ਬਿਸਮਿੱਲਾਹ ਖ਼ਾਨ
ਬਿਸਮਿੱਲਾਹ ਖਾਨ | |
|---|---|
.jpg) ਭਾਰਤ ਰਤਨ ਉਸਤਾਦ ਬਿਸਮਿੱਲਾਹ ਖਾਨ | |
| ਜਾਣਕਾਰੀ | |
| ਜਨਮ ਦਾ ਨਾਮ | ਕਮਰਉੱਦੀਨ ਖਾਨ |
| ਜਨਮ | 21 ਮਾਰਚ 1913 |
| ਮੂਲ | ਭਾਰਤ |
| ਮੌਤ | 21 ਅਗਸਤ 2006 (ਉਮਰ 93) |
| ਵੰਨਗੀ(ਆਂ) | ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ |
| ਕਿੱਤਾ | ਸੰਗੀਤਕਾਰ |
| ਸਾਜ਼ | ਸ਼ਹਿਨਾਈ |
ਬਿਸਮਿੱਲਾਹ ਖਾਨ (21 ਮਾਰਚ 1913 - 21 ਅਗਸਤ 2006) ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸੀ। ਇਸਨੇ ਸ਼ਹਿਨਾਈ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਚੰਗਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਇਸਨੂੰ 2001 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਰਤਨ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦਾ ਲਾਸਾਨੀ ਸ਼ਹਿਨਾਈ ਵਾਦਕ, ਬਨਾਰਸ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਜੋਧਪੁਰ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਨਾਈ ਵਾਦਕ ਸਨ। ਉਥੋਂ ਹੀ ਸ਼ਹਿਨਾਈ ਵਜਾਉਣਾ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੰਨੀ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਕਿ ਅੱਜ ਤੱਕ ਉਪਮਹਾਦੀਪ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਾਏ ਦਾ ਕੋਈ ਸ਼ਹਿਨਾਈ ਵਾਦਕ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਹਿਨਾਈ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਬਾਦਤ ਦੇ ਵਕ਼ਤ ਵਜਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਉਥੇ ਹੀ ਉਸਤਾਦ ਬਿਸਮਿੱਲਾਹ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਲਾਸਿਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਧਾ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਨਾਖਤ ਦਵਾਈ।[1][2]
ਉਸਤਾਦ ਬਿਸਮਿੱਲਾਹ ਖ਼ਾਨ ਨੂੰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਸਭ ਵਲੋਂ ਵੱਡੇ ਸਨਮਾਨ ਭਾਰਤ ਰਤਨ ਨਾਲ ਵੀ ਨਵਾਜਿਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਨਾਲ ਵਾਰਾਨਸੀ (ਬਨਾਰਸ) ਵਿੱਚ 2006 ਨੂੰ ਇੰਤਕਾਲ ਹੋਇਆ।
ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
[ਸੋਧੋ]ਉਸਤਾਦ ਬਿਸਮਿੱਲਾਹ ਖਾਨ ਦਾ ਜਨਮ 21 ਮਾਰਚ 1916 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰ ਡੁਮਰਾਂਵ ਵਿੱਚ ਰਵਾਇਤੀ ਮੁਸਲਿਮ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਗਾਮਬਰ ਬਕਸ ਖਾਨ ਅਤੇ ਮਿੱਤਨਬਾਈ ਦੇ ਦੂਜੇ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਹੋਇਆ ਸੀ।[3][4] ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਡੁਮਰਾਂਵ ਰਾਜ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਕੇਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸਾਦ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਰਬਾਰੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦੋ ਦਾਦਾ ਉਸਤਾਦ ਸਾਲਾਰ ਹੁਸੈਨ ਖਾਨ ਅਤੇ ਰਸੂਲ ਬਕਸ ਖਾਨ ਵੀ ਡੁਮਰਾਂਵ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਦਰਬਾਰੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸਨ।[3] ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਜਨਮ ਵੇਲੇ ਕਮਰੂਦੀਨ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਦੇ ਨਾਮ ਸ਼ਮਸੁਦੀਨ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਸੀ। ਨਵਜਣਮੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਦਾਦਾ ਰਸੂਲ ਬਖਸ਼ ਖਾਨ, ਜੋ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਨਾਈ ਵਾਦਕ ਵੀ ਸਨ, ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ "ਬਿਸਮਿੱਲਾ", ਜਾਂ "ਅੱਲ੍ਹਾ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ", ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਸਤਾਦ ਬਿਸਮਿੱਲ੍ਹਾ ਖਾਨ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ।[1][4]
- ↑ 1.0 1.1 "Virtuoso musician who introduced the shehnai to a global audience". The Independent. 22 August 2006. Retrieved 8 January 2013. ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਗ਼ਲਤੀ:Invalid
<ref>tag; name "Independent" defined multiple times with different content - ↑ "Indian music's soulful maestro". BBC News. 21 August 2006. Retrieved 2010-01-01.
- ↑ 3.0 3.1 Massey, Reginald (22 August 2006). "Bismillah Khan". The Guardian. Archived from the original on 18 June 2016. Retrieved 29 May 2016.
- ↑ 4.0 4.1 "Ustad Bismillah Khan passed away". ITC Sangeet Research Academy. Archived from the original on 7 August 2016. Retrieved 29 May 2020.