ਗ੍ਰੇਗਰੀ ਰਾਸਪੁਤਿਨ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
Jump to navigation Jump to search
Rasputin PA.jpg
ਮੂਲ ਨਾਂГригорий Ефимович Распутин
ਗਿਰਜਾRussian Orthodox Church
ਨਿਜੀ ਵੇਰਵੇ
ਜਨਮ ਦਾ ਨਾਂਗ੍ਰੇਗਰੀ ਯੇਫੀਮੋਵਿਚ ਰਾਸਪੁਤਿਨ
ਜਨਮ21 January [ਪੁ.ਤ. 9 January] 1869
Pokrovskoye, Tyumensky Uyezd, Tobolsk Governorate (Siberia), Russian Empire
ਮੌਤ30 ਦਿਸੰਬਰ  [ਪੁ.ਤ. 17 ਦਿਸੰਬਰ ] 1916 (ਉਮਰ47)
Saint Petersburg, Russian Empire
ਕੌਮੀਅਤਰਸ਼ੀਅਨ
ਮਾਪੇ
  • Yefim Rasputin
  • Anna Parshukova
ਪਤੀ/ਪਤਨੀPraskovya Fedorovna Dubrovina (ਵਿ. 1887)
ਬੱਚੇ
  • Dmitri (1895–1937)
  • Maria (1898–1977)
  • Varvara (1900–1925)

ਗ੍ਰੇਗਰੀ ਯੇਫੀਮੋਵਿਚ ਰਾਸਪੁਤਿਨ ਇੱਕ ਰੂਸੀ ਰਹੱਸਮਈ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਘੋਸ਼ਿਤ ਪਵਿੱਤਰ ਪੁਰਸ਼ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਰੂਸ ਦੇ ਆਖਰੀ ਸਮਰਾਟ ਨਿਕੋਲਸ ਦੂਜੇ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਦੋਸਤੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹੀ ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ।

ਰਸਪੁਤਿਨ ਦਾ ਜਨਮ ਟੋਬੋਲਸਕ ਗਵਰਨਰੇਟ (ਹੁਣ ਟਿਯੂਮੇਨ ਓਬਲਾਸਟ ਦਾ ਯਾਰਕੋਵਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ) ਦੇ ਟਿਯੂਮੇਨਸਕੀ ਉਇਜ਼ਡ ਦੇ ਪੋਕਰੋਵਸਕੋਏ ਦੇ ਸਾਇਬੇਰੀਅਨ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਿਸਾਨੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। 1897 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੱਠ ਵਿੱਚ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਤਬਦੀਲੀ ਦਾ ਤਜ਼ਰਬਾ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਭਿਕਸ਼ੂ ਜਾਂ ਇੱਕ "ਅਜਨਬੀ" (ਭਟਕਣ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰੀ) ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਰੂਸੀ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਚਰਚ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਧਿਕਾਰਤ ਅਹੁਦਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 1903 ਜਾਂ 1904-1905 ਦੀ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਸਬਰਗ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਕੁਝ ਚਰਚ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਇੱਕ ਸਮਾਜ ਦਾ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਨਵੰਬਰ 1905 ਵਿੱਚ ਸਮਰਾਟ ਨਿਕੋਲਸ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਣੀ ਅਲੇਗਜ਼ੈਂਡਰ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਹੋਈ।

1906 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿਚ, ਰਸਪੁਤਿਨ ਨੇ ਸ਼ਾਹੀ ਜੋੜੇ ਦੇ ਇਕਲੌਤੇ ਪੁੱਤਰ, ਅਲੈਕਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਹੀਮੋਫਿਲੀਆ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਸੀ,ਦੇ ਇਲਾਜ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਵਾਦਵਾਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਰੂਸੀਆਂ ਨੇ ਇੱਕ ਰਹੱਸਵਾਦੀ, ਦੂਰਦਰਸ਼ੀ ਅਤੇ ਪੈਗੰਬਰ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਇਆਵੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ। 1915 ਵਿੱਚ ਰਸਪੁਤਿਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਉੱਚ ਬਿੰਦੂ ਤੇ ਸੀ ਜਦੋਂ ਨਿਕੋਲਸ ਦੂਜੇ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਲੜਨ ਵਾਲੀਆਂ ਰੂਸੀ ਸੈਨਾ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨ ਲਈ ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਸਬਰਗ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਲੇਗਜ਼ੈਂਡਰਾ ਅਤੇ ਰਸਪੁਤਿਨ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਧਿਆ। 30 ਦੀ ਸਵੇਰ ਨੂੰ ਰੂੜ੍ਹੀਵਾਦੀ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਦੁਆਰਾ ਰਸਪੁਤਿਨ ਨੂੰ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ[ਸੋਧੋ]

