ਨੂਰ ਜਹਾਂ (ਗਾਇਕਾ)

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
Jump to navigation Jump to search
ਨੂਰਜਹਾਂ
Noorjahan1.jpg
ਜਾਣਕਾਰੀ
ਜਨਮ ਦਾ ਨਾਂਅੱਲਾ ਵਸਾਈ
ਉਰਫ਼ਮਲਿਕਾ-ਏ-ਤਰੰਨਮ (ਉਰਦੂ: ملکہ ترنم‎)
ਜਨਮ(1926-09-21)21 ਸਤੰਬਰ 1926
ਕਸੂਰ, ਪੰਜਾਬ, ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ
ਮੌਤ23 ਦਸੰਬਰ 2000(2000-12-23) (ਉਮਰ 74)
ਕਰਾਚੀ, ਸਿੰਧ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ
ਵੰਨਗੀ(ਆਂ)ਫ਼ਿਲਮ ਸੰਗੀਤ, ਗਜ਼ਲ, ਕਲਾਸੀਕਲ ਮਿਊਜ਼ਕ, ਪੰਜਾਬੀ, ਕੱਵਾਲੀ
ਕਿੱਤਾਫ਼ਿਲਮੀ ਗਾਇਕੀ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰੀ, ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ
ਸਰਗਰਮੀ ਦੇ ਸਾਲ1930-1996

ਨੂਰ ਜਹਾਂ[1][2] or ਨੂਰਜਹਾਂ[3] ਅੱਲਾ ਵਸਾਈ (21 ਸਤੰਬਰ 1926 – 23 ਦਸੰਬਰ 2000) ਦਾ ਅਪਣਾਇਆ ਨਾਮ ਸੀ। ਉਹ ਗਾਇਕੀ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਸਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮੰਨੇ ਪ੍ਰਮੰਨੇ ਸਿਖਰਲੇ ਗਾਇਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਮਲਿਕਾ-ਏ-ਤਰੰਨਮ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। (ਉਰਦੂ: ملکہ ترنم‎, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: the queen of melody).[2] ਉਸਨੇ ਹਿੰਦੀ, ਪੰਜਾਬੀ, ਸਿੰਧੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਜ਼ਬਾਨ ਵਿੱਚ 10 ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਵਧ ਗੀਤ ਗਾਏ ਹਨ।[4]

ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ[ਸੋਧੋ]

ਨੂਰਜਹਾਂ (ਅੱਲਾ ਵਸਾਈ) ਦਾ ਜਨਮ ਪੰਜਾਬ, ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਕਸੂਰ,ਇੱਕ ਮੁਹੱਲੇ ਵਿੱਚ 21 ਸਤੰਬਰ 1926 ਨੂੰ ਫ਼ਤਿਹ ਬੀਬੀ ਅਤੇ ਮਦਦ ਅਲੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਘਰਾਣਾ ਸੰਗੀਤ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੇ 5-6 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਗਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਅੱਲਾ ਵਸਾਈ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਵੇਖ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਉਸਤਾਦ ਗੁਲਾਮ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ ਕੋਲ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਜਿਥੇ ਉਸ ਨੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਮਿਊਜ਼ਕ, ਠੁਮਰੀ, ਧਰੁਪਦ ਅਤੇ ਖਿਆਲ ਦੀ ਚੰਗੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।

ਦੇਸ਼ਭਗਤੀ ਦੇ ਗੀਤ[ਸੋਧੋ]

1965 ਦੀ ਭਾਰਤ-ਪਾਕ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ, ਨੂਰ ਜਹਾਂ ਨੇ ਕਈ ਦੇਸ਼ਭਗਤੀ ਦੇ ਗੀਤ ਗਾਏ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਕ਼ਬੂਲ ਹੋਏ:

