਰਲ ਅਤੇ ਮਾਈਨਿੰਗ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ "ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦੇ ਯੁੱਗ" ਵਿੱਚ ਮਾਈਨਿੰਗ ਲਈ ਮਿਆਰੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਨੋਬਲ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਵਿੱਤੀ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲੀ, ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਉਸਦੀ ਸਿਹਤ ਦੀ ਕੀਮਤ 'ਤੇ। ਇਸ ਖੋਜ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਨੋਬਲ ਦੁਆਰਾ ਬੈਲਿਸਟਾਈਟ ਦੀ ਕਾਢ ਕੱਢੀ ਗਈ, ਜੋ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਆਧੁਨਿਕ ਧੂੰਆਂ ਰਹਿਤ ਪਾਊਡਰ ਵਿਸਫੋਟਕਾਂ ਦਾ ਪੂਰਵਜ ਹੈ ਅਤੇ ਅਜੇ ਵੀ ਇੱਕ ਰਾਕੇਟ ਪ੍ਰੋਪੇਲੈਂਟ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।[22]

ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ[ਸੋਧੋ]

ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਹਾਣੀ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰੀ ਕਥਾ ਜਾਪਦੀ ਹੈ। 1888 ਵਿੱਚ, ਉਸਦੇ ਭਰਾ ਲੁਡਵਿਗ ਦੀ ਮੌਤ ਕਾਰਨ ਕਈ ਅਖਬਾਰਾਂ ਨੇ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਐਲਫ੍ਰੇਡ ਦੀਆਂ ਮੌਤਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ। ਇੱਕ ਫ੍ਰੈਂਚ ਅਖਬਾਰ ਨੇ ਉਸਦੀ ਫੌਜੀ ਵਿਸਫੋਟਕਾਂ ਦੀ ਕਾਢ ਲਈ ਉਸਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ - ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਕਈ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਵਿੱਚ, ਡਾਇਨਾਮਾਈਟ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਾਗਰਿਕ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ - ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਬਿਹਤਰ ਵਿਰਾਸਤ ਛੱਡਣ ਦੇ ਉਸਦੇ ਫੈਸਲੇ ਨੂੰ ਲਿਆਇਆ।[23] ਮਰਚੰਡ ਦੇ ਲਾ ਮੋਰਟ ਐਸਟ ਮੋਰਟ ("ਮੌਤ ਦਾ ਵਪਾਰੀ ਮਰ ਗਿਆ ਹੈ") ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ,[4] ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ, "ਡਾ. ਅਲਫਰੇਡ ਨੋਬਲ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਲੱਭ ਕੇ ਅਮੀਰ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ, ਦੀ ਕੱਲ੍ਹ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।"[24] ਨੋਬਲ ਨੇ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਪੜ੍ਹੀ ਅਤੇ ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਿਆ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਰਨ ਉਪਰੰਤ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਦੌਲਤ ਦਾਨ ਕਰਨ ਦੇ ਉਸਦੇ ਫੈਸਲੇ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਇੱਕ ਬਿਹਤਰ ਵਿਰਾਸਤ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ।[25][4] ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਕੋਈ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸੀ, ਜੋ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰੀ ਕਹਾਣੀ ਝੂਠੀ ਹੈ।[26]