ਪੋਕਰੋਵਸਕੋਯ ਨੇ 1912 ਵਿੱਚ
ਰਸਪੁਤਿਨ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ

ਰਸਪੁਤਿਨ ਦਾ ਜਨਮ ਸਾਇਬੇਰੀਆ ਦੇ ਟੋਬੋਲਸਕ ਗਵਰਨੋਟ (ਹੁਣ ਟਿਯੂਮੇਨ ਓਬਲਾਸਟ) ਵਿੱਚ ਤੁਰਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਪੋਕਰੋਵਸਕੋਏ ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਿਸਾਨੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। [1] ਅਧਿਕਾਰਤ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸਦਾ ਜਨਮ 21 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮਕਰਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। [2] ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਸੇਂਟ ਗ੍ਰੇਗਰੀ ਆਫ਼ ਨਾਇਸਾ ਲਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ 10 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। [3]

ਰਸਪੁਤਿਨ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਬਾਰੇ ਰਿਕਾਰਡ ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ, ਯੇਫਿਮ, [3] ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ ਅਤੇ ਚਰਚ ਦਾ ਬਜ਼ੁਰਗ ਸੀ ਜੋ 1842 ਵਿੱਚ ਪੋਕਰੋਵਸਕੋਏ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਰਸਪੁਤਿਨ ਦੀ ਮਾਂ ਅੰਨਾ ਪਰਸ਼ੂਕੋਵਾ ਨਾਲ 1863 ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਯੇਫਿਮ ਨੇ ਟੋਬੋਲਸਕ ਅਤੇ ਟਿਯੂਮੇਨ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਮਾਨ ਲੈ ਜਾਣ ਲਈ ਸਰਕਾਰੀ ਕੋਰੀਅਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। [2] [3] ਇਸ ਜੋੜੇ ਦੇ ਸੱਤ ਹੋਰ ਬੱਚੇ ਸਨ, ਸਾਰਿਆਂ ਦੀ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ; ਉਥੇ ਇੱਕ ਨੌਵਾਂ ਬੱਚਾ, ਫੀਡੋਸੀਆ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਜੋਸੇਫ ਟੀ. ਫੁਹਰਮੈਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਰਸਪੁਤਿਨ ਨਿਸ਼ਚਤ ਤੌਰ ਤੇ ਫੀਡੋਸੀਆ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਦੇਵਤਾ ਸੀ, ਪਰ "ਜੋ ਰਿਕਾਰਡ ਬਚੇ ਹਨ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੁਝ ਕਹਿਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ"। [2]

ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਡਗਲਸ ਸਮਿੱਥ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਰਸਪੁਤਿਨ ਦੀ ਜਵਾਨੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜਵਾਨੀ "ਇੱਕ ਕਾਲੀ ਮੋਰੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਅਸੀਂ ਲਗਭਗ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ", ਹਾਲਾਂਕਿ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਸਰੋਤਾਂ ਅਤੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਘਾਟ ਨੇ ਰਸਪੁਤਿਨ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਜਵਾਨੀ ਬਾਰੇ ਕਥਾਵਾਂ ਰਚਣ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਰੋਕਿਆ।[3] ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕੁਝ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਇਸ ਗੱਲ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਹਨ ਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਾਇਬੇਰੀਅਨ ਕਿਸਾਨੀ, ਜਿਵੇਂ ਉਸਦੀ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਰਸਪੁਤਿਨ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਨਹੀਂ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਅਨਪੜ੍ਹ ਹੀ ਰਹੇ। [3] [2] ਸਥਾਨਕ ਪੁਰਾਲੇਖ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਜਵਾਨੀ ਅਣਸੁਖਾਵੀਂ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਵਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣਾ, ਛੋਟੀਆਂ ਚੋਰੀਆਂ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਨਿਰਾਦਰ ਕਰਨਾ ਆਦਿ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ ਪਰ ਉਸ ਕੋਲ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਕੋਈ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। [3]

1886 ਵਿਚ, ਰਸਪੁਤਿਨ ਨੇ ਰੂਸ ਦੇ ਅਬਾਲਕ, ਟਿਯੂਮੇਨ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 250 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪੂਰਬ-ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਮਾਸਕੋ ਤੋਂ 2,800 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪੂਰਬ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਥੇ ਉਹ ਪ੍ਰਾਸਕੋਵਿਆ ਡੁਬਰੋਵਿਨਾ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਾਨੀ ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ। ਕਈ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫਰਵਰੀ 1887 ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਸਕੋਵਿਆ ਰਸਪੁਤਿਨ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤਕ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਰਪਤ ਰਹੀ। ਇਸ ਜੋੜੇ ਦੇ ਸੱਤ ਬੱਚੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ ਤਿੰਨ ਹੀ ਬਚੇ ਸਨ ਦਮਿਤਰੀ(1895), ਮਾਰੀਆ (1898) ਅਤੇ ਵਰਵਰਾ (1900)। [3]

ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਵੱਲ ਵਧੋ[ਸੋਧੋ]

ਮੈਕਰੀ, ਬਿਸ਼ਪ ਥੀਓਫਨ ਅਤੇ ਰਸਪੁਤਿਨ

ਰਸਪੁਤਿਨ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਮੇ 1900ਈਸਵੀ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਸਾਈਬੇਰੀਆ ਵਿੱਚ ਫੈਲਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ। [3] 1904 ਜਾਂ 1905 ਦੇ ਸਮੇਂ ਉਸ ਨੇ ਕਾਜਾਨ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਅਤੇ ਸਮਝਦਾਰ ਸਟੇਅਰਟ, ਜਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਆਦਮੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰੂਹਾਨੀ ਸੰਕਟ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੁਲਝਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ। [3]

ਰਾਜੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਲੈਕਸੀ ਨੂੰ[ਸੋਧੋ]

ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰਾ ਫੀਓਡੋਰੋਵਨਾ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ, ਰਸਪੁਤਿਨ ਅਤੇ ਨਰਸ ਮਾਰੀਆ ਇਵਾਨੋਵਾ ਵਿਸ਼ਨਿਆਕੋਵਾ (1908) ਨਾਲ

ਵਿਵਾਦ[ਸੋਧੋ]

ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕਾਂ ਵਿੱਚ ਰਸਪੁਤਿਨ, 1914

ਮੌਤ[ਸੋਧੋ]

ਫ਼ੇਲਿਕਸ ਯੂਸੁਪੋਵ (1914) ਨੇ ਜ਼ਾਰ ਦੀ ਭਤੀਜੀ ਇਰੀਨਾ ਅਲੇਕਸੈਂਡਰੋਵਨਾ ਰੋਮਨੋਵਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ।

ਪ੍ਰਿੰਸ ਫੇਲਿਕਸ ਯੂਸੁਪੋਵ, ਗ੍ਰੈਂਡ ਡਿkeਕ ਦਿਮਤਰੀ ਪਾਵਲੋਵਿਚ, ਅਤੇ ਸੱਜੇਪੱਖ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਪੁਰਸ਼ਕੇਵਿਚ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਮਹਾਂਨਗਰਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਰਸੋਪਤਿਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਾਮਰਾਜ ਲਈ ਖ਼ਤਰਾ ਬਣਾਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਸੰਬਰ 1916 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ। ਜ਼ਾਹਰ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਯੂਸੁਪੋਵਜ਼ ਦੇ ਮੋਇਕਾ ਪੈਲੇਸ ਵਿੱਚ ਲੁਭਾਇਆ ਗਿਆ. [4] [5]

ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਸਬਰਗ ਦੇ ਮੋਇਕਾ 'ਤੇ ਯੂਸੁਪੋਵ ਪੈਲੇਸ ਦਾ ਬੇਸਮੈਂਟ ਜਿੱਥੇ ਰਸਪੁਤਿਨ ਦਾ ਕਤਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ
ਲੱਕੜ ਦਾ ਬੋਲਸ਼ੋਏ ਪੈਟਰੋਵਸਕੀ ਬ੍ਰਿਜ, ਜਿੱਥੋਂ ਰਸਪੁਤਿਨ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਮਲਾਇਆ ਨੇਵਕਾ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ

ਧੀ[ਸੋਧੋ]

ਰਸਪੁਤਿਨ ਦੀ ਧੀ ਮਾਰੀਆ ਰਸਪੁਤਿਨ (ਜਨਮ ਮੈਟਰੀਓਨਾ ਰਸਪੁਤਿਨ) (1898–1977) ਅਕਤੂਬਰ ਇਨਕਲਾਬ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫਰਾਂਸ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਗਈ। ਉਥੇ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਸਰਕਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡਾਂਸਰ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇੱਕ ਸ਼ੇਰ ਟੀਮਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।[6]

ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ[ਸੋਧੋ]

  • ਅਰਚੀਮੰਡਰ ਫੋਟਿਅਸ
  • ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੂੰ ਚੰਗਾ
  • ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਗੋਰੀ ਰਸਪੁਤਿਨ
  • ਅਣਸੁਲਝੇ ਕਤਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

ਨੋਟਸ[ਸੋਧੋ]

ਹਵਾਲੇ[ਸੋਧੋ]

 

ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ[ਸੋਧੋ]

  • Works by Grigori Rasputin at Open Library
  • Works by or about Grigori Rasputin at Internet Archive
  • Newspaper clippings about Grigori Rasputin in the 20th Century Press Archives of the ZBW