ਸਟਾਰਚ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
Jump to navigation Jump to search
ਅਮਾਈਲੋਜ਼(ਸਟਾਰਚ ਦਾ ਘੁਲਣਸ਼ੀਲ ਘਟਕ) ਅਣੂ ਦੀ ਬਣਤਰ
ਅਮਾਈਲਪੈਕਟੀਨ(ਸਟਾਰਚ ਦਾ ਅਘੁਲਣਸ਼ੀਲ ਘਟਕ) ਅਣੂ ਦੀ ਬਣਤਰ

ਸਟਾਰਚ ਜਾਂ ਅਮਾਈਲਮ ਬਹੁਭਾਜੀ (ਪੋਲੀਮੇਰਿਕ) ਕਾਰਬੋਹਾਈਡਰੇਟ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਗਲੂਕੋਸਾਇਡਿਕ ਦੇ ਮੇਲਭਾਵ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਗੁਲੂਕੋਜ਼ ਦੀਆਂ ਇਕਾਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਪੋਲੀਸਾਚੇਰਾਈਡ(ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਾਰਬੋਹਾਈਡਰੇਟ)  ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਰੇ ਬੂਟਿਆਂ ਤੋਂ ਊਰਜਾ ਭੰਡਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਆਹਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਆਮ ਲੋੜਿੰਦਾ ਕਾਰਬੋਹਾਈਡਰੇਟ ਹੈ ਜੋ ਕੀ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰੇਸ਼ੇਦਾਰ ਖਾਦ ਪਦਾਰਥਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਲੂ, ਕਣਕ, ਮੱਕੀ, ਚੌਲ ਆਦਿ ਵਿਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ਬਦ ਉਤਪਤੀ[ਸੋਧੋ]

'''ਸਟਾਰਚ''' ਸ਼ਬਦ ਦੀਆਂ ਜੜਾਂ ਜਰਮਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ''ਪੱਕਾ, ਕਠੋਰ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨਾ" ਹੈ।[1]( ਜਰਮਨ :Stärke )(starch) (ਗਰੀਕ : "ਐਮਿਲੋਵ" (ἄμυλον)। ਇਹ ਐਮਾਈਲ ਧਾਤੂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਜੀਵਰਸਾਇਨ ਵਿਚ ਕੁਛ 5-ਕਾਰਬਨ  ਮਿਸ਼ਰਣਾਂ ਨਾਲ ਨਾਲ ਅਗੇਤਰ ਵਜੋ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਸਟਾਰਚ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਅਤੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਇਤਿਹਾਸ[ਸੋਧੋ]

ਸਟਾਰਚ ਟਾਈਫ਼ਾ (ਸਰਕੰਡਾ, ਚਾਰਾ) ਆਦਿ ਅਨਾਜ ਦੀ ਪਾਪੜੀ ਦੇ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਯੂਰੋਪ ਵਿਚ 30,000 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਪੱਥਰਾਂ ਨਾਲ ਪੀਹੇ ਜਾਂਦੇ ਆਟੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।[2] ਜਵਾਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਟਾਰਚ ਦੇ ਨਗਾਲੂ, ਮੋਜ਼ਾਮਬਿਕਿਊ ਦੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ 100,00 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੇ ਨਮੂਨੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਹਨ।[3]

ਕਣਕ ਤੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਸਟਾਰਚ ਦਾ ਆਟਾ (ਗਿੱਲਾ ਆਟਾ) ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਿਸਰ ਵਿਚ ਕਾਗਜ਼ ਚਿਪਕਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।[4] ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਸਟਾਰਚ ਨੂੰ ਅੱਡ ਕੱਢਣ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਲਿਨੀ ਦੀ ਐਲਡਰ ਨੇ ਲਗਭਗ 77-79 ਏ.ਡੀ. ਵਿਚ ਵਰਣਿਤ ਕੀਤਾ।[5] ਰੋਮਨ ਲੋਕ ਇਸਨੂੰ ਸੋਹਣੇ ਬਨਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਰੀਮਾਂ, ਵਾਲਾਂ ਉੱਤੇ ਲਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਅਤੇ ਸੋਸ ਨੂੰ ਪਤਲਾ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਵੀ ਵਰਤਦੇ ਸਨ।  ਫ਼ਾਰਸੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਇਸਦੇ ਪਕਵਾਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਣਕ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਹਲਵਾ ਬਨਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਦੇ ਸਨ। . ਚਾਵਲ ਦਾ ਸਟਾਰਚ ਚਾਈਨਾ ਵਿਚ 700 ਸੀ.ਈ. ਤੋਂ ਕਾਗਜ਼ ਨਿਰਮਾਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।[6]

