ਜਮਦਗਨੀ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
ਜਮਦਗਨੀ
Jamadagni
Jamadagni telling about the Kartyaveerarjuna fault to Parashurama
ਇਲਹਾਕSaptarishi
ਮਾਪੇRuchika (Descendant of Sage Brighu, son of Bramha)
ਬੱਚੇVasu, Viswa Vasu, Brihudyanu, Brutwakanwa and Parashurama

ਹਿੰਦੂ ਦੰਤਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਮਦਗਨੀ (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ: जमदग्नि; Pali: Yamataggi) ਸੱਤ ਸਪਤਰਿਸ਼ੀਆਂ (ਸੱਤ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਰਿਸ਼ੀ) ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਅਵਤਾਰ ਪਰਸ਼ੂਰਾਮ ਦਾ ਪਿਤਾ ਹੈ।[1] ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਭ੍ਰਿਗੂ ਦਾ ਵੰਸ਼ਜ ਸੀ, ਜੋ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਜਮਾਦਗਨੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਰੇਣੁਕਾ ਨਾਲ ਪੰਜ ਬੱਚੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਪਰਸ਼ੂਰਾਮ ਸੀ, ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਅਵਤਾਰ ਸੀ। ਜਮਾਦਗਨੀ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਰਸਮੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸੀ।


ਜਨਮ[ਸੋਧੋ]

ਭਗਵਤ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਰਿਸ਼ੀ ਰਿਚਿਕਾ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਗਾਧੀ ਨੇ ਸੱਤਿਆਵਤੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਲੇ ਕੰਨਾਂ ਵਾਲੇ ਹਜ਼ਾਰ ਚਿੱਟੇ ਘੋੜੇ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਸੀ। ਰਿਚਿਕਾ ਨੇ ਵਰੁਣ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਲਿਆਂਦਾ ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਰਿਚਿਕਾ ਨੂੰ ਸੱਤਿਆਵਤੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ।

ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੱਤਿਆਵਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਰਿਚਿਕਾ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਰੇਕ ਲਈ ਦੁੱਧ ਉਬਾਲੇ ਹੋਏ ਚਾਵਲ ਦੇ ਦੋ ਹਿੱਸੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ, ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਮੰਤਰ (ਸੱਤਿਆਵਤੀ ਲਈ) ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਕਸ਼ੱਤਰ ਮੰਤਰ ਨਾਲ (ਆਪਣੀ ਸੱਸ ਲਈ)। ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਸੱਤਿਆਵਤੀ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬੇਟੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਕੇ ਸੱਤਿਆਵਤੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇ ਦੇਵੇ। ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ। ਜਦੋਂ ਰਿਚਿਕਾ ਨੂੰ ਇਸ ਵਟਾਂਦਰੇ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਸੱਸ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਬੱਚਾ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੋਵੇਗਾ, ਪਰ ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਇੱਕ ਹਮਲਾਵਰ ਯੋਧਾ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ ਜੋ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਖੂਨ-ਖਰਾਬਾ ਲੈ ਕੇ ਆਵੇਗਾ। ਸੱਤਿਆਵਤੀ ਨੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਾਂਤ ਰਿਸ਼ੀ ਬਣਿਆ ਰਹੇ ਪਰ ਉਸਦਾ ਪੋਤਾ ਅਜਿਹਾ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲਾ ਯੋਧਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਜਮਾਦਗਨੀ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ (ਸੱਤਿਆਵਤੀ ਦੀ ਕੁੱਖ ਤੋਂ) ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਪਰਸ਼ੂਰਾਮ ਦਾ ਜਨਮ ਜਮਦਾਗਨੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਇੱਕ ਡਰਾਉਣੀ ਸਾਖ ਸੀ।

ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ[ਸੋਧੋ]

ਰਿਸ਼ੀ ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੀ ਸੰਤਾਨ, ਜਮਦਗਨੀ ਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ ਅੱਗ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਨਾ। ਵਿਤਾਹਾਵਯ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਸੀ ਪਰੰਤੂ ਭ੍ਰਿਗਸ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਬ੍ਰਹਮਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸਰਿਆਤੀ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਮਹਾਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਸਰਿਆਤੀ ਨੂੰ ਮਹਾਭਾਰਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਰਾਜਿਆਂ (24 ਰਾਜਿਆਂ) ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।[2]

ਚਿਆਵਨ ਰਾਜਾ ਕੁਆਨੀਭਾ ਦਾ ਸਮਕਾਲੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਰਵਾ ਨਾਂ ਦਾ ਇਕ ਬੇਟਾ ਸੀ। ਰਿਸ਼ੀ ਰਿਚਿਕਾ ਦਾ ਜਨਮ ਉਰਵਾ ਦੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਔਰਾਵਾ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਰਾਜਾ ਗਧੀ ਦੀ ਧੀ ਸੱਤਿਆਵਤੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਜਮਦਾਗਨੀ ਦਾ ਜਨਮ ਕਸ਼ਤ੍ਰੀਆਰੀਆ ਰਾਜਾ ਗਾਧੀ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਰਿਚਕਾ ਅਤੇ ਸੱਤਿਆਵਤੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਵੱਡੇ ਹੋ ਕੇ ਉਸਨੇ ਸਖਤ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਵੇਦ 'ਤੇ ਵਿਦਵਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਰਸਮੀ ਹਦਾਇਤ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਿਆ।

ਹਵਾਲੇ[ਸੋਧੋ]

  1. Avalon, Arthur (Sir John Woodroffe) (1913, reprint 1972) (tr.) Tantra of the Great Liberation (Mahāanirvāna Tantra), New York: Dover Publications, ISBN 0-486-20150-3, p. xli: The Rishi are seers who know, and by their knowledge are the makers of shastra and "see" all mantras. The word comes from the root rish Rishati-prāpnoti sarvvang mantrang jnānena pashyati sangsārapārangvā, etc. The seven great Rishi or saptarshi of the first manvantara are Marichi, Atri, Angiras, Pulaha, Kratu, Pulastya, and Vashishtha. In other manvantara there are other sapta-rshi. In the present manvantara the seven are Kashyapa, Atri, Vashishtha, Vishvamitra, Gautama, Jamdagnini, Bharadvaja. To the Rishi the Vedas were revealed. Vyasa taught the Rigveda so revealed to Paila, the Yajurveda to Vaishampayana, the Samaveda to Jaimini, Atharvaveda to Samantu, and Itihasa and Purana to Suta. The three chief classes of Rishi are the Brahmarshi, born of the mind of Brahma, the Devarshi of lower rank, and Rajarshi or Kings who became Rishis through their knowledge and austerities, such as Janaka, Ritaparna, etc. Thc Shrutarshi are makers of Shastras, as Sushruta. The Kandarshi are of the Karmakanda, such as Jaimini.
  2. Chronology of india from manu to Mahabharata. 2019. pp. 36–37. ISBN 978-8194321309.