ਖ਼ਾਗਾਨ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
(ਖਾਗਾਨ ਤੋਂ ਰੀਡਿਰੈਕਟ)
Jump to navigation Jump to search
ਕੁਬਲਈ ਖ਼ਾਨ ਮੰਗੋਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਖ਼ਾਗਾਨ (ਸਰਵੋੱਚ ਖ਼ਾਨ) ਸੀ

ਖ਼ਾਗਾਨ ਜਾਂ ਖ਼ਾਕਾਨ (ਮੰਗੋਲ: хаган, ਫਾਰਸੀ: خاقان) ਮੰਗੋਲਿਆਈ ਅਤੇ ਤੁਰਕੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਰਾਟ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਹੀ ਉਪਾਧੀ ਸੀ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖ਼ਾਗਾਨਤ ਇਨ੍ਹਾਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਮਰਾਜ ਲਈ ਸ਼ਬਦ ਸੀ। ਖ਼ਾਗਾਨ ਨੂੰ ਕਦੇ ਕਦੇ ਖ਼ਾਨਾਂ ਦਾ ਖ਼ਾਨ ਯਾ ਖ਼ਾਨ-ਏ-ਖ਼ਾਨਾ ਵੀ ਅਨੁਵਾਦਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਹਾਰਾਜ (ਯਾਨੀ ਰਾਜਾਵਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ) ਜਾਂ ਸ਼ਹਨਸ਼ਾਹ (ਯਾਨੀ ਸ਼ਾਹਾਂ ਦਾ ਸ਼ਾਹ) ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮੰਗੋਲ ਸਾਮਰਾਜ ਵੱਡਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਭਿੰਨ ਹਿੱਸੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਖ਼ਾਨਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਖ਼ਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋੱਚ ਖ਼ਾਨ ਨੂੰ ਖ਼ਾਗਾਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।[1] ਮੰਗੋਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਟੁੱਟਣ ਅਤੇ ਮੱਧ 14ਵੀ ਸਦੀ ਵਿਚ ਯੂਆਨ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਪਤਨ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਮੰਗੋਲਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਿਆਸੀ ਗੜਬੜ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ। ਦਯਨ ਖਾਨ (1464-1517/1543) ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਥੋੜੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਹੀ ਮੰਗੋਲੀਆ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਵੱਕਾਰ ਸਥਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ।

ਮੋਗੋਲ ਸਮਰਾਜ ਦੇ 15 ਖ਼ਾਗਾਨਾਂ ਵਿਚੋ 8 ਖ਼ਾਗਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ

ਉਚਾਰਨ[ਸੋਧੋ]

ਖ਼ਾਗਾਨ ਵਿੱਚ ਖ਼ ਅੱਖਰ ਦੇ ਉਚਾਰਣ ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਦਿਓ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਬਿਨਾਂ ਬਿੰਦੁ ਵਾਲੇ ਖ ਨਾਲੋਂ ਜਰਾ ਭਿੰਨ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਉਚਾਰਣ ਖ਼ਰਾਬ ਅਤੇ ਖ਼ਰੀਦ ਦੇ ਖ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

ਇਤਿਹਾਸ[ਸੋਧੋ]

ਮੰਗੋਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਖ਼ਾਗਾਨ ਸਨ: ਚੰਗੇਜ ਖ਼ਾਨ (1206-1227) ਓਗੇਦੇਈ ਖ਼ਾਨ (1229-1241) ਗੁਯੁਕ ਖ਼ਾਨ (1246-1248) ਮੋੰਗਕੀ ਖ਼ਾਨ (1251-1259)

ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ[ਸੋਧੋ]

ਹਵਾਲੇ[ਸੋਧੋ]

  1. Muscovy and the Mongols: Cross-Cultural।nfluences on the Steppe Frontier, 1304-1589, Donald Ostrowski, Cambridge University Press, 2002,।SBN 978-0-521-89410-4, ... A khagan, in steppe terms, is a 'super' khan, that is, one who has khans owing him allegiance ...