ਰਾਮਾਬਾਈ ਰਾਨਡੇ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
Jump to navigation Jump to search
ਰਾਮਾਬਾਈ ਰਾਨਡੇ
Ramabai-ranade.jpg
ਜਨਮ25 January 1863
ਦੇਵਰਾਸ਼ਟਰ, ਸਤਾਰਾ, ਬੰਬਈ ਪ੍ਰਾਂਤ, ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ
ਮੌਤ25 ਜਨਵਰੀ 1924 (ਉਮਰ 60–61)
ਰਾਸ਼ਟਰੀਅਤਾਭਾਰਤੀ
ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਨਿਰਭਰਤਾ
ਸਾਥੀਮਹਾਂਦੇਵ ਗੋਵਿੰਦ ਰਾਨਡੇ

ਰਾਮਾਬਾਈ ਰਾਨਡੇ (25 ਜਨਵਰੀ 1863 – 1924) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸੋਸ਼ਲ ਵਰਕਰ ਅਤੇ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਮਹਿਲਾ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਜਨਮ 1863 ਵਿੱਚ, ਕੁਰਲੇਕਰ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਗਿਆਰ੍ਹਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਮਹਾਂਦੇਵ ਗੋਵਿੰਦ ਰਾਨਡੇ, ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ, ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਸੇਨ ਸਮਾਜਕ ਨਾ-ਬਰਾਬਰੀ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਸੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਦਾ ਹੱਕ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਹ ਅਨਪੜ੍ਹ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਰਾਮਾਬਾਈ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਮਹਾਂਦੇਵ ਗੋਵਿੰਦ ਰਾਨਡੇ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਨਾ ਅਤੇ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਤ-ਭਾਸ਼ਾ ਮਰਾਠੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੁਆਤ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਸਖਤ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ।  

ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਕੇ, ਰਾਮਾਬਾਈ ਨੇ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ 'ਹਿੰਦੂ ਲੇਡੀਜ਼ ਸੋਸ਼ਲ ਕਲੱਬ' ਦੀ ਸ਼ੁਰੁਆਤ ਕੀਤੀ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਮਕਸੱਦ ਜਨਤਕ ਭਾਸ਼ਣਾਂ ਨੂੰ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਰਾਮਾਬਾਈ ਪੂਨੇ ਵਿੱਚ 'ਸੇਵਾ ਸਦਨ ਸੋਸਾਇਟੀ' ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹੀ। ਰਾਮਾਬਾਈ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਸੁਧਾਰਨ ਵਿੱਚ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਰਾਮਾਬਾਈ ਰਾਨਡੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ 1886 ਵਿੱਚ, ਪੂਨੇ ਵਿੱਚ ਕੁੜੀਆਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਹੁਜ਼ੁਰਪਾਗਾ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

ਕਾਰਜ [ਸੋਧੋ]

ਰਾਮਾਬਾਈ ਰਾਨਡੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਧੁਨਿਕ ਮਹਿਲਾ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਤਾ ਹੈ। ਉਹ "ਸੇਵਾ ਸਦਨ ਸੋਸਾਇਟੀ". ਪੂਨੇ ਦੀ ਬਾਨੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹੀ ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਫਲ ਰਹੀ ਅਤੇ ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਔਰਤਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਈਆਂ। ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਬੇਅੰਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਇਸ ਤੱਥ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਰਾਮਾਬਾਈ ਦੀ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਨਿੱਜੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਸੀ।

ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ [ਸੋਧੋ]

