ਪ੍ਰੀ-ਏਕਲਪਸੀਆ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
Jump to navigation Jump to search

ਏਕਲਪਸੀਆ (ਪੀ.ਈ.) ਗਰਭ ਅਵਸੱਥਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ ਜੋ ਹਾਈ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਪਿਸ਼ਾਬ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਦੀ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਕਾਰਣ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।[1][2] ਜਦੋਂ ਇਹ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਦੇ 20 ਹਫਤਿਆਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।[3] ਗੰਭੀਰ ਬਿਮਾਰੀ ਵਿਚ ਲਾਲ ਖੂਨ ਦੇ ਸੈੱਲ ਦਾ ਟੁਕੜਾ, ਇੱਕ ਘੱਟ ਖੂਨ ਪਲੇਟਲੇਟ ਗਿਣਤੀ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਜਿਗਰ ਫੰਕਸ਼ਨ, ਗੁਰਦੇ ਵਿਚ ਨੁਕਸ, ਸੁੱਜਣਾ, ਫੇਫੜਿਆਂ ਵਿਚ ਤਰਲ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਿਚ ਤਕਲੀਫ਼ ਜਾਂ ਦਰਿਸ਼ੀ ਗੜਬੜ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੀ-ਐਕਲੈਮਪਸੀਆ ਮਾਤਾ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਦੋਨਾਂ ਲਈ ਮਾੜੇ ਨਤੀਜੇ ਦੇ ਜੋਖਮ ਨੂੰ ਵਧਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।[4] ਜੇ ਇਲਾਜ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਦੌਰੇ ਪੈ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਨੂੰ ਐਕਲਪਸੀਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰੀ-ਏਕਲਪਸੀਆ ਦੇ ਜੋਖਮ ਦੇ ਕਾਰਕ ਮੋਟਾਪੇ, ਪੁਰਾਣੇ ਹਾਈਪਰਟੈਨਸ਼ਨ, ਬੁਢਾਪਾ, ਗਰਭਕਾਲੀ ਸ਼ੂਗਰ, ਅਤੇ ਡਾਇਬੀਟੀਜ਼ ਮੇਲਿਤਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਇੱਕ ਔਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਜੇ ਉਹ ਜੌੜੇ ਲੈ ਰਹੀ ਹੈ। ਅੰਡਰਲਾਈੰਗ ਮਕੈਨਿਜ਼ਮ ਵਿਚ ਪਲੈਸੈਂਟਾ ਵਿਚ ਹੋਰ ਕਾਰਕਾਂ ਵਿਚ ਖ਼ੂਨ ਦੀਆਂ ਨਾੜੀਆਂ ਦਾ ਅਸਧਾਰਨ ਰੂਪ ਹੋਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਬਹੁਤੇ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਡਿਲਿਵਰੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤਸ਼ਖੀਸ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਹੀ ਘੱਟ, ਡਿਲੀਵਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀ-ਐਕਲੈਮਸੀਆ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਿਸ਼ਾਬ ਵਿੱਚ ਹਾਈ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਗ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ, ਪਰ ਕੁਝ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਈਪਰਟੈਨਸ਼ਨ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਅੰਗ ਦਾ ਨੁਸਖੇ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।[5] ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਨੂੰ ਉੱਚ ਪੱਧਰ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇਹ 140 ਐਮਐਮਐਚਐਫ ਸਿਸਟੋਲਿਕ ਜਾਂ 90 ਐਮਐਮਐਚਜੀ ਡਾਇਸਟੋਲੀਕ ਤੋਂ ਦੋ ਵੱਖ ਵੱਖ ਮੌਕਿਆਂ 'ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਦੇ 20 ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਔਰਤ ਵਿਚ ਚਾਰ ਘੰਟੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰੀ-ਏਕਲਪਸੀਆ ਨੂੰ ਜਨਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਨਿਯਮਿਤ ਰੂਪ ਤੋਂ ਦਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।[6]

ਰੋਕਥਾਮ ਲਈ ਸਿਫਾਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: ਉੱਚ ਖਤਰੇ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਐਸਪਰੀਨ, ਘੱਟ ਦਾਖਲੇ ਵਾਲੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਪੂਰਕ, ਅਤੇ ਦਵਾਈਆਂ ਨਾਲ ਪੁਰਾਣੇ ਹਾਈਪਰਟੈਨਸ਼ਨ ਦਾ ਇਲਾਜ।[7] ਬੱਚੇ ਦੇ ਪ੍ਰੀ-ਐਕਲਮਸੀਆ ਡਲਿਵਰੀ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਪਲਾਸੈਂਟਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਇਲਾਜ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਡਿਲਿਵਰੀ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰੀ-ਇਕਲੈਮਪਸੀਆ ਅਤੇ ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤ ਵਿਚ ਕਿੰਨੀ ਕੁ ਤੀਬਰਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਦੀ ਦਵਾਈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲੈਬੋਟਾਲੋਲ ਅਤੇ ਮੈਥਿਲੋਡੌਪਾ, ਨੂੰ ਡਲੀਵਰੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਗੰਭੀਰ ਬਿਮਾਰੀ ਵਾਲੇ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਇਕਲੈਮਪਸੀਆ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਮੈਗਨੇਸ਼ੀਅਮ ਸੈਲਫੇਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।ਬੈੱਡੈਸਟ ਅਤੇ ਲੂਣ ਦੀ ਦਾਖਲਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਇਲਾਜ ਜਾਂ ਰੋਕਥਾਮ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਸਾਬਤ ਨਹੀਂ ਹੋਏ ਹਨ।