  • ਏ ਵਤਨ ਕੇ ਸਜੀਲੇ ਜਵਾਨੋਂ, ਮੇਰੇ ਨਗਮੇ ਤੁਮਹਾਰੇ ਲੀਏ ਹੈਂ
  • ਇਹ ਪੁੱਤਰ ਹੱਟਾਂ ਤੇ ਨਹੀਂ ਵਿਕਦੇ, ਤੂੰ ਲਭਨੀ ਏ ਵਿਚੋਂ ਬਜਾਰ ਕੁੜੇ (ਗੁਲਾਮ ਮੁਸਤਫ਼ਾ ਤੱਬੁਸਮ ਦਾ ਲਿਖਿਆ)
  • ਮੇਰਿਆ ਢੋਲ ਸਿਪਾਹੀਆ, ਤੈਨੂੰ ਰਬ ਦੀਆਂ ਰੱਖਾਂ
  • ਓ ਮਾਹੀ ਛੈਲ ਛਬੀਲਾ, ਹਾਏ ਨੀੰ ਕਰਨੈਲ ਨੀਂ ਜਰਨੈਲ ਨੀਂ
  • ਯੇਹ ਹਵਾਓੰ ਕੇ ਮੁਸਾਫ਼ਿਰ, ਯੇਹ ਸਮੁੰਦਰੋਂ ਕੇ ਰਾਹੀ, ਮੇਰੇ ਸਿਰ ਬਾਕਫ਼ ਮੁਜਾਹਿਦ, ਮੇਰੇ ਸਫ਼ ਸ਼ਿਕਨ ਸਿਪਾਹੀ
  • ਰੰਗ ਲਾਏਗਾ ਸ਼ਹੀਦੋਂ ਕਾ ਲਹੂ, ਯੇਹ ਲਹੂ ਸੁਰਖੀ ਹੈ ਆਜ਼ਾਦੀ ਕੇ ਅਫਸਾਨੇ ਕੀ
  • ਮੇਰਾ ਸੋਹਣਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਕਸੂਰ ਨੀਂ, ਹੋਇਆ ਦੁਨਿਆ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨੀਂ

ਫ਼ਿਲਮੀ ਕੈਰੀਅਰ[ਸੋਧੋ]

ਸਾਲ ਫ਼ਿਲਮ
1939 ਗੱਲ ਬਿਲਾਵਲੀ
ਈਮਾਨਦਾਰ
ਪਿਆਮ ਹੱਕ
1940 ਸਜਨੀ
ਯਮਲਾ ਜੱਟ
1941 ਚੌਧਰੀ
ਰੇਡ ਸਿਗਨਲ
ਉਮੀਦ
ਸੁਸਰਾਲ
1942 ਚਾਂਦਨੀ
ਧੀਰਜ
ਫ਼ਰਿਆਦ
ਖ਼ਾਨਦਾਨ
1943 ਨਾਦਾਨ
ਦਿਆਈ
ਨੌਕਰ
1944 ਲਾਲ਼ ਹਵੇਲੀ
ਦੋਸਤ
1945 ਜ਼ੀਨਤ
ਗਾਵਂ ਕੀ ਗੋਰੀ
ਬੜੀ ਮਾਂ
ਭਾਈ ਜਾਨ
1946 ਅਨਮੋਲ ਘੜੀ
ਦਿਲ
ਹਮਜੋਲੀ
ਸੁਫ਼ੀਆ
ਜਾਦੂਗਰ
ਮਹਾਰਾਜਾ ਪਰਤਾਬ
1947 ਮਿਰਜ਼ਾ ਸਾਹਿਬਾਨ
ਜੁਗਨੂੰ
ਆਬਿਦਾ
ਮੇਰਾ ਭਾਈ
1951 ਚੰਨ ਵੇ
1952 ਦੁਪੱਟਾ
1953 ਗੁਲਨਾਰ
ਅਨਾਰਕਲੀ
1955 ਪਾਟੇ ਖ਼ਾਨ
1956 ਲਖਤ-ਏ-ਜਿਗਰ
ਇੰਤਜ਼ਾਰ
1959 ਨੂਰਾਂ
1958 ਛੂਮੰਤਰ
ਅਨਾਰਕਲੀ
1959 ਨੀਂਦ
ਪਰਦੇਸਣ
ਕੋਇਲ
1961 ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ਾਲਿਬ

ਹਵਾਲੇ[ਸੋਧੋ]

  1. Firoze Rangoonwalla, Indian Filmography, publisher: J. Udeshi, Bombay, August 1970, passim.
  2. 2.0 2.1 Ashish Rajadhyaksha and Paul Willemen, Encyclopaedia of Indian Cinema, British Film Institute, Oxford University Press, New Delhi, 2002, pp. 166.
  3. The film poster, Wikipedia article on 1947 Hindi film Jugnu.
  4. "Noor Jahan". Archived from the original on |archive-url= requires |archive-date= (help). Retrieved 2008-05-29.