27 ਨਵੰਬਰ 1895 ਨੂੰ, ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਸਵੀਡਿਸ਼-ਨਾਰਵੇਜਿਅਨ ਕਲੱਬ ਵਿੱਚ, ਨੋਬਲ ਨੇ ਆਪਣੀ ਆਖਰੀ ਵਸੀਅਤ ਅਤੇ ਵਸੀਅਤ 'ਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਜਾਇਦਾਦ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਰੱਖਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਰਾਸ਼ਟਰੀਅਤਾ ਦੇ ਭੇਦਭਾਵ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹਰ ਸਾਲ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣੇ ਸਨ।[19][27] ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਟੈਕਸਾਂ ਅਤੇ ਵਸੀਅਤਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਨੋਬਲ ਪੰਜ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਆਪਣੀ ਕੁੱਲ ਜਾਇਦਾਦ ਦਾ 94%, 31,225,000 ਸਵੀਡਿਸ਼ ਕ੍ਰੋਨਰ ਅਲਾਟ ਕਰੇਗਾ। ਇਹ ਉਸ ਸਮੇਂ £1,687,837 (GBP) ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਿਆ।[28][29][30][31] 2012 ਵਿੱਚ, ਪੂੰਜੀ ਦੀ ਕੀਮਤ ਲਗਭਗ SEK 3.1 ਬਿਲੀਅਨ (US$472 ਮਿਲੀਅਨ, EUR 337 ਮਿਲੀਅਨ) ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਮਹਿੰਗਾਈ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੂੰਜੀ ਦਾ ਲਗਭਗ ਦੁੱਗਣਾ ਹੈ।[29]

ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲੇ ਤਿੰਨ ਇਨਾਮ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ, ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਮੈਡੀਕਲ ਵਿਗਿਆਨ ਜਾਂ ਸਰੀਰ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮਤਾ ਲਈ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਚੌਥਾ ਇਨਾਮ "ਇੱਕ ਆਦਰਸ਼ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ" ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾ ਲਈ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਜਵਾਂ ਇਨਾਮ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਜਾਂ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣਾ ਹੈ ਜੋ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਦਮਨ ਜਾਂ ਘਟਾਉਣ ਜਾਂ ਸਥਾਪਨਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਾਂ ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਾਂਗਰਸਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣਾ।[19]

"ਆਦਰਸ਼ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ" (ਸਵੀਡਿਸ਼ ਵਿੱਚ i idealisk riktning) ਇੱਕ ਕੰਮ ਲਈ ਦਿੱਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਾਹਿਤਕ ਇਨਾਮ ਲਈ ਸੂਤਰ ਗੁਪਤ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਉਲਝਣ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ, ਸਵੀਡਿਸ਼ ਅਕੈਡਮੀ ਨੇ "ਆਦਰਸ਼" ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ "ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ" (ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ) ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਰ ਘੱਟ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਲੇਖਕਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹੈਨਰਿਕ ਇਬਸਨ ਅਤੇ ਲਿਓ ਟਾਲਸਟਾਏ ਨੂੰ ਇਨਾਮ ਨਾ ਦੇਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਵਿਆਖਿਆ ਨੂੰ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਸੰਸ਼ੋਧਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਨਾਮ, ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਡਾਰੀਓ ਫੋ ਅਤੇ ਜੋਸੇ ਸਾਰਾਮਾਗੋ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਹਿਤਕ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦ ਦੇ ਕੈਂਪ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਨਹੀਂ ਹਨ।[32]

ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਇਨਾਮਾਂ ਬਾਰੇ ਫੈਸਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਲਿਆ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਿਆਖਿਆ ਲਈ ਜਗ੍ਹਾ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੇ ਵਸੀਅਤ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਇੱਕ ਪੰਨੇ ਦੇ ਵਸੀਅਤ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪੈਸਾ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਖੋਜਾਂ ਜਾਂ ਖੋਜਾਂ ਅਤੇ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਖੋਜਾਂ ਜਾਂ ਸੁਧਾਰਾਂ ਲਈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਤਕਨੀਕੀ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤੇ ਸਨ, ਪਰ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿਚਕਾਰ ਅੰਤਰ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਨਜਿੱਠਣਾ ਹੈ ਇਸ ਬਾਰੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਛੱਡੇ ਸਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਚੁਣੀਆਂ ਗਈਆਂ ਨਿਰਣਾਇਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵਧੇਰੇ ਸਬੰਧਤ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਨਾਮ ਇੰਜੀਨੀਅਰਾਂ, ਤਕਨੀਸ਼ੀਅਨਾਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।[33]

