ਸਿਫ਼ਰ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
Jump to navigation Jump to search
0 0 0
−1 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9
Cardinal 0, zero, "oh" (//), nought, naught, nil
Ordinal Zeroth, noughth
Binary 02
Ternary 03
Quaternary 04
Quinary 05
Senary 06
Octal 08
Duodecimal 012
Hexadecimal 016
Vigesimal 020
Base 36 036
Arabic & Kurdish ٠
Urdu ਫਰਮਾ:Urdu numeral
Bengali
Hindu Numerals
Chinese 零, 〇
Japanese 零, 〇
Khmer
Thai

0 (ਜ਼ੀਰੋ) ਇੱਕ ਸੰਖਿਆ [1] ਅਤੇ ਉਸ ਸੰਖਿਆ ਨੂੰ ਹਿੰਦਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹਿੰਦਸਾ ਦੋਨੋਂ ਹੈ। ਸੰਖਿਆ 0 ਪੂਰਨ ਅੰਕ, ਵਾਸਤਵਿਕ ਸੰਖਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਅਲਜੈਬਰਿਕ ਸੰਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਜੋੜਨ ਵਾਲੀ ਪਛਾਣ ਵਜੋਂ ਗਣਿਤ ਵਿਚ ਕੇਂਦਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਅੰਕੜੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, 0 ਨੂੰ ਸਥਾਨ ਮੁੱਲ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਲੇਸਹੋਲਡਰ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ 0 ਨੰਬਰ ਦੇ ਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਜ਼ੀਰੋ, ਨੌਟ (ਯੂਕੇ), ਨਾੱਟ (ਯੂਐਸ) ( /n ɔː t / ), ਨਿਲ, ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਵਿਚ ਜਿਥੇ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਇਕ ਨਾਲ ਵਾਲਾ ਅੰਕੜਾ ਇਸ ਨੂੰ "O" ਅੱਖਰ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਦਾ ਹੈ - oh ਜਾਂ o (//)। ਜ਼ੀਰੋ ਲਈ ਗੈਰ ਰਸਮੀ ਜਾਂ ਸਲੈਂਗ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਲਚ ਅਤੇ ਜ਼ਿਪ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।[2] ਔਟ ਅਤੇ ਆਟ (/ɔːt/), [3] ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਸਿਫਰ, [4] ਵੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। [5]

ਸ਼ਬਦ ਨਿਰੁਕਤੀ[ਸੋਧੋ]

ਸ਼ਬਦ ਜ਼ੀਰੋ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਫ੍ਰੈਂਚ ਜ਼ੀਰੋ ਜ਼ਰੀਏ ਆਇਆ ਸੀ ਫ੍ਰੈਂਚ ਵਿੱਚ ਇਤਾਲਵੀ ਜ਼ੀਰੋ ਤੋਂ, ਜੋ ਇਤਾਲਵੀ ਜ਼ੇਫ਼ਿਰੋ ਦੇ ਵੇਨੇਸ਼ੀਅਨ ਰੂਪ ਜ਼ੇਵੇਰੋ ਦਾ ਇਤਾਲਵੀ ਸੰਕੁਚਨ ਹੈ। ਇਤਾਲਵੀ ਜ਼ੇਫ਼ਿਰੋ ਸੇਫ਼ਿਰਾ ਜਾਂ ਸਿਫ਼ਰ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ। [6] ਪੂਰਵ-ਇਸਲਾਮੀ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਸ਼ਬਦ ਸਿਫ਼ਰ (ਅਰਬੀ صفر) ਦਾ ਅਰਥ "ਖਾਲੀ" ਸੀ। ਸਿਫ਼ਰ ਜ਼ੀਰੋ ਦੇ ਅਰਥ ਦੇਣ ਲੱਗ ਪਈ ਜਦ ਇਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਸ਼ੂਨ੍ਯ ( ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ: शून्य) ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ। [7] ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਜ਼ੀਰੋ ਦੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ 1598 ਵਿਚ ਹੋਈ ਸੀ। [8]

