ਸਮੱਗਰੀ 'ਤੇ ਜਾਓ

ਨੂਰ ਜਹਾਂ (ਗਾਇਕਾ)

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਆਜ਼ਾਦ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਤੋਂ
ਮਲਿਕਾ-ਏ-ਤਰੰਨਮ
ਨੂਰ ਜਹਾਂ
نور جہاں
1945 ਵਿੱਚ ਨੂਰ ਜਹਾਂ
ਜਨਮ
ਅੱਲਾ ਰਾਖੀ ਵਸਾਈ

(1926-09-21)21 ਸਤੰਬਰ 1926
ਕਸੂਰ, ਪੰਜਾਬ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ
ਮੌਤ23 ਦਸੰਬਰ 2000(2000-12-23) (ਉਮਰ 74)
ਕਰਾਚੀ, ਸਿੰਧ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ
ਕਬਰਗਿਜ਼ਰੀ ਕਬਰਿਸਤਾਨ, ਕਰਾਚੀ
ਰਾਸ਼ਟਰੀਅਤਾਪਾਕਿਸਤਾਨੀ (1947–2000)
ਹੋਰ ਨਾਮਪੂਰਬ ਦੀ ਕੋਇਲ[1]
ਕੁਈਨ ਆਫ ਹਾਰਟਸ[2]
Daughter of Nation[3]
ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਕੋਇਲ[4]
ਪੇਸ਼ਾ
  • ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕ
  • ਸੰਗੀਤ ਕੰਪੋਜ਼ਰ
  • ਅਭਿਨੇਤਰੀ
  • ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
ਸਰਗਰਮੀ ਦੇ ਸਾਲ1930 - 2000
ਢੰਗ
ਖਿਤਾਬ"ਮਲਿਕਾ-ਏ-ਤਰੰਨਮ"
ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ
ਸ਼ੌਕਤ ਹੁਸੈਨ ਰਿਜ਼ਵੀ
​
​
(ਵਿ. 1941; ਤ. 1953)​
ਏਜਾਜ਼ ਦੁਰਾਨੀ
​
​
(ਵਿ. 1959; ਤ. 1971)​
ਬੱਚੇ4
Parents
  • ਇਮਦਾਦ ਅਲੀ (ਪਿਤਾ)
  • ਫਤਿਹ ਬੀਬੀ (ਮਾਤਾ)
ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਸੋਨੀਆ ਜਹਾਂ (ਪੋਤੀ)
ਪੁਰਸਕਾਰ15 ਨਾਈਜਰ ਅਵਾਰਡ
ਸਨਮਾਨ

ਨੂਰ ਜਹਾਂ (ਜਨਮ ਅੱਲ੍ਹਾ ਰਾਖੀ ਵਸਾਈ[lower-alpha 1]; 21 ਸਤੰਬਰ 1926 – 23 ਦਸੰਬਰ 2000[5][6]),[7][8] ਮਲਿਕਾ-ਏ-ਤਰੰਨੁਮ (ਮੇਲੋਡੀ ਦੀ ਰਾਣੀ) ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰਾ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਦਾ ਕੈਰੀਅਰ ਛੇ ਦਹਾਕਿਆਂ (1930-1990) ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਗਾਇਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਮਲਿਕਾ-ਏ-ਤਰੰਨੁਮ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।[8] ਉਸ ਕੋਲ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੋਰ ਸੰਗੀਤ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਦੀ ਕਮਾਂਡ ਸੀ।[9]

ਅਹਿਮਦ ਰੁਸ਼ਦੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਿਲਮੀ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ ਦੇਣ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਉਰਦੂ, ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਸਿੰਧੀ ਸਮੇਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 30,000 ਗੀਤ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ।[10][11] ਉਸਨੇ ਅੱਧੀ ਸਦੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਚੱਲੇ ਕਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ 1,148 ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 2,422 ਗੀਤ ਗਾਏ।[12][13] ਉਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।[14]

ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ

[ਸੋਧੋ]

ਨੂਰ ਜਹਾਂ (ਅੱਲਾ ਵਸਾਈ) ਦਾ ਜਨਮ ਪੰਜਾਬ, ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਕਸੂਰ,ਇੱਕ ਮੁਹੱਲੇ ਵਿੱਚ 21 ਸਤੰਬਰ 1926 ਨੂੰ ਫ਼ਤਿਹ ਬੀਬੀ ਅਤੇ ਮਦਦ ਅਲੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਘਰਾਣਾ ਸੰਗੀਤ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੇ 5-6 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਗਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਅੱਲਾ ਵਸਾਈ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਵੇਖ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਉਸਤਾਦ ਗੁਲਾਮ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ ਕੋਲ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਜਿਥੇ ਉਸ ਨੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਮਿਊਜ਼ਕ, ਠੁਮਰੀ, ਧਰੁਪਦ ਅਤੇ ਖਿਆਲ ਦੀ ਚੰਗੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।