ਪ੍ਰੀ-ਏਕਲਪਸੀਆ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਵਿਚ 2-8% ਗਰਭ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।[8] ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਦੇ ਹਾਈਪਰਟੈਂਸਟੇਟ ਵਿਗਾੜ (ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀ-ਏਕਲਪਸੀਆ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ) ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਕਰਕੇ ਮੌਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਕਾਰਨ ਹਨ।[9] 2015 ਵਿਚ 46,900 ਮੌਤਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰੀ-ਐਕਲੈਮਪਸੀਆ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 32 ਹਫਤਿਆਂ ਬਾਅਦ ਵਾਪਰਦੀ ਹੈ; ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜੇ ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਇਹ ਬਦਤਰ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਹਨਾਂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰੀ-ਏਕਲੈਂਸਸੀਆ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਦਿਲ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਅਤੇ ਸਟ੍ਰੋਕ ਦੇ ਵਧੇ ਹੋਏ ਜੋਖਮ 'ਤੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।[10] ਏਕਲਪਸੀਆ ਸ਼ਬਦ ਬਿਜਲੀ ਲਈ ਯੂਨਾਨੀ ਸ਼ਬਦ ਹੈ। ਹਾਲਾਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਵੇਰਵਾ 5 ਵੀਂ ਸਦੀ ਬੀ.ਸੀ. ਵਿੱਚ ਹਿਪੋਕ੍ਰੇਟਿਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।[11]

ਚਿੰਨ੍ਹ ਅਤੇ ਲੱਛਣ[ਸੋਧੋ]

ਸੁੱਜਣਾ (ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੱਥ ਅਤੇ ਚਿਹਰੇ ਵਿੱਚ) ਪਹਿਲਾਂ- ਪੂਰਵ-ਇਕਲਪਸੀਆ ਦੇ ਤਸ਼ਖ਼ੀਸ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਿਸ਼ਾਨ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਰ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੋਜਸ਼ ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਮ ਘਟਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸਦੀ ਉਪਯੋਗਤਾ ਪ੍ਰੀ-ਏਕਲੈਂਸਸੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਫੈਕਟਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪਾਟੀਦਾਰ ਐਡੇਮਾ (ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੱਥਾਂ, ਪੈਰਾਂ, ਜਾਂ ਚਿਹਰੇ ਦੇ ਅਸਧਾਰਨ ਸੋਜ਼ਸ਼, ਜਦੋਂ ਦਬਾਉਣ 'ਤੇ ਦੰਦਾਂ ਦੀ ਛਾਣਬੀਨ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਸਿਹਤ ਦੇਖਭਾਲ ਪ੍ਰਦਾਤਾ ਨੂੰ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਪ੍ਰੀ-ਐਕਲੈਮਸੀਆ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਲੱਛਣ ਨੂੰ ਖਾਸ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਅਭਿਆਸ ਵਿਚ ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਐਕਲਮੇਸੀਆ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕਾਰਨ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵਧੇਰੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਏਪੀਗੈਸਟਰਿਕ ਦੇ ਦਰਦ ਵਰਗੇ ਲੱਛਣ ਨੂੰ ਦੁਖਦਾਈ ਦੱਸਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਨਿਦਾਨ, ਇਸ ਲਈ, ਕਈ ਪੂਰਵ-ਐਕਲਮੈਪਟਿਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਇਤਫ਼ਾਕੀਆ ਲੱਭਣ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅੰਤਮ ਸਬੂਤ ਡਿਲਿਵਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਦਾ ਰਿਗਰੈਸ਼ਨ ਹੈ।

ਕਾਰਨ[ਸੋਧੋ]

ਪ੍ਰੀ-ਐਕਲੈਮਸੀਆ ਦਾ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਜਾਣਿਆ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਸੰਭਾਵਤ ਕਈ ਕਾਰਕਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਕਾਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