ਸਵੀਡਸ਼ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬੈਂਕ ਨੇ 1968 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ 300ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾ ਕੇ ਨੋਬਲ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਰਕਮ ਦਾਨ ਕਰਕੇ ਅਲਫਰੇਡ ਨੋਬਲ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਛੇਵਾਂ ਇਨਾਮ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ। 2001 ਵਿੱਚ, ਅਲਫ੍ਰੇਡ ਨੋਬਲ ਦੇ ਪੜਪੋਤੇ, ਪੀਟਰ ਨੋਬਲ (ਜਨਮ 1931), ਨੇ ਬੈਂਕ ਆਫ਼ ਸਵੀਡਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ "ਅਲਫ੍ਰੇਡ ਨੋਬਲ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ" ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਆਪਣੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨੂੰ ਪੰਜ ਹੋਰ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕਰਨ। ਇਸ ਬੇਨਤੀ ਨੇ ਇਸ ਵਿਵਾਦ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕੀ ਅਲਫਰੇਡ ਨੋਬਲ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਆਰਥਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਬੈਂਕ ਆਫ ਸਵੀਡਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਾਇਜ਼ "ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ" ਹੈ।[34]

ਮੌਤ[ਸੋਧੋ]

ਅਲਫ੍ਰੇਡ ਨੋਬਲ ਦਾ ਮੌਤ ਦਾ ਮਾਸਕ, ਸਵੀਡਨ ਦੇ ਕਾਰਲਸਕੋਗਾ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਬਿਜੋਰਕਬੋਰਨ ਵਿਖੇ

ਨੋਬਲ ਉੱਤੇ ਬੈਲਿਸਟਾਈਟ ਨੂੰ ਇਟਲੀ ਨੂੰ ਵੇਚਣ ਲਈ ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਦੇਸ਼ਧ੍ਰੋਹ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ 1891 ਵਿੱਚ ਪੈਰਿਸ ਤੋਂ ਸੈਨਰੇਮੋ, ਇਟਲੀ ਚਲਾ ਗਿਆ।[35][36] 10 ਦਸੰਬਰ 1896 ਨੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਦੌਰਾ ਪਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।[36] ਉਸਨੇ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਲਈ ਫੰਡ ਦੇਣ ਲਈ, ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਅਣਜਾਣ, ਟਰੱਸਟ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਦੌਲਤ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।[4] ਉਸਨੂੰ ਸਟਾਕਹੋਮ ਵਿੱਚ ਨੋਰਰਾ ਬੇਗਰੇਵਿੰਗਸਪਲੈਟਸਨ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ।[37]

ਹਵਾਲੇ[ਸੋਧੋ]