ਬੂਟਿਆਂ ਵਿਚ ਰਲੇ ਮਿਲੇ ਹੋਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਟਾਰਚ ਨੂੰ ਗ਼ੈਰ-ਖਾਦ ਪਦਾਰਥਾਂ ਵਿਚ ਕੋਕਟੇਲ ਏਂਜ਼ਾਇਮ ਨੂੰ ਮਿਲਾਕੇ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।[7] ਇਸ ਸੈੱਲ ਮੁਕਤ ਜੀਵ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿਚ, ਬੀਟਾ-1, 4-ਗਲੀਕੋਸਾਈਡਿਕ  ਨਾਲ ਸੈਲੂਲੋਜ਼ ਰਲਾਕੇ ਆਂਸ਼ਿਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸੈਲੋਬਾਇਸ ਤੋਂ ਹਾਈਡਰੋਲਾਈਜ਼ਡ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।   ਸੈਲੋਬਾਇਸ ਫੋਸਫੋਰਲੇਸ ਨੂ੯ਨਭੰਮਕਦ ਗਲੁਕੋਜ਼, 1-ਫਾਸਫੇਟ ਤੋਂ ਗਲੂਕੋਜ਼ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਤੋਂ ਇਲਵਾ ਹੋਰ ਏਂਜ਼ਾਈਮ- ਆਲੂ ਦੀ ਅਲਫ਼ਾ ਗਲੁਕੋਨ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਵੀ ਗਲੂਕੋਜ਼ ਨੂੰ ਫੋਸਫੋਰਲੇਸ ਦੀ ਗ਼ੈਰ ਕਮੀ ਵਾਲੇ ਸਟਾਰਚ ਜੋੜ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਫੋਸਫੇਟ ਅੰਦਰ ਹੀ ਅੰਦਰ ਪੁਨਰ ਨਿਰਮਿਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਹੋਰ  ਉਤਪਾਦ ਗੁਲੂਕੋਜ਼ ਨੂੰ ਖ਼ਮੀਰ ਦੇ ਆਤਮਸਾਤ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੈੱਲ ਮੁਕਤ ਜੈਵਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਹਿੰਗਾ ਰਸਾਇਨਿਕ ਅਤੇ ਊਰਜਾਨਿਵੇਸ਼ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ।, ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਘੋਲ ਵਿਚੋਂ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਸ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ੂਗਰ ਦੀ ਵੀ ਕੋਈ ਘਾਟ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।[8][9][10][11]

ਕੁਝ ਕਾਸ਼ਤ ਪੌਦਾ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਤੀਰ ਅਮੀਨੋਐਪੈਕਟਿਨ ਸਟਾਰਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਅਮੇਯੋਜ਼ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੋਮਰੀ ਸਟਾਰਚ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ[ ਮੱਕੀ, ਹੋਰ ਚਿਕਿਤਸਕ ਚੌਲ ਅਤੇ ਮੋਮਕ ਆਟਾ ਸਟਾਰਚ ਹਨ। ਯੋਜੀਆਂ ਸਟਾਰਚਾਂ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਬਦਲਵੀਂ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਵਧੇਰੇ ਸਥਾਈ ਪੇਸਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਾਈ ਐਮਲੋਸ ਸਟਾਰਚ, ਅਮੀਨੋਮਾਈਜ਼, ਨੂੰ ਇਸਦੀ ਜੈੱਲ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਅਤੇ ਦਵਾਈ ਉਤਪਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰੋਧਕ ਸਟਾਰਚ (ਇੱਕ ਸਟਾਰਚ ਜੋ ਪਿਸ਼ਾਬ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦਾ ਹੈ) ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਹਵਾਲੇ[ਸੋਧੋ]

  1. New Shorter Oxford Dictionary, Oxford, 1993
  2. Revedin, A.; Aranguren, B.; Becattini, R.; Longo, L.; Marconi, E.; Lippi, M. M.; Skakun, N.; Sinitsyn, A.; et al. (2010). "Thirty thousand-year-old evidence of plant food processing". Proceedings of the National Academy of Sciences. 107 (44): 18815–9. PMC 2973873Freely accessible. PMID 20956317. doi:10.1073/pnas.1006993107. 
  3. "Porridge was eaten 100,000 years ago". The Telegraph. 18 Dec 2009. 
  4. Pliny the Elder, The Natural History (Pliny), Book XIII, Chapter 26, The paste used in preparation of paper
  5. Pliny the Elder, The Natural History (Pliny), Book XIII, Chapter 17, [1]
  6. Hunter, Dard (1947). Papermaking. DoverPublications. p. 194. ISBN 978-0-486-23619-3. 
  7. You, C.; Chen, H.; Myung, S.; Sathitsuksanoh, N.; Ma, H.; Zhang, X.-Z.; Li, J.; Zhang, Y.- H. P. (April 15, 2013). "Enzymatic transformation of nonfood biomass to starch". Proceedings of the National Academy of Sciences. 110 (18): 7182–7187. PMC 3645547Freely accessible. PMID 23589840. doi:10.1073/pnas.1302420110. 
  8. "Chemical Process Creates Food Source from Plant Waste". Voice of America. April 16, 2013. Retrieved January 27, 2017. 
  9. "Next generation biorefineries will solve the food, biofuels, and environmental trilemma in the energy-food-water nexus". Energy Science. 1: 27–41. doi:10.1002/ese3.2. 
  10. Choi, Charles (April 15, 2013). "Could Wood Feed the World?". Science. Retrieved January 27, 2016. 
  11. Smith, Alison M.; Zeeman, Samuel C.; Smith, Steven M. (2005). "STARCH DEGRADATION" (PDF). Annual Review of Plant Biology. 56: 73–98. PMID 15862090. doi:10.1146/annurev.arplant.56.032604.144257.