ਬਰਤਾਨਵੀ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਕੈਰੀਅਰ

[ਸੋਧੋ]

ਨੂਰ ਜਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਗਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਲੋਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਥੀਏਟਰ ਸਮੇਤ ਕਈ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦਿਖਾਈ। ਆਪਣੀ ਗਾਇਕੀ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਸਮਝਦਿਆਂ, ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਉਸਤਾਦ ਬਡੇ ਗੁਲਾਮ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਨ ਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਪਟਿਆਲੇ ਘਰਾਨਾ ਦੀਆਂ ਰਵਾਇਤਾਂ ਅਤੇ ਥੁਮਰੀ, ਧ੍ਰੂਪਦ ਅਤੇ ਖਿਆਲ ਦੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ। ਨੌਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਨੂਰਜਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਗੁਲਾਮ ਅਹਿਮਦ ਚਿਸ਼ਤੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਸਟੇਜ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਇਆ। ਉਸਨੇ ਕੁਝ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਲਈ ਕੁਝ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ, ਨੱਤ ਅਤੇ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਅਦਾਕਾਰੀ ਜਾਂ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕੀ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਚਾਹਵਾਨ ਸੀ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਕਿੱਤਾਮੁਖੀ ਸਿਖਲਾਈ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ, ਤਾਂ ਜਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਦੇ ਨਾਲ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਗਾਉਣ ਦਾ ਕੈਰੀਅਰ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿਨੇਮਾ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲਾਈਵ ਗਾਣੇ ਅਤੇ ਡਾਂਸ ਪ੍ਰਫਾਰਮੈਂਸਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੀ ਰਹੀ। ਥੀਏਟਰ ਦਾ ਮਾਲਕ ਦੀਵਾਨ ਸਰਦਾਰੀ ਲਾਲ 1930ਵਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਛੋਟੀ ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਕਲਕੱਤੇ ਲੈ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅੱਲ੍ਹਾ ਵਸਾਈ ਅਤੇ ਉਸਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਈਦੇਨ ਬਾਈ ਅਤੇ ਹੈਦਰ ਬੰਦੀ ਦੇ ਫਿਲਮੀ ਕੈਰੀਅਰ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਦੀ ਉਮੀਦ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਕਲਕੱਤਾ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਮੁਖਤਾਰ ਬੇਗਮ ਨੇ ਭੈਣਾਂ ਨੂੰ ਫਿਲਮੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ, ਆਸ਼ਾ ਹਸ਼ਰ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਨੂੰ ਵੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਕੋਲ ਇੱਕ ਮੈਦਾਨ ਥੀਏਟਰ (ਵੱਡੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਠਹਿਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਕਿਰਾਏਦਾਰ ਥੀਏਟਰ) ਸੀ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਵਸਾਏ ਨੂੰ ਸਟੇਜ ਦਾ ਨਾਮ ਬੇਬੀ ਨੂਰਜਹਾਂ ਮਿਲਿਆ। ਉਸਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਨੂੰ ਸੇਠ ਸੁਖ ਕਰਨਨੀ ਦੀ ਇੱਕ ਕੰਪਨੀ ਇੰਦਰਾ ਮੂਵੀਓਟੋਨ ਕੋਲ ਨੌਕਰੀ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਮੇਲ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ। 1935 ਵਿੱਚ ਕੇ.ਡੀ. ਮਹਿਰਾ ਨੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ ਪਿੰਡ ਦੀ ਕੁਰੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨੂਰਜਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਨਾਲ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਅਤੇ "ਲੰਗ ਆਜਾ ਪਤਨ ਚਾਨਣ ਦਾ ਓ ਯਾਰ" ਦਾ ਗੀਤ ਗਾਇਆ, ਜੋ ਉਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਹਿੱਟ ਬਣ ਗਈ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਉਸੇ ਕੰਪਨੀ ਦੁਆਰਾ ਮਿਸਰ ਕਾ ਸਿਤਾਰਾ (1936) ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਦਮੋਦਰ ਸ਼ਰਮਾ ਲਈ ਗਾਇਆ। ਜਹਾਂ ਨੇ ਹੀਰ-ਸਿਆਲ (1937) ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਹੀਰ ਦੀ ਬਾਲ ਭੂਮਿਕਾ ਵੀ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੌਰ ਦਾ ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਾਣਾ "ਸ਼ਾਲਾ ਜਵਾਨੀਅਨ ਮਨੇ" ਦਲਸੁਖ ਪੰਚੋਲੀ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ ਗੁਲ ਬਕੌਲੀ (1939) ਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮਾਂ ਕਲਕੱਤੇ ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਸਨ। ਕਲਕੱਤੇ ਵਿਚ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਜਹਾਨ 1938 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਵਾਪਸ ਪਰਤਿਆ। 1939 ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਗੁਲਾਮ ਹੈਦਰ ਨੇ ਜਹਾਂ ਲਈ ਗਾਣਿਆਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਉਸ ਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਸਲਾਹਕਾਰ ਬਣ ਗਿਆ। 1942 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਖੰਡਨ (1942) ਵਿਚ ਪ੍ਰਾਣ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਬਾਲਗ ਵਜੋਂ ਇਹ ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਭੂਮਿਕਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸਫਲਤਾ ਸੀ। ਖੰਡਨ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਯਦ ਸ਼ੌਕਤ ਹੁਸੈਨ ਰਿਜ਼ਵੀ ਨਾਲ ਬੰਬੇ ਵਲ ਲੈ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਦੁਹਾਈ (1943) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤਾ ਆਪਟੇ ਨਾਲ ਸੁਰਾਂ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਹੀ ਜਹਾਨ ਨੇ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਹੁਸਨ ਬਾਨੋ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਦਾਕਾਰਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ। ਉਸਨੇ ਉਸੇ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰਿਜਵੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। 1945 ਤੋਂ 1947 ਤੱਕ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਨੂਰਜਹਾਂ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਫਿਲਮੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ: ਬੜੀ ਮਾਂ (1945), ਜ਼ੀਨਤ (1945 ਫਿਲਮ), ਗਾਓਂ ਕੀ ਗੋਰੀ (1945), ਅਨਮੋਲ ਘੜੀ (1946), ਅਤੇ ਜੁਗਨੂ (1947 ਫਿਲਮ) 1945 ਤੋਂ 1947 ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀ ਦੀਆਂ ਕਮਾਈਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਸਨ।

