ਇੰਦਰਾ ਦੇਵੀ ਚੌਧਰਾਨੀ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
Jump to navigation Jump to search
ਇੰਦਰਾ ਦੇਵੀ ਚੌਧਰਾਨੀ
Rabindranath Tagore and Indira Devi in Valmiki-Pratibha, 1881
ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਅਤੇ ਇੰਦਰਾ ਦੇਵੀ ਵਾਲਮੀਕਿ-ਪ੍ਰਤਿਭਾ, 1881 ਵਿੱਚ
ਜਨਮ(1873-12-29)29 ਦਸੰਬਰ 1873
ਕੋਲਕਾਤਾ, ਭਾਰਤ
ਮੌਤ12 ਅਗਸਤ 1960(1960-08-12) (ਉਮਰ 86)
ਕੋਲਕਾਤਾ, ਭਾਰਤ
ਰਾਸ਼ਟਰੀਅਤਾਭਾਰਤੀ
ਪੇਸ਼ਾਸੰਗੀਤਕਾਰ, ਲੇਖਿਕਾ, ਅਨੁਵਾਦਕ
ਸਾਥੀਪ੍ਰਮਾਥ ਚੌਧਰੀ

ਇੰਦਰਾ ਦੇਵੀ ਚੌਧਰਾਨੀ (29 ਦਸੰਬਰ 1873 - 12 ਅਗਸਤ 1960) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸੀ। ਟੈਗੋਰ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਜੰਮੀ, ਇੰਦਰਾ ਸਤੇਂਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਅਤੇ ਜਨੰਦਾਨੰਦਨੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਧੀ ਅਤੇ ਸੁਰੇਂਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਚਾਚੇ ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਦੁਆਰਾ ਕਈ ਗੀਤਾਂ ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਕੋਰ ਕਰਨ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨੇੜਤਾ ਰੱਖਦੀ ਸੀ। ਇੰਦਰਾ ਦੇਵੀ ਚੌਧਰਾਨੀ ਦੀ 1960 ਵਿਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।[1]

ਜੀਵਨੀ[ਸੋਧੋ]

ਇੰਦਰਾ ਦੇਵੀ ਦਾ ਜਨਮ 29 ਦਸੰਬਰ 1873 ਨੂੰ ਸਤੇਂਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਅਤੇ ਜਨੰਦਾਨੰਦਨੀ ਦੇਵੀ ਦੇ ਘਰ 1873 ਵਿੱਚ ਬੀਜਾਪੁਰ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਬਚਪਨ ਇੰਗਲੈਂਡ, ਬ੍ਰਾਈਟਨ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ, ਜਿਥੇ ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਕੋਲ ਮਦੀਨਾ ਵਿਲਾਜ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਹ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਭਰਾ ਸੁਰੇਂਦਰਨਾਥ ਆਪਣੇ ਚਾਚੇ ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਦੇ ਬਹੁਤ ਨਜ਼ਦੀਕ ਸਨ ਜੋ ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਸਨ। ਭਰਾ ਅਤੇ ਭੈਣ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਕਵੀ ਦੇ ਭਤੀਜੀਆਂ ਅਤੇ ਭਤੀਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਨਪਸੰਦ ਸਨ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਦੇ ਇੰਦਰਾ ਨੂੰ ਲਿਖੇ ਪੱਤਰ ਛਿੰਨਾਪਤਰਾ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਉਸਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਵਿੱਦਿਆ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਿਮਲਾ ਆਕਲੈਂਡ ਹਾਉਸ ਅਤੇ ਕਲਕੱਤੇ ਵਿੱਚ ਲੋਰੇਟੋ ਕਾਨਵੈਂਟ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। 1892 ਵਿਚ ਇੰਦਰਾ ਨੇ ਕਲਕੱਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਫ੍ਰੈਂਚ ਵਿਚ ਪਹਿਲੇ ਦਰਜੇ ਦੇ ਆਨਰਜ਼ ਨਾਲ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਇੰਦਰਾ ਨੇ ਜੌਨ ਰਸਕਿਨ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਫ੍ਰੈਂਚ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਬੰਗਾਲੀ ਵਿਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ। ਇੰਦਰਾ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮਸਲਿਆਂ ਦੀ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਹਮਾਇਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਬਾਰੇ ਕਈ ਕਾਰਜਾਂ ਦੀ ਲੇਖਣੀ ਕੀਤੀ।

ਇੰਦਰਾ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਵਿਚ ਮੁਢਲੀ ਰੁਚੀ ਲੈ ਲਈ, ਪਿਆਨੋ, ਵਾਇਲਨ ਅਤੇ ਸਿਤਾਰ ਵਿਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪੱਛਮੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਵੀ ਲਈ, ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਟ੍ਰਿਨਿਟੀ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਮਿਊਜ਼ਕ ਤੋਂ ਡਿਪਲੋਮਾ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਟੈਗੋਰ ਦੇ ਤਕਰੀਬਨ ਦੋ ਸੌ ਗਾਣਿਆਂ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਬ੍ਰਹਿਮਸੰਗੀਤ ਦੀ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸੀ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੇਖਾਂ ਦਾ ਲੇਖਣ ਵੀ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਇੰਦਰਾ ਦੇਵੀ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵ-ਭਾਰਤੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਭਾਵਨਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵਿਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਥੋੜੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਚਾਂਸਲਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।

ਇੰਦਰਾ 1944 ਵਿਚ ਕਲਕੱਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਭੁਵਨਮੋਹਿਨੀ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ 1957 ਵਿੱਚ ਡੀ.ਲਿਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ 1959 ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵ ਭਾਰਤੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਉਦਘਾਟਨੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਰਵਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਅਵਾਰਡ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਤਾ ਹੈ। ਇੰਦਰਾ ਨੇ 1899 ਵਿਚ ਪ੍ਰਮਾਥ ਚੌਧਰੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।

ਹਵਾਲੇ[ਸੋਧੋ]

  • Radhakrishnan, S (1992), Rabindranath Tagore: A Centenary, Volumes 1861–1961, Sahitya Akademi, ISBN 8172013329 

ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ[ਸੋਧੋ]