ਰਾਮਾਬਾਈ ਰਾਨਡੇ ਦਾ ਜਨਮ 25 ਜਨਵਰੀ, 1863 ਨੂੰ ਸੰਗਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ, ਦੇਵਰਾਸ਼ਟਰ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਕੁਲੇਕਰ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਕੁੜੀਆਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਸਖਤ ਵਰਜਣਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹਿਆ। 1873 ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਉਹ 11 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਨਿਆਧੀਸ ਮਹਾਦੇਵ ਗੋਵਿੰਦ ਰਾਨਡੇ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ ਦਾ ਬਾਨੀ, ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਮਹਾਂਦੇਵ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਜਾਕੇ ਉਸਨੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਾਮਾਬਾਈ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਲਿਖਣਾ ਸਿਖਾਇਆ ਤੇ ਇੱਕ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ ਪਤਨੀ ਬਣਨ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਹ ਰਾਮਾਬਾਈ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆਤਮਕ ਸੁਧਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਹਿਯੋਗੀ ਬਣਿਆ। ਉਸਦੇ ਇਸ ਵੱਡੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਰਾਸਤੇ ਨੂੰ ਰਮਾਬਾਈ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ, ਰਾਮਾਬਾਈ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸਵੈ-ਨਿਰਭਰ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਸੁਤੰਤਰ ਬਨਾਉਣ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾ ਦਿੱਤੀ।[1]

ਸਿੱਖਿਆ[ਸੋਧੋ]

ਰਾਮਾਬਾਈ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਦਾ ਇੱਕ ਮਿਸ਼ਨ ਤਿਆਰ ਕਰ ਲਿਆ, ਤਾਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਸਰਗਰਮ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਦੀ ਸਾਥੀ ਬਣ ਸਕੇ। ਆਪਣੇ ਯਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਸਥਾਰਿਤ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਔਰਤਾਂ ਤੋਂ ਰੁਕਾਵਟ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ। ਜਸਟਿਸ ਰਾਨਡੇ ਲਗਾਤਾਰ ਰਾਮਾਬਾਈ ਨੂੰ ਮਰਾਠੀ, ਇਤਿਹਾਸ, ਭੂਗੋਲ, ਗਣਿਤ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਲਿਖਣ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਨ ਦੇ ਪਾਠ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਸਾਰੇ ਅਖ਼ਬਾਰ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਮੌਜੂਦਾ ਮਾਮਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਉਸਦੀ ਚੇਲੀ ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਉਸਦੀ ਸਕੱਤਰ ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸਦੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸਪਾਤਰ ਦੋਸਤ ਵ ਬਣ ਗਈ। ਰਾਮਾਬਾਈ ਨੇ ਸਾਹਿਤਕ ਯੋਗਦਾਨ ਵੀ ਪਾਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲਿੱਖੀ ਹੋਈ ਉਸਦੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਅਮਾਚਯਾ ਆਯੁਸ਼ਯਤਿਲ ਅਥਾਵਨੀ  ਆਉਂਦੀ ਹੈ। [2] ਇਸ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਿਵਾਹਿਕ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਰਾਨਡੇ ਦੇ ਧਰਮ ਉੱਤੇ ਦਿੱਤੇ ਕਈ ਭਾਸ਼ਣਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛਪਵਾਇਆ। ਉਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਬਹੁਤ ਸ਼ੌਕੀਨ ਸੀ। 

ਰਾਮਾਬਾਈ  ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਜਨਤਕ ਪਛਾਣ ਨਾਸ਼ਿਕ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਮਹਿਮਾਨ ਵਜੋਂ ਬਣਾਈ ਸੀ। ਜਸਟਿਸ ਰਾਨਡੇ ਨੇ ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਭਾਸ਼ਣ ਖ਼ੁਦ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਜਲਦ ਹੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਜਨਤਕ ਬੁਲਾਰੇ ਦੀ ਕਲਾ ਦੀ ਮਾਹਿਰ ਬਣ ਗਈ। ਉਸਦੇ ਭਾਸ਼ਣ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਧਾਰਨ ਅਤੇ ਦਿਲ-ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਸਮਾਜ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਆਰੀਆ ਮਹਿਲਾ ਸਮਾਜ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ। 1893 ਤੋਂ 1901 ਤੱਕ ਰਾਮਾਬਾਈ ਆਪਣੀ ਸਮਾਜਿਕ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਸੀ।ਉਸਨੇ ਬੰਬਈ ਵਿਚ ਹਿੰਦੂ ਲੇਡੀਜ਼ ਸੋਸ਼ਲ ਅਤੇ ਲਿਟਰੇਰੀ ਕਲੱਬ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ, ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਟੇਲਰਿੰਗ ਅਤੇ ਹੈਂਡ ਵਰਕ ਵਿਚ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣ ਲਈ ਕਈ ਕਲਾਸਾਂ ਆਰੰਭ ਕੀਤੀਆਂ।

