ਫੂਲਨ ਦੇਵੀ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
Jump to navigation Jump to search
ਫੂਲਨ ਦੇਵੀ
फूलन देवी
Phoolan Devi.jpg
ਮੇੈਂਬਰ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ (11ਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ)
ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ
1996–1998
ਹਲਕਾਮਿਰਜ਼ਾਪੁਰ
ਮੇੈਂਬਰ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ (13ਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ)
ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ
1999–2001
ਹਲਕਾਮਿਰਜ਼ਾਪੁਰ
ਫੂਲਨ ਦੇਵੀ
ਜਨਮ(1963-08-10)10 ਅਗਸਤ 1963
Ghura Ka Purwa (Shekhpur Gudda, Jalaun), UP, India
ਮੌਤ25 ਜੁਲਾਈ 2001(2001-07-25) (ਉਮਰ 37)
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ
ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਨਕਤਲ
ਰਾਸ਼ਟਰੀਅਤਾਭਾਰਤੀ
ਹੋਰ ਨਾਂਮਬੈਂਡਿਟ ਕੁਈਨ
ਪੇਸ਼ਾਡਾਕੂ, ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਦਲਸਮਾਜਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ
Criminal charge48 ਮੁੱਖ ਜੁਰਮ (30 ਕਤਲ; ਬਾਕੀਆਂ ਨੂੰ ਫਿਰੌਤੀ ਜਾਂ ਲੂਟਣ ਲਈ ਅਗਵਾਹ ਕਰਨਾ)[1]
ਸਾਥੀਪੁੱਟੀ ਲਾਲ

ਫੂਲਨ ਦੇਵੀ (ਹਿੰਦੀ: फूलन देवी) (10 ਅਗਸਤ 1963 – 25 ਜੁਲਾਈ 2001), "ਬੈਂਡਿਟ ਕੁਈਨ (ਡਾਕੂ ਰਾਣੀ)" ਵਜੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਡਾਕੂ ਔਰਤ ਸੀ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਬਣ ਗਈ ਸੀ। ਫੂਲਨ ਦਾ ਜਨਮ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਨੀਵੀਂ ਜਾਤ ਦੇ ਪੇਂਡੂ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਇੱਕ ਨਾਕਾਮਯਾਬ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸਨੇ ਜੁਰਮ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਪੈਰ ਧਰਿਆ।

ਜਦ ਇਹ 18 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਦੂਜੀ ਟੋਲੀ ਦੇ ਡਾਕੂਆਂ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਟੋਲੀ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਸਮੂਹਕ ਬਲਾਤਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਆਪਣੀ ਟੋਲੀ ਦੀ ਲੀਡਰ ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਦਾ ਸੋਚਿਆ।[2] ਉਹ ਉਸ ਗਿਰੋਹ ਵਿੱਚ ਇਕਲੌਤੀ ਔਰਤ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਗਿਰੋਹ ਦੇ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ, ਜਾਤ-ਪਾਤ ਦੇ ਅੰਤਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਗਿਰੋਹ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਿਆ। ਫੂਲਨ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮੀ ਵਿਕਰਮ ਉਸ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਜੇਤੂ ਵਿਰੋਧੀ ਧੜੇ, ਜੋ ਰਾਜਪੂਤ ਸਨ, ਫੂਲਨ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਬਹਿਮਾਈ ਲੈ ਗਏ, ਇੱਕ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕਈ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਉਸ ਨਾਲ ਬਲਾਤਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਫਰਾਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਫੂਲਨ ਆਪਣੇ ਮਰੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰੇਮੀ ਦੇ ਧੜੇ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਜੁੜ ਗਈ ਜੋ ਮੱਲ੍ਹਾ ਦੇ ਗਰੋਹ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਦਮੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪ੍ਰੇਮੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ, 1981 ਵਿੱਚ ਫੂਲਨ ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਟੋਲੀ ਉਸੀ ਪਿੰਡ ਗਏ ਜਿੱਥੇ ਇਸ ਦਾ ਬਲਾਤਕਾਰ ਹੋਇਆ ਸੀ[2][3] ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਦੋ ਬਲਾਤਕਾਰੀਆਂ ਸਮੇਤ ਪਿੰਡ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ 22 ਠਾਕੁਰ ਜਾਤ ਦੇ ਬੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਕਰ ਕੇ ਮਾਰਿਆ।

ਫੂਲਨ ਨੇ ਕਤਲੇਆਮ ਤੋਂ ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਉਸ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕੁਝ ਬਚੇ ਹੋਏ ਗਿਰੋਹ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ 1983 ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸ ਅੱਗੇ ਆਤਮ ਸਮਰਪਣ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਉੱਤੇ 48 ਜੁਰਮਾਂ ਦਾ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਕਤਲਾਂ, ਲੁੱਟਾਂ-ਖੋਹਾਂ, ਅਗਵਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਫਿਰੌਤੀ ਲਈ ਅਗਵਾ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।[4] ਫੂਲਨ ਨੇ ਅਗਲੇ ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਪ੍ਰੈਸ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਨੂੰ ਧਰਮੀ ਬਗਾਵਤ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਸੀ। ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਸੁੱਰਖਿਆ 'ਦੇਵੀ' ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।.[5]