ਇਤਾਲਵੀ ਗਣਿਤ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਫਿਬੋਨਾਚੀ (ਅੰ. 1170-1250), ਜੋ ਉੱਤਰੀ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਯੂਰਪ ਨੂੰ ਦਸ਼ਮਲਵ ਸਿਸਟਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦਾ ਸੇਹਰਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਪਦ ਜ਼ੇਫੀਰੀਅਮ (zephyrum) ਵਰਤਿਆ। ਇਹ ਇਤਾਲਵੀ ਵਿਚ ਜ਼ੇਫ਼ਿਰੋ (zefiro) ਬਣ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਵੇਨੇਸ਼ੀਅਨ ਵਿਚ ਸੁੰਘੜ ਕੇ ਜ਼ੀਰੋ (zero) ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਤਾਲਵੀ ਸ਼ਬਦ ਜ਼ੇਫ਼ਿਰੋ (ਲਾਤੀਨੀ ਅਤੇ ਯੂਨਾਨ ਦੇ ਜੇਫਰੀਅਸ ਤੋਂ ਭਾਵ "ਪੱਛਮੀ ਹਵਾ") ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਸੀ ਅਤੇ ਅਰਬੀ ਸਿਫ਼ਰ ਨੂੰ ਇਤਾਲਵੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣ ਵੇਲੇ ਸਪੈਲਿੰਗ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਹੋ ਗਏ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। [9]

ਆਧੁਨਿਕ ਵਰਤੋਂ[ਸੋਧੋ]

ਪ੍ਰਸੰਗ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਜ਼ੀਰੋ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਜਾਂ ਸੰਕਲਪ ਲਈ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੇ ਸ਼ਬਦ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਨਹੋਂਦ ਦੀ ਸਧਾਰਣ ਧਾਰਨਾ ਲਈ, ਸ਼ਬਦ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ (ਨਥਿੰਗ) ਅਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ (ਨੱਨ) ਅਕਸਰ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰ ਨੌਟ, ਨਾੱਟ ਅਤੇ ਆੱਟ [10] ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ੀਰੋ ਲਈ ਖਾਸ ਸ਼ਬਦ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਫੁੱਟਬਾਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਨਿਲ, ਟੈਨਿਸ ਵਿੱਚ ਲਵ, ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਡੱਕ। ਇਸ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਟੈਲੀਫੋਨ ਨੰਬਰਾਂ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਓਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜ਼ੀਰੋ ਦੇ ਬਦਲੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਜ਼ਿਪ, ਜ਼ਿਲਚ, ਨਾਡਾ ਅਤੇ ਸਕ੍ਰੈਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਡਕ ਐੱਗ ਅਤੇ ਗੂਜ਼ ਐੱਗ ਵੀ ਜ਼ੀਰੋ ਲਈ ਸਲਾਂਗ ਸ਼ਬਦ ਹਨ।[11]

  1. Matson, John (21 August 2009). "The Origin of Zero". Scientific American. Springer Nature. Retrieved 24 April 2016. 
  2. Soanes, Catherine; Waite, Maurice; Hawker, Sara, eds. (2001). The Oxford Dictionary, Thesaurus and Wordpower Guide (Hardback) (2nd ed.). New York: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-860373-3. 
  3. "aught, Also ought" in Webster's Collegiate Dictionary (1927), Third Edition, Springfield, MA: G. & C. Merriam.
  4. "cipher", in Webster's Collegiate Dictionary (1927), Third Edition, Springfield, MA: G. & C. Merriam.
  5. aught at etymonline.com
  6. See:
  7. See:
  8. Zero, Merriam Webster online Dictionary
  9. Ifrah, Georges (2000). The Universal History of Numbers: From Prehistory to the Invention of the Computer. Wiley. ISBN 978-0-471-39340-5. 
  10. 'Aught' definition, Dictionary.com – Retrieved April 2013.
  11. 'Aught' synonyms, Thesaurus.com – Retrieved April 2013.