ਦੇਸ਼ਭਗਤੀ ਦੇ ਗੀਤ

[ਸੋਧੋ]

1965 ਦੀ ਭਾਰਤ-ਪਾਕ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ, ਨੂਰ ਜਹਾਂ ਨੇ ਕਈ ਦੇਸ਼ਭਗਤੀ ਦੇ ਗੀਤ ਗਾਏ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਕ਼ਬੂਲ ਹੋਏ:

  • ਏ ਵਤਨ ਕੇ ਸਜੀਲੇ ਜਵਾਨੋਂ, ਮੇਰੇ ਨਗਮੇ ਤੁਮਹਾਰੇ ਲੀਏ ਹੈਂ
  • ਇਹ ਪੁੱਤਰ ਹੱਟਾਂ ਤੇ ਨਹੀਂ ਵਿਕਦੇ, ਤੂੰ ਲਭਨੀ ਏ ਵਿਚੋਂ ਬਜਾਰ ਕੁੜੇ (ਗੁਲਾਮ ਮੁਸਤਫ਼ਾ ਤੱਬੁਸਮ ਦਾ ਲਿਖਿਆ)
  • ਮੇਰਿਆ ਢੋਲ ਸਿਪਾਹੀਆ, ਤੈਨੂੰ ਰਬ ਦੀਆਂ ਰੱਖਾਂ
  • ਓ ਮਾਹੀ ਛੈਲ ਛਬੀਲਾ, ਹਾਏ ਨੀੰ ਕਰਨੈਲ ਨੀਂ ਜਰਨੈਲ ਨੀਂ
  • ਯੇਹ ਹਵਾਓੰ ਕੇ ਮੁਸਾਫ਼ਿਰ, ਯੇਹ ਸਮੁੰਦਰੋਂ ਕੇ ਰਾਹੀ, ਮੇਰੇ ਸਿਰ ਬਾਕਫ਼ ਮੁਜਾਹਿਦ, ਮੇਰੇ ਸਫ਼ ਸ਼ਿਕਨ ਸਿਪਾਹੀ
  • ਰੰਗ ਲਾਏਗਾ ਸ਼ਹੀਦੋਂ ਕਾ ਲਹੂ, ਯੇਹ ਲਹੂ ਸੁਰਖੀ ਹੈ ਆਜ਼ਾਦੀ ਕੇ ਅਫਸਾਨੇ ਕੀ
  • ਮੇਰਾ ਸੋਹਣਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਕਸੂਰ ਨੀਂ, ਹੋਇਆ ਦੁਨਿਆ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨੀਂ

ਫ਼ਿਲਮੀ ਕੈਰੀਅਰ

[ਸੋਧੋ]
ਸਾਲਫ਼ਿਲਮ
1939ਗੱਲ ਬਿਲਾਵਲੀ
ਈਮਾਨਦਾਰ
ਪਿਆਮ ਹੱਕ
1940ਸਜਨੀ
ਯਮਲਾ ਜੱਟ
1941ਚੌਧਰੀ
ਰੇਡ ਸਿਗਨਲ
ਉਮੀਦ
ਸੁਸਰਾਲ
1942ਚਾਂਦਨੀ
ਧੀਰਜ
ਫ਼ਰਿਆਦ
ਖ਼ਾਨਦਾਨ
1943ਨਾਦਾਨ
ਦਿਆਈ
ਨੌਕਰ
1944ਲਾਲ਼ ਹਵੇਲੀ
ਦੋਸਤ
1945ਜ਼ੀਨਤ
ਗਾਵਂ ਕੀ ਗੋਰੀ
ਬੜੀ ਮਾਂ
ਭਾਈ ਜਾਨ
1946ਅਨਮੋਲ ਘੜੀ
ਦਿਲ
ਹਮਜੋਲੀ
ਸੁਫ਼ੀਆ
ਜਾਦੂਗਰ
ਮਹਾਰਾਜਾ ਪਰਤਾਬ
1947ਮਿਰਜ਼ਾ ਸਾਹਿਬਾਨ
ਜੁਗਨੂੰ
ਆਬਿਦਾ
ਮੇਰਾ ਭਾਈ
1951ਚੰਨ ਵੇ
1952ਦੁਪੱਟਾ
1953ਗੁਲਨਾਰ
ਅਨਾਰਕਲੀ
1955ਪਾਟੇ ਖ਼ਾਨ
1956ਲਖਤ-ਏ-ਜਿਗਰ
ਇੰਤਜ਼ਾਰ
1959ਨੂਰਾਂ
1958ਛੂਮੰਤਰ
ਅਨਾਰਕਲੀ
1959ਨੀਂਦ
ਪਰਦੇਸਣ
ਕੋਇਲ
1961ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ਾਲਿਬ

ਕੈਰੀਅਰ

[ਸੋਧੋ]
ਯਮਲਾ ਜੱਟ ਦਾ ਪੋਸਟਰ (1940) ਨੂਰ ਜਹਾਂ, ਐਮ. ਇਸਮਾਈਲ, ਪ੍ਰਾਣ

ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੈਰੀਅਰ

[ਸੋਧੋ]

ਨੂਰ ਜਹਾਂ ਨੇ ਛੇ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਗਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਲੋਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਥੀਏਟਰ ਸਮੇਤ ਕਈ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦਿਖਾਈ।[15][16][17] ਉਸ ਦੀ ਗਾਉਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਸਮਝਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸਤਾਦ ਗੁਲਾਮ ਮੁਹੰਮਦ ਅਤੇ ਕੱਜਨਬਾਈ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਕੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ।[18][16][17] ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਿਖਲਾਈ 11 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕਲਕੱਤਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਇੰਸਟ੍ਰਕਟਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ ਪਟਿਆਲਾ ਘਰਾਣੇ ਦੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਠੁਮਰੀ, ਧ੍ਰੁਪਦ ਅਤੇ ਖਿਆਲ ਦੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ।[16][17]

ਨੌ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਨੂਰ ਜਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਗੁਲਾਮ ਅਹਿਮਦ ਚਿਸ਼ਤੀ ਦਾ ਧਿਨਾ 'ਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਸਟੇਜ ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਕਰਵਾਈ।[16] ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਲਈ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕੁਝ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ, ਨਾਤ ਅਤੇ ਲੋਕ ਗੀਤ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਅਦਾਕਾਰੀ ਜਾਂ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕੀ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਉਤਸੁਕ ਸੀ।[16] ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਸ ਦੀ ਕਿੱਤਾਮੁਖੀ ਸਿਖਲਾਈ ਖਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਨੂਰਜਹਾਨ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਦੇ ਨਾਲ ਗਾਉਣ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਬਣਾਇਆ, ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿਨੇਮਾਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਸਕ੍ਰੀਨਿੰਗ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲਾਈਵ ਗੀਤ ਅਤੇ ਡਾਂਸ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੀ ਸੀ।[19]