1994 ਵਿੱਚ, ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੁਲਾਇਮ ਸਿੰਘ ਯਾਦਵ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਸੂਬਾ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸਾਰੇ ਦੋਸ਼ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਏ ਅਤੇ ਫੂਲਨ ਨੂੰ ਰਿਹਾਅ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਫੇਰ ਉਹ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਸੰਸਦ ਦੀ ਚੋਣ ਲਈ ਖੜੀ ਸੀ ਅਤੇ ਦੋ ਵਾਰ ਮਿਰਜ਼ਾਪੁਰ ਲਈ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ। 2001 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਰਾਣਾ ਦੁਆਰਾ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਬੰਗਲੇ (ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਅਲਾਟ ਕੀਤੇ) ਦੇ ਗੇਟਾਂ 'ਤੇ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਗਿਰੋਹ ਨੇ ਬਹਿਮਾਈ ਵਿਖੇ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। 1994 ਵਿਚ ਬਣੀ ਫ਼ਿਲਮ ਬਾਂਡਿਟ ਕਵੀਨ (ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚੋਂ ਉਸਦੀ ਰਿਹਾਈ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਬਣੀ) ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ।

ਆਰੰਭਕ ਜੀਵਨ[ਸੋਧੋ]

ਫੂਲਨ ਦਾ ਜਨਮ ਮੱਲ੍ਹਾ (ਕਿਸ਼ਤੀ ਚਾਲਕ) ਜਾਤੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ[6], ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਜਲੌਨ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ ਘੁੱੜਾ ਕਾ ਪੁਰਵਾ (ਜਿਸ ਨੇ ਗੋਰਾ ਕਾ ਪੁਰਵਾ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਸੀ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।[7] ਉਹ ਮੂਲਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਦੇਵੀ ਦੀਨ ਮੱਲ੍ਹਾ ਦੀ ਚੌਥੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਬੱਚੀ ਸੀ। ਫੂਲਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਬਚੀ।[ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ]

ਫੂਲਨ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਬਹੁਤ ਗਰੀਬ ਸੀ।[8] ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਵਾਲੀ ਵੱਡੀ ਜਾਇਦਾਦ ਤਕਰੀਬਨ 1 ਏਕੜ (0.4 ਹੈਕਟੇਅਰ) ਖੇਤ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ 'ਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਪਰ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣਾ ਨਿੰਮ ਦਾ ਰੁੱਖ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਫੂਲਨ ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਦਾਦਾ-ਦਾਦੀ ਦੀ ਮੌਤ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਦੇ ਬੇਟੇ ਮਾਇਆ ਦੀਨ ਮੱਲ੍ਹਾ ਨੇ ਉਸ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਲਾਹੇਵੰਦ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿੰਮ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਨੂੰ ਕੱਟਣ ਦੀ ਤਜਵੀਜ਼ ਦਿੱਤੀ।[9] ਫੂਲਨ ਦੇ ਪਿਤਾ ਇਸ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਏ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕਿਸ਼ੋਰ ਫੂਲਨ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਈਂ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਤੋਂ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਤਾਅਨੇ ਮਾਰੇ ਅਤੇ ਜ਼ਬਾਨੀ ਗਾਲ੍ਹਾਂ ਕੱਢਿਆਂ, ਉਸ' ਤੇ ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੁੱਟਮਾਰ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਕੁਝ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਲੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਧਰਨਾ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਬਣੀ ਜਦੋਂ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘਰ ਖਿੱਚਣ ਲਈ ਤਾਕਤ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਇੱਟ ਨਾਲ ਬੇਹੋਸ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।[10]

ਹਵਾਲੇ[ਸੋਧੋ]

  1. Manju Jain (2009). Narratives of Indian cinema. Primus Books. p. 164. ISBN 978-81-908918-4-4. 
  2. 2.0 2.1 Devi, Phoolan (1996). I, Phoolan Devi. Warner Books. pp. 384–388. ISBN 0-7515-1964-2.  ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਗਲਤੀ:Invalid <ref> tag; name "Devi" defined multiple times with different content
  3. "Killer of Phoolan Devi, India's 'Bandit Queen', given life sentence". The Guardian. Associated Press. 14 August 2014. ISSN 0261-3077. Retrieved 4 October 2017. 
  4. "Phoolan Devi". The Daily Telegraph. 26 July 2001. 
  5. "The queen is dead". The Guardian. 26 July 2001. Retrieved 18 November 2011. 
  6. "Phoolan Devi, India's Bandit Queen". Archived from the original on 28 December 2005. Retrieved 11 December 2006.  Unknown parameter |url-status= ignored (help)
  7. Henry Scholberg (1994). A Hindi movie. Indus (HarperCollins India). p. 24. ISBN 978-81-7223-097-5. 
  8. Jan Stradling (2011). "12: Phoolan Devi - 'Bandit Queen', freedom fighter, politician". Good Girls Don't Make History. Pier. ISBN 978-1-74266-623-5. 
  9. John Arquilla (2011). Insurgents, Raiders, and Bandits. Rowman & Littlefield. pp. 245–251. ISBN 9781566638326. 
  10. "The Great Indian Rape-Trick". SAWNET -The South Asian Women's NETwork. 22 August 1992. Archived from the original on 14 April 2016. Retrieved 11 December 2015.  Unknown parameter |url-status= ignored (help)