  1. "Alfred Nobel's Fortune". The Norwegian Nobel Committee. Archived from the original on 6 January 2017. Retrieved 26 February 2016.  Unknown parameter |url-status= ignored (help)
  2. "Alfred Nobel's Will". The Norwegian Nobel Committee. Retrieved 29 March 2020. 
  3. "Nobelium". Royal Society of Chemistry. Retrieved 26 February 2016. 
  4. 4.0 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6 4.7 4.8 ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਗਲਤੀ:Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Brit1
  5. "Alfred Nobel's life and work". NobelPrize.org (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). Retrieved 8 October 2021. 
  6. 6.0 6.1 6.2 6.3 Encyclopedia of Modern Europe: Europe 1789–1914: Encyclopedia of the Age of Industry and Empire, "Alfred Nobel", 2006 Thomson Gale.
  7. Schück, Henrik, Ragnar Sohlman, Anders Österling, Carl Gustaf Bernhard, the Nobel Foundation and Wilhelm Odelberg, eds. Nobel: The Man and His Prizes. 1950. 3rd ed. Coordinating Ed., Wilhelm Odelberg. New York: American Elsevier Publishing Company, Inc., 1972, p. 14. ISBN 0-444-00117-4, ISBN 978-0-444-00117-7. (Originally published in Swedish as Nobelprisen 50 år: forskare, diktare, fredskämpar.)
  8. A Tribute to the memory of Alfred Nobel
  9. "Nobel Plywood" (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). Retrieved 3 April 2018. 
  10. "The Man Who Made It Happen — Alfred Nobel". 3833. Archived from the original on 30 May 2014. Retrieved 3 May 2012.  Unknown parameter |url-status= ignored (help)
  11. "Alfred Nobel". NE (ਸਵੀਡਿਸ਼). 1 July 2020. Retrieved 9 October 2021. 
  12. Alfred Nobel (2008). Némésis: tragédie en quatre actes. Belles lettres. ISBN 978-2-251-44342-3. 
  13. "Alfred B Nobel – Svenskt Biografiskt Lexikon". sok.riksarkivet.se. 
  14. Carlisle, Rodney (2004). Scientific American Inventions and Discoveries, p. 256. John Wiley & Songs, Inc., New Jersey. ISBN 0-471-24410-4.
  15. ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਗਲਤੀ:Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Nobelprize
  16. "Alfred Nobel – Dynamit" (ਸਵੀਡਿਸ਼). Swedish National Museum of Science and Technology. Retrieved 1 October 2017. 
  17. "Alfred Nobel – Dynamit". Tekniska museet (ਸਵੀਡਿਸ਼). Retrieved 13 September 2020. 
  18. "Alfred Nobel (1833–1896)". BBC. Retrieved 6 December 2015. 
  19. 19.0 19.1 19.2 19.3  One or more of the preceding sentences incorporates text from a publication now in the public domain: Chisholm, Hugh, ed. (1911) "Nobel, Alfred Bernhard" Encyclopædia Britannica19 (11th ed.)Cambridge University Presspp. 723–724 
  20. "Alfred Nobel - Dynamit". Tekniska museet (ਸਵੀਡਿਸ਼). Retrieved 2022-07-30. 
  21. "Alfred Nobel | Biography, Inventions, & Facts | Britannica". www.britannica.com (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). Retrieved 2022-07-30. 
  22. "Definition of ballistite | Dictionary.com". www.dictionary.com (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). Retrieved 2022-07-30. 
  23. ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਗਲਤੀ:Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named HistC
  24. ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਗਲਤੀ:Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Nobel
  25. Schultz, Colin. "Blame Sloppy Journalism for the Nobel Prizes". Smithsonian. 
  26. Magazine, Smithsonian; Schultz, Colin. "Blame Sloppy Journalism for the Nobel Prizes". Smithsonian Magazine (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). Retrieved 2022-10-14. 
  27. "Alfred Nobel's will". NobelPrize.org. 
  28. At exchange rate of 18.5:1 in SEK:GBP
  29. 29.0 29.1 Lobell, Håkan (2010). Historical Monetary and Financial Statistics for Sweden Exchange rates, prices, and wages, 1277–2008. S V E R I G E S R I K S B A N K. p. 291. ISBN 978-91-7092-124-7. 
  30. Abrams, Irwin (2001). The Nobel Peace Prize and the Laureates. Watson Publishing International. p. 7. ISBN 0-88135-388-4. 
  31. ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਗਲਤੀ:Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Fant 1991 327
  32. The Nobel Peace Prize, Renaissance Books, 30 April 2019, pp. 59–61, doi:10.2307/j.ctvzgb63g.13, ISBN 978-1-898823-91-9, http://dx.doi.org/10.2307/j.ctvzgb63g.13, retrieved on 20 ਮਈ 2021 
  33. Hervey, Dr Angus (4 October 2017). "Why is there no Nobel Prize in technology?". Quartz (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). Retrieved 2022-04-29. 
  34. (Ntb-Afp). "Alfred Nobels familie tar avstand fra økonomiprisen". Aftenposten.no. Retrieved 26 January 2014. 
  35. Nobel, Alfred. "Alfred Nobel's House in Paris". Nobel Media AB. Nobel Media AB. 
  36. 36.0 36.1 ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਗਲਤੀ:Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Death
  37. He, Tianlin (5 November 2017), A visit to Alfred Nobel on All Saints' Day, https://www.kth.se/blogs/molecular/2017/11/a-visit-to-alfred-nobel-on-all-saints-day/