ਫਰਾਂਜ਼ ਬੋਸ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
Jump to navigation Jump to search

ਫਰਾਂਜ਼ ਬੋਸ (ਫਰਾਂਜ਼ ਯੁਰੀ ਬੋਸ) ੲਿੱਕ ਜਰਮਨ- ਅਮਰੀਕੀ ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਅਾਨੀ ਸੀ ਅਤੇ ਅਾਧੁਨਿਕ ਮਾਨਵ-ਵਿਗਿਅਾਨ ਦਾ ਪੱਥ ਪ੍ਰਦਸ਼ਕ ਸੀ। ਜਿਸਨੂੰ "ਅਮਰੀਕਨ ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਅਾਨ"ਦਾ ਪਿਤਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ੳੁਹ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਿਅਾ ਅਤੇ 1881 ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਅਾਨ ਵਿਚ 'ਡਾਕਟਰੇਟ' ਦੀ ੳੁਪਾਧੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਅਾ ਗਿਅਾ।

ਜੀਵਨ[ਸੋਧੋ]

ਫਰਾਂਜ਼ ਬੋਸ ਦਾ ਜਨਮ 9 ਜੁਲਾੲੀ 1858 ਵਿੱਚ, ਮਿੰਡਨ ਵੈਸਟਫਾਲੀਅਾ ਵਿੱਚ ਜਰਮਨੀ ਵਿਖੇ ਹੋੲਿਅਾ। ੳੁਹਨਾ ਦੇ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਅਾਜ਼ਾਦੀ ਪਸੰਦ ੲਿਨਸਾਨ ਸਨ। ੳੁਹਨਾ ਦੀਅਾਂ ਦੋ ਪਤਨੀਅਾਂ ਸਨ, ੲਿਕ ਪਤਨੀ ਦਾ ਨਾਂ 'ਮੈਰੀਕਰੇਕੋਵਿਜ਼ਰ ਬੋਸ', ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਨਾਂ 'ਹੇਲਨ ਬੋਸ ਯੈਮਪਲੋਸਕੀ' ਸੀ। ੳੁਹ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਪਿਅਾਰ ਕਰਦਾ ਸੀ ਪਰ ੳੁਹ ਅਾਪਣੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨਾਂ ਪਛਾਣ ਸਕਿਅਾ। ੳੁਸਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ "ਜਰਮਨ ਸਭਿਅਾਚਾਰ" ਦੀਅਾਂ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਚਾਰਿਅਾ। ੳੁਹਨਾ ਦੀ ਮੌਤ 21 ਦਸੰਬਰ 1942 ਵਿਚ 'ਨਿੳੂਯਾਰਕ' ਵਿਖੇ ਹੋੲੀ।

ਸਿੱਖਿਆ[ਸੋਧੋ]

ੳੁਹਨਾਂ ਨੇ ਅਾਪਣੀ ੳੁੱਚ ਸਿੱਖਿਅਾ "ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਾਫ ਕਿਅਲ" ਤੋਂ 'ਫਿਜਿਕਸ' ਵਿਚ "ਪੀ.ਅੈੱਚ.ਡੀ." ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

ਸਭਿਅਾਚਾਰ ਮਾਨਵਵਿਗਿਅਾਨੀ ਵਜੋਂ[ਸੋਧੋ]

ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਅਾਨ ਬਾਰੇ ੳੁਸ ਦੀ ਸੋਚ ੳੁਸਦੇ ਪਹਿਲੇ ਲੇਖ 'ਦਿ ਸਟਾੲਿਲ ਅਾਫ ਹੇਗਨੳੁਗਰਾਫੀ' ਤੋਂ ਹੀ ਲਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬੋਸ ਲੲੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ੲਿਕ ਗੱਲ ਬਹਿਸ ਦਾ ਮੁਦਾ ਬਣਿਅਾ ਰਿਹਾ ਕਿ, "ਸਭਿਅਾਚਾਰਕ ਮਾਨਵ-ਵਿਗਿਅਾਨ ਕੀ ਹੈ?"[1]? ੳੁਸਨੇ ੲਿਕ ਗੱਲ ਸਮਝੀ ਕਿ ਲੰਮੇ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਲੋਕ ੲਿਕ ਜਗ੍ਹਾ ਤੋ ਦੂਜੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਅਾੳੁਂਦੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ੲਿਸ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਸਭਿਅਾਚਾਰ ਦੇ ਤੱਤ ਤੇ ੳੁਸਦੇ ਅਰਥ ਵੀ ਬਦਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਦਕਿ ੳੁਸਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਮਾਨਵਵਿਗਿਅਾਨੀ "ਮੈਲਿਨੋਵਸ਼ਕੀ" ਅਤੇ "ਰੈਗਿੰਲੈਡ" ਵਰਗੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਅਧਿਅੈਨ ਵੱਲ ਰੁਚਿਤ ਸਨ। ੲਿਸਤੋਂ ਤੋ ੲਿਲਾਵਾ ੳੁਸਨੇ ੳੁਪਰੋਕਤ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਉੱਪਰ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੲੀ ਲੇਖ ਤੇ ਅਾਰਟੀਕਲ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸਿਤ ਕੀਤੇ।