  • ਅਸਧਾਰਨ ਪਲਾਸਟੈਂਟੇਸ਼ਨ (ਪਲੇਸੈਂਟਾ ਦਾ ਗਠਨ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ)
  • ਇਮੂਨਲੋਗਿਕ ਕਾਰਕ
  • ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਂ ਮੌਜੂਦਾ ਮਾਵਾਂ ਦੀ ਵਿਧੀ - ਪੂਰਵ-ਅਕਲਪਸੀਆ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਮੌਜੂਦ ਹਾਈਪਰਟੈਂਨਸ਼ਨ, ਮੋਟਾਪੇ, ਐਂਟੀਪੋਸੋਫੋਲਿਪੀਡ ਐਂਟੀਬੌਡੀ ਸਿੰਡਰੋਮ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਉੱਚ ਘਟਨਾ ਤੇ ਅਤੇ ਪੂਰਵ-ਐਕਲੈਮਸੀਆ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ।
  • ਖੁਰਾਕ ਤੱਤ, ਉਦਾਹਰਣ ਲਈ, ਉਹਨਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੈਲਸੀਅਮ ਦੀ ਪੂਰਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਖੁਰਾਕ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਦੀ ਘੱਟ ਮਾਤਰਾ ਘੱਟ ਹੈ ਪੂਰਵ-ਏਕਲੈਮਸੀਆ ਦੇ ਜੋਖਮ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
  • ਵਾਤਾਵਰਨ ਕਾਰਕ, ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਹਵਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ।[12]

ਹਵਾਲੇ[ਸੋਧੋ]

  1. Eiland, Elosha; Nzerue, Chike; Faulkner, Marquetta (2012). "Preeclampsia 2012". Journal of Pregnancy. 2012: 1–7. doi:10.1155/2012/586578. 
  2. Hypertension in pregnancy. ACOG. 2013. p. 2. ISBN 9781934984284. Archived from the original on 2016-11-18. 
  3. Al-Jameil, N; Aziz Khan, F; Fareed Khan, M; Tabassum, H (February 2014). "A brief overview of preeclampsia.". Journal of clinical medicine research. 6 (1): 1–7. PMC 3881982Freely accessible. PMID 24400024. doi:10.4021/jocmr1682w. 
  4. "Hypertension in pregnancy. Report of the American College of Obstetricians and Gynecologists' Task Force on Hypertension in Pregnancy." (PDF). Obstet. Gynecol. 122 (5): 1122–31. Nov 2013. PMID 24150027. doi:10.1097/01.AOG.0000437382.03963.88. 
  5. Lambert, G; Brichant, JF; Hartstein, G; Bonhomme, V; Dewandre, PY (2014). "Preeclampsia: an update.". Acta Anaesthesiologica Belgica. 65 (4): 137–49. PMID 25622379. 
  6. US Preventive Services Task, Force.; Bibbins-Domingo, K; Grossman, DC; Curry, SJ; Barry, MJ; Davidson, KW; Doubeni, CA; Epling JW, Jr; Kemper, AR; Krist, AH; Kurth, AE; Landefeld, CS; Mangione, CM; Phillips, WR; Phipps, MG; Silverstein, M; Simon, MA; Tseng, CW (25 April 2017). "Screening for Preeclampsia: US Preventive Services Task Force Recommendation Statement.". JAMA. 317 (16): 1661–1667. PMID 28444286. doi:10.1001/jama.2017.3439. 
  7. Henderson, JT; Whitlock, EP; O'Connor, E; Senger, CA; Thompson, JH; Rowland, MG (May 20, 2014). "Low-dose aspirin for prevention of morbidity and mortality from preeclampsia: a systematic evidence review for the U.S. Preventive Services Task Force.". Annals of Internal Medicine. 160 (10): 695–703. PMID 24711050. doi:10.7326/M13-2844. 
  8. WHO recommendations for prevention and treatment of pre-eclampsia and eclampsia. (PDF). 2011. ISBN 978-92-4-154833-5. Archived (PDF) from the original on 2015-05-13. 
  9. Arulkumaran, N.; Lightstone, L. (December 2013). "Severe pre-eclampsia and hypertensive crises". Best Practice & Research Clinical Obstetrics & Gynaecology. 27 (6): 877–884. PMID 23962474. doi:10.1016/j.bpobgyn.2013.07.003. 
  10. Steegers, Eric AP; von Dadelszen, Peter; Duvekot, Johannes J; Pijnenborg, Robert (August 2010). "Pre-eclampsia". The Lancet. 376 (9741): 631–644. PMID 20598363. doi:10.1016/S0140-6736(10)60279-6. 
  11. Emile R. Mohler (2006). Advanced Therapy in Hypertension and Vascular Disease. PMPH-USA. pp. 407–408. ISBN 9781550093186. Archived from the original on 2015-10-05. 
  12. Jun Wu; Cizao Ren; Ralph J. Delfino; Judith Chung; Michelle Wilhelm; Beate Ritz (2009). "Association Between Local Traffic-Generated Air Pollution and Pre-eclampsia and Preterm Delivery in the South Coast Air Basin of California" (PDF). Environmental Health Perspectives. Archived from the original (PDF) on 2009-07-19. Retrieved 2009-07-05.