ਥੀਏਟਰ ਮਾਲਕ ਦੀਵਾਨ ਸਰਦਾਰ ਲਾਲ 1930 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਛੋਟੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਕਲਕੱਤਾ ਲੈ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪੂਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਅੱਲ੍ਹਾ ਵਸਾਈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਭੈਣਾਂ, ਈਦੇਨ ਬਾਈ ਅਤੇ ਹੈਦਰ ਬੰਦੀ ਦੇ ਫਿਲਮੀ ਕਰੀਅਰ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਦੀ ਉਮੀਦ ਵਿੱਚ ਕਲਕੱਤਾ ਚਲਾ ਗਿਆ।[16] ਮੁਖਤਾਰ ਬੇਗਮ (ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸਬੀਹਾ ਖਾਨਮ ਨਾਲ ਉਲਝਣ ਵਿੱਚ ਨਾ ਪੈਣਾ) ਨੇ ਭੈਣਾਂ ਨੂੰ ਫਿਲਮ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ।[16] ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਆਗਾ ਹਸ਼ਰ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਨੂੰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਮੈਦਾਨ ਥੀਏਟਰ (ਵੱਡੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਇੱਕ ਤੰਬੂ ਥੀਏਟਰ) ਦੇ ਮਾਲਕ ਸਨ।[16] ਇਹ ਇੱਥੇ ਸੀ ਕਿ ਵਸਾਈ ਨੂੰ ਸਟੇਜ ਦਾ ਨਾਮ ਬੇਬੀ ਨੂਰ ਜਹਾਂ ਮਿਲਿਆ ਸੀ।[16] ਉਸ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਨੂੰ ਸੇਠ ਸੁਖ ਕਰਨਾਨੀ ਕੰਪਨੀ, ਇੰਦਰਾ ਮੂਵੀਟੋਨ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਮੇਲ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀਆਂ ਗਈਆਂ।[20]

1935 ਵਿੱਚ, ਕੇ. ਡੀ. ਮਹਿਰਾ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ ਪਿੰਡ ਦੀ ਕੁੜੀ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨੂਰ ਜਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤ "ਲੰਘ ਆ ਪਤੰਨ ਚੰਨਾ ਦਾ ਓ ਯਾਰ" ਗਾਇਆ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਹਿੱਟ ਫਿਲਮ ਬਣ ਗਈ।[16] ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਇਸੇ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਮਿਸਰ ਕਾ ਸਿਤਾਰਾ (1936) ਨਾਮਕ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਦਾਮੋਦਰ ਸ਼ਰਮਾ ਲਈ ਗਾਇਆ। ਜਹਾਨ ਨੇ 1937 ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੀਰ-ਸੱਯਾਲ ਵਿੱਚ ਹੀਰ ਦੀ ਬਾਲ ਭੂਮਿਕਾ ਵੀ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।[16] ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, "ਸ਼ਾਲਾ ਜਵਾਨੀਆਂ ਮਾਨੇ" ਦਲਸੁੱਖ ਪੰਚੋਲੀ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ ਗੁਲ ਬਕਾਵਲੀ (1939) ਦਾ ਹੈ।[16] ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਕਲਕੱਤਾ ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਸਨ।[16] ਕਲਕੱਤਾ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸਾਲ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਨੂਰਜਹਾਨ 1938 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ । 1939 ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਗੁਲਾਮ ਹੈਦਰ ਨੇ ਨੂਰ ਜਹਾਨ ਲਈ ਗੀਤ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਿਸ ਨਾਲ ਨੂਰ ਜਹਾਨ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਉਸ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਬਣ ਗਿਆ।[16]

1945 ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਜ਼ੀਨਤ ਵਿੱਚ ਨੂਰ ਜਹਾਨ

ਸੰਨ 1942 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ 'ਖਾਨ' (1942) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਣ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।[16] ਇਹ ਇੱਕ ਬਾਲਗ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਭੂਮਿਕਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਫਿਲਮ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸਫਲਤਾ ਸੀ।[16] 'ਖਾਨਦਾਨ' ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਈਦ ਸ਼ੌਕਤ ਹੁਸੈਨ ਰਿਜ਼ਵੀ ਨਾਲ ਬੰਬਈ ਚਲੇ ਜਾਣ ਲਈ ਕਿਹਾ।[16] ਉਸ ਨੇ ਦੁਹਾਈ (1943) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤਾ ਆਪਟੇ ਨਾਲ ਧੁਨਾਂ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ।[16] ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਜਹਾਨ ਨੇ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਹੁਸਨ ਬਾਨੋ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।[16] ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਉਸੇ ਸਾਲ ਰਿਜ਼ਵੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ।[21] 1945 ਤੋਂ 1947 ਤੱਕ ਉਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਹੀ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚਲੀ ਗਈ, ਨੂਰ ਜਹਾਨ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਫਿਲਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।[16] ਉਸ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂਃ ਬਡ਼ੀ ਮਾਂ, ਜ਼ੀਨਤ, ਗਾਓਂ ਕੀ ਗੋਰੀ (ਸਾਰੇ 1945) ਅਨਮੋਲ ਘੜੀ (1946) ਮਿਰਜ਼ਾ ਸਾਹਿਬਾਂ (1947) ਅਤੇ ਜੁਗਨੂ (1947) 1945 ਤੋਂ 1947 ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਸਨ। ਮਿਰਜ਼ਾ ਸਾਹਿਬਾਂ ਉਸ ਦੀ ਆਖਰੀ ਫਿਲਮ ਸੀ ਜੋ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ ਕਪੂਰ ਦੇ ਭਰਾ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਕਪੂਰ ਦੇ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।[22] ਸੁਰਈਆ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਟਾਰ ਸੀ।[23]

ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕੈਰੀਅਰ

[ਸੋਧੋ]

1947 ਵਿੱਚ, ਰਿਜ਼ਵੀ ਅਤੇ ਨੂਰ ਜਹਾਨ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਜਾਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਹੋਈ।[16] ਉਹ ਬੰਬਈ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ ਸੈਟਲ ਹੋ ਗਏ।[16]

ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਬਾਅਦ,ਨੂਰ ਜਹਾਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮ ਚੰਨ ਵੇ (1951) ਵਿੱਚ ਸੰਤੋਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਨਾਇਕਾ ਅਤੇ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਵਜੋਂ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮ ਵੀ ਸੀ। ਸ਼ੌਕਤ ਹੁਸੈਨ ਰਿਜ਼ਵੀ ਅਤੇ ਨੂਰ ਜਹਾਨ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਇਸ ਫਿਲਮ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਨੂਰ ਜਹਾਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਬਣੀ।[16] ਇਹ ਸੰਨ 1951 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਫਿਲਮ ਬਣ ਗਈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਨੂਰ ਜਹਾਨ ਦੀ ਦੂਜੀ ਫਿਲਮ ਦੁਪੱਟਾ (1952) ਸੀ ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਅਸਲਮ ਲੋਧੀ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਸਿਬਤੇਨ ਫਾਜ਼ਲੀ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਏ. ਐਚ. ਰਾਣਾ ਨੇ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਮੈਨੇਜਰ ਵਜੋਂ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।[16] ਫਿਲਮ 'ਦੁਪੱਟਾ' ਫਿਲਮ 'ਚੰਨ ਵੇ' (1951) ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਫਲ ਸਾਬਤ ਹੋਈ।[16]

1953 ਅਤੇ 1954 ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਨੂਰ ਜਹਾਨ ਅਤੇ ਰਿਜ਼ਵੀ ਨੂੰ ਕਈ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਮਤਭੇਦਾਂ ਕਾਰਨ ਤਲਾਕ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।[16] ਉਸਨੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ।[16] ਸੰਨ 1959 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰ, ਏਜਾਜ਼ ਦੁਰਾਨੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ, ਜੋ ਉਸ ਤੋਂ ਨੌਂ ਸਾਲ ਛੋਟਾ ਸੀ।[21] ਦੁਰਾਨੀ ਨੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਛੱਡਣ ਲਈ ਦਬਾਅ ਪਾਇਆ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ/ਗਾਇਕਾ ਵਜੋਂ ਉਸ ਦੀ ਆਖਰੀ ਫਿਲਮ ਗਾਲਿਬ (1961) ਸੀ।[21][16] ਇਸ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕੱਦ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।[16] ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਇੱਕ ਹੋਰ ਦਰਸ਼ਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।[16] ਫੈਜ਼ ਅਹਿਮਦ ਫੈਜ਼ ਦੀ "ਮੁਝਸੇ ਪਹਿਲੀ ਸੀ ਮੁਹੱਬਤ ਮੇਰੇ ਮਹਿਬੂਬ ਨਾ ਮਾਂਗ" ਦੀ ਉਸ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਤਰਨੂਮ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮ ਕਾਇਦੀ (1962) ਵਿੱਚ ਰਸ਼ੀਦ ਅਤ੍ਰੇ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਗੀਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਪਾਠ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।[16] ਨੂਰ ਜਹਾਨ ਨੇ ਆਖਰੀ ਵਾਰ 1963 ਵਿੱਚ ਬਾਜੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੀ।[16]

ਨੂਰ ਜਹਾਨ ਨੇ 33 ਸਾਲ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1963 ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰੀ ਨੂੰ ਅਲਵਿਦਾ ਕਿਹਾ।[16] ਛੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਮਾਂ ਹੋਣ ਦੇ ਦਬਾਅ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸਾਥੀ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਣਨ ਦੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਛੱਡਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।[16] ਨੂਰ ਜਹਾਨ ਨੇ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ 14 ਫਿਲਮਾਂ, ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ 10 ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ 4 ਫਿਲਮਾਂ ਬਣਾਈਆਂ।[16]

ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕ ਵਜੋਂ

[ਸੋਧੋ]