ਜਦੋਂ ਉਹ 38 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ, ਤਾਂ 1901 ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਹ ਬੰਬਈ ਛੱਡਕੇ ਪੂਨੇ ਆ ਗਈ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਫੁਲੇ ਮਾਰਕੀਟ ਕੋਲ ਆਪਣੇ ਜੱਦੀ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਇੱਕ ਸਾਲ ਲਈ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਅਲੱਗ ਜੀਵਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਇਕੱਲਤਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਈ ਅਤੇ ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ "ਭਾਰਤ ਮਹਿਲਾ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ" ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀ। ਰਾਮਾਬਾਈ ਦਾ ਨਰਸਿੰਗ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕੰਮ ਸੀ।ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਨਰਸ ਸੇਵਾ ਸਦਨ ਦਾ ਉਤਪਾਦ ਸੀ ਅਤੇ ਰਾਮਾਬਈ ਨੇ ਨਰਸਿੰਗ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਮੱਤ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਦਰਦ ਭੋਗਿਆ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਧਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੇਵਾ ਸਦਨ ਵਿੱਚ ਨਰਸਿੰਗ ਕੋਰਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ।[3][4]

ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਭਿਆਚਾਰ [ਸੋਧੋ]

ਉਸਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਇੰਡੋ-ਆਸਟਰੇਲੀਅਨ ਪੋਸਟ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ, 14 ਅਗਸਤ, 1962 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਮਾਬਾਈ ਦੇ ਨਾਂ ਉੱਪਰ ਪੋਸਟੇਜ ਸਟੈਂਪ ਦਰਸਾਈ ਗਈ। 

ਇੱਕ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਜ਼, ਜੋ ਜ਼ੀ ਮਰਾਠੀ ਉੱਪਰ ਦਰਸਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਊਂਚਾ ਮਾਜ਼ਾ ਜੋਕਾ ਹੈ ਜੋ ਰਾਮਾਬਾਈ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਮਹਿਲਾ ਅਧਿਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਲੜ੍ਹਨ ਵਾਲੀ ਕਾਰਕੁੰਨ ਵਜੋਂ ਹੋਏ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ 2012 ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ।[5] ਇਸ ਸੀਰੀਜ਼ ਨੇ ਮਹਾਰਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਸੈਲੀਬ੍ਰੇਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 

ਹਵਾਲੇ[ਸੋਧੋ]

  1. Women and Social Reform in Modern India: A Reader – Sumit Sarkar, Tanika Sarkar – Google Books. Books.google.co.in. Retrieved 13 August 2012. 
  2. "Diamond Maharashtra Sankritikosh", Durga Dixit, Pune, India, Diamond Publications, 2009, p. 40. ISBN 978-81-8483-080-4.
  3. The Emergence of Feminism in India, 1850–1920 – Padma Anagol – Google Books. Books.google.co.in. Retrieved 13 August 2012. 
  4. Thilagavathi, L.; Chandrababu,, B.S. (2009). Woman, her history and her struggle for emancipation. Chennai: Bharathi Puthakalayam. pp. 311–312. ISBN 978-81-89909-97-0. Retrieved 19 January 2017. 
  5. "समाजसुधारक रमाबाई रानडे यांच्या कर्तृत्वाचा 'उंच झोका' झी मराठीवर!". Lokasatta. Retrieved 11 March 2012.