ਰਚਨਾਵਾਂ[ਸੋਧੋ]

ਬੋਸ ਦੀਅਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਲਿਖੀਅਾਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ,

  • Boas n.d. "The relation of Darwin to anthropology", notes for a lecture; Boas papers (B/B61.5) American Philosophical Society, Philadelphia. Published on line with Herbert Lewis 2001b.
  • Bose, Franze (1911). 'The Mind of Primitive Man'. ISBN 0-313-24004-3 (Online version of the 1938 revised edition at the (Internet Archive)
  • Boas, Franz. (1911). 'Handbook of American Indian languages' (Vol. 1). Bureau of American Ethnology, Bulletin 40. Washington: Government Print Office (Smithsonian Institution, Bureau of American Ethnology).
  • Boas, Franz (1912). "Changes in the Bodily Form of Descendants of Immigrants". American Anthropologist, Vol. 14, No. 3, July–Sept, 1912.
  • Boas, Franz (1912). "The History of the American Race". Annals of the New York Academy of Sciences, Vol. XXI, pp. 177–183.
  • {{cite book|last=Boas |first=Franz |title=Folk-tales of Salishan and Sahaptin tribes |publisher=Published for the American Folk-Lore Society by G.E. Stechert by G. E. Stechert.
  • Boas, Franz (1914). "Mythology and folk-tales of the North American Indians". Journal of American Folklore, Vol. 27, No. 106, Oct.-Dec. pp. 374–410.
  • Boas, Franz (1922). "Report on an Anthropometric Investigation of the Population of the United States". Journal of the American Statistical Association, June 1922.
  • Boas, Franz (1906). The Measurement of Differences Between Variable Quantities. New York: The Science Press. (Online version at the Internet Archive)
  • Boas, Franz (1927). "The Eruption of Deciduous Teeth Among Hebrew Infants". The Journal of Dental Research, Vol. vii, No. 3, September, 1927.
  • Boas, Franz (1927). Primitive Art. ISBN 0-486-20025-6
  • Boas, Franz (1935). "The Tempo of Growth of Fraternities". Proceedings of the National Academy of Sciences, Vol. 21, No. 7, pp. 413–418, July, 1935.
  • Boas, Franz (1940). Race, Language, and Culture ISBN 0-226-06241-4
  • Boas, Franz (1945). Race and Democratic Society, New York, Augustin.
  • Stocking, George W., Jr., ed. 1974 A Franz Boas Reader: The Shaping of American Anthropology, 1883–1911 ISBN 0-226-06243-0
  • Boas, Franz (1928). Anthropology and Modern Life (2004 ed.) ISBN 0-7658-0535-9
  • Boas, Franz, edited by "Helen Codere" (1966), Kwakiutl Ethnography, Chicago, Chicago University Press.
  • Boas, Franz (2006). Indian Myths & Legends from the North Pacific Coast of America: A Translation of Franz Boas' 1895 Edition of Indianische Sagen von der Nord-Pacifischen Küste-Amerikas. Vancouver, BC: Talonbooks. ISBN 0-88922-553-2

ਹਵਾਲੇ[ਸੋਧੋ]

  1. * Division of Anthropology, American Museum of Natural History – Objects and Photographs from Jesup North Pacific Expedition 1897–1902 (section Collections Online, option Collections Highlights). * Franz Boas at Minden, Westphalia *Franz Boas Papers at the 'American Philosophical Society' * Recordings made by Franz Boas during his field research can be found at the Archives of Traditional Music at Indiana University *National Academy of Sciences Biographical Memoir