ਅਦਾਕਾਰੀ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।[16] ਉਸ ਨੇ 1960 ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ਸਲਮਾ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।[16] ਕਿਸੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫ਼ਿਲਮ ਲਈ ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਨ 1951 ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਚੰਨ ਵੇ' ਲਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਹ ਖੁਦ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸੀ।[16] ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 1965 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਈਡ ਆਫ਼ ਪਰਫਾਰਮੈਂਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।[16] ਉਸ ਨੇ ਅਹਿਮਦ ਰੁਸ਼ਦੀ, ਮਹਿਦੀ ਹਸਨ, ਮਸੂਦ ਰਾਣਾ, ਨੁਸਰਤ ਫਤਿਹ ਅਲੀ ਖਾਨ ਅਤੇ ਮੁਜੀਬ ਆਲਮ ਨਾਲ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਯੁਗਲ ਗੀਤ ਗਾਏ।[16]

ਗਾਇਕ ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਨਾਲ ਨੂਰ ਜਹਾਨ [24]

ਉਸ ਦੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗਾਇਕਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਅਤੇ ਦੋਸਤੀ ਸੀ, ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਆਲਮ ਲੋਹਾਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ।[16] ਨੂਰ ਜਹਾਨ ਨੇ "ਮਹਿਫ਼ਿਲਾਂ " (ਉਸਤਾਦ ਸਲਾਮਤ ਅਲੀ ਖਾਨ, ਉਸਤਾਦ ਫਤਿਹ ਅਲੀ ਖਾਨ, ਉਸਤਾਦ ਨੁਸਰਤ ਫਤਿਹ ਅਲੀ ਖਾਨ ਅਤੇ ਰੋਸ਼ਨ ਆਰਾ ਬੇਗਮ ਦੇ ਲਾਈਵ ਸਮਾਰੋਹ) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਯਤਨ ਕੀਤੇ।[16] ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਨੇ ਨੂਰ ਜਹਾਨ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਰੇਂਜ 'ਤੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਨੂਰ ਜਹਾਨ ਜਿੰਨਾ ਚਾਹੇ ਘੱਟ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਗਾ ਸਕਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਹੀ ਰਹੀ।[16] ਨੂਰ ਜਹਾਨ ਲਈ ਗਾਉਣਾ ਅਸਾਨ ਨਹੀਂ ਸੀ ਬਲਕਿ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਥਕਾਉਣ ਵਾਲਾ ਅਭਿਆਸ ਸੀ।[25] 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਨੂਰ ਜਹਾਨ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਡੈਬਿਊਟੈਂਟ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਨੀਲੀ ਅਤੇ ਰੀਮਾ ਲਈ ਵੀ ਗਾਇਆ।[16] ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਸਬਿਹਾ ਖਾਨਮ ਨੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਸਦਾਬਹਾਰ (ਸਦਾ ਹਰੀ) ਕਿਹਾ। ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦਰਮਿਆਨ 1965 ਦੀ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਹੋਰ ਵਧਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।[16]

1971 ਵਿੱਚ ਮੈਡਮ ਨੂਰ ਜਹਾਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਇੱਕ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਵਜੋਂ ਵਿਸ਼ਵ ਗੀਤ ਉਤਸਵ ਲਈ ਟੋਕੀਓ ਗਈ ਸੀ।[16]

ਨੂਰ ਜਹਾਨ ਨੇ 1982 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਬੋਲਟ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਗੋਲਡਨ ਜੁਬਲੀ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ ਦਿਲੀਪ ਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ।[16] ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਪੁਰਾਣੇ ਨਾਇਕਾਂ ਅਤੇ ਕੋਸਟਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਰੇਂਦਰ, ਪ੍ਰਾਣ, ਸੁਰਈਆ, ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਨੌਸ਼ਾਦ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।[16] ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਵੂਮੈਨ ਆਨ ਰਿਕਾਰਡ ਨੇ ਕਿਹਾਃ "ਨੂਰ ਜਹਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗਾਉਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੱਦ ਤੱਕ ਜਨੂੰਨ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਕੀਤਾ ਜੋ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨਾਲ ਬੇਜੋੜ ਸੀ। ਪਰ ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚਲੀ ਗਈ।"[25]

ਸੰਨ 1991 ਵਿੱਚ, ਵੈਨੇਸਾ ਰੈਡਗਰੇਵ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਇਲ ਐਲਬਰਟ ਹਾਲ ਲੰਡਨ ਵਿਖੇ ਆਯੋਜਿਤ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਲਾਭ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਫੰਡ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ।[26] ਲਿਓਨਲ ਰਿਚੀ, ਬੌਬ ਗੇਲਡੋਫ, ਮੈਡੋਨਾ, ਬੁਆਏ ਜਾਰਜ ਅਤੇ ਡੁਰਾਨ ਡੁਰਾਨ ਸਟਾਰ-ਸਟੱਡਡ ਈਵੈਂਟ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਕਲਾਕਾਰ ਸਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਥੀਸਪਿਅਨ ਜੌਨ ਗਿਲਗੁਡ, ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਨਾਟਕਕਾਰ ਹੈਰੋਲਡ ਪਿੰਟਰ ਅਤੇ ਆਸਕਰ ਜੇਤੂ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਡੈਮ ਪੇਗੀ ਐਸ਼ਕ੍ਰਾਫਟ ਨੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ।[26] ਉਸ ਨੇ ਫਿਲਮ 'ਦਮਾ ਦਮ ਮਸਤ ਕਲੰਦਰ/ਆਲਮੀ ਗੁੰਡੇ' ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕ ਗਾਇਕ, ਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਕਰਮ ਰਾਹੀ ਦਾ ਇੱਕ ਗੀਤ 'ਸਾਇਆਂ ਸਾਡੇ ਨਾਲ' ਵੀ ਗਾਇਆ ਹੈ।[pa]

ਹਵਾਲੇ

[ਸੋਧੋ]
  1. ↑ اللہ رکھی وسائی
  1. ↑ "The Nightingale of The East; Noor Jehan Remembered on Death Anniversary". BOL News. 23 December 2020. Archived from the original on 25 May 2022. Retrieved 25 May 2022.
  2. ↑ "Queen of hearts". The News International. Archived from the original on 25 May 2022. Retrieved 14 January 2022.
  3. ↑ "'Noor Jehan infused a new spirit of patriotism, motivated Armed Forces during the 1965 war'". Daily Times. 7 September 2021. Archived from the original on 25 May 2022. Retrieved 18 September 2021.
  4. ↑ "Noor Jehan lives on in her songs". The Tribune India. June 18, 2022.
  5. ↑ https://minutemirror.com.pk/remembering-legendary-madam-noor-jehan-on-her-97th-birthday/[permanent dead link]
  6. ↑ "Death anniversary of Malika-e-Tarannum Noor Jehan observed". Radio Pakistan. September 6, 2023. Archived from the original on ਸਤੰਬਰ 7, 2023. Retrieved ਦਸੰਬਰ 23, 2023.
  7. ↑ Firoze Rangoonwalla, Indian Filmography, publisher: J. Udeshi, Bombay, August 1970, passim.
  8. 1 2 Ashish Rajadhyaksha and Paul Willemen, Encyclopaedia of Indian Cinema, British Film Institute, Oxford University Press, New Delhi, 2002, pp. 166.
  9. ↑ "Remembering Noor Jehan, Malika-e-Tarannum". DailyO. 22 December 2020. Retrieved 21 September 2021.
  10. ↑ "'Queen of Melody' Noor Jehan remembered on 94th birth anniversary". Daily Times. September 1, 2022.
  11. ↑ "Noor Jehan is being remembered on her 21st death anniversary". BOL News. July 25, 2022.
  12. ↑ Azad, Arif (5 January 2001). "Obituary: Noor Jehan". the Guardian (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). Retrieved 8 April 2018.
  13. ↑ and 69 songs in Bollywood films Noorjehan Filmography at Pakistan fil database
  14. ↑ "Remembering the legend of Noor Jehan", The News International, retrieved 22 July 2021[permanent dead link]
  15. ↑ "Noor Jahan's death anniversary observed", Daily Times, 22 December 2019, retrieved 18 June 2021
  16. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 "Trivia: Things to know about the Melody Queen", Dawn News, 19 December 2010, retrieved 28 December 2020
  17. 1 2 3 "Noor Jehan: The Queen of Melodies", Millennium Post, 29 September 2018, retrieved 8 July 2021
  18. ↑ "Noor Jehan — the unforgettable", Daily Times, 22 December 2018, retrieved 26 March 2021
  19. ↑ "Noor Jehan's Biography". 4 June 2008. Archived from the original on 4 June 2008. Retrieved 25 November 2017.
  20. ↑ "Noor Jahan Biography". Archived from the original on 4 June 2008. Retrieved 29 May 2008.
  21. 1 2 3 "Noor Jahan". Upper Stall. 21 September 2001. Archived from the original on 17 ਸਤੰਬਰ 2018. Retrieved 16 November 2017.
  22. ↑ "The break in the script: How did Partition affect the film industry?". Hindustan Times (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). 13 August 2016. Retrieved 25 March 2019.
  23. ↑ . New Delhi. {{cite book}}: Missing or empty |title= (help)
  24. ↑ "I am a fan of Noor Jehan, says Lata Mangeshkar". IWMBuzz. 10 November 2020. Retrieved 30 September 2021.
  25. 1 2 Ally Adnan. "Madam Ji - Part I". The Friday Times. Vol. XXIV, no. 88. Archived from the original on 29 October 2013. Retrieved 16 November 2017.
  26. 1 2 "Remembering Madam Ji, one more time". Daily Times. 24 June 2023.

ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ

[ਸੋਧੋ]
"https://pa.wikipedia.org/w/index.php?title=ਨੂਰ_ਜਹਾਂ_(ਗਾਇਕਾ)&oldid=843889" ਤੋਂ ਲਿਆ