ਸਮੱਗਰੀ 'ਤੇ ਜਾਓ

ਇੰਪੀਰੀਅਲ ਵਿਧਾਨ ਪਰਿਸ਼ਦ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
ਇੰਪੀਰੀਅਲ ਵਿਧਾਨ ਪਰਿਸ਼ਦ
ਕਿਸਮ
ਕਿਸਮ
ਇੱਕ ਸਦਨੀ (1861–1919)
ਦੋ ਸਦਨੀ (1919–1947)
ਸਦਨਰਾਜ ਪਰਿਸ਼ਦ (ਉਪਰਲਾ)
ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ (ਹੇਠਲਾ)
ਮਿਆਦ ਦੀ ਸੀਮਾ
ਰਾਜ ਪਰਿਸ਼ਦ: 5 ਸਾਲ
ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ: 3 ਸਾਲ
ਇਤਿਹਾਸ
ਸਥਾਪਨਾ1861 (1861)
ਭੰਗ14 August 1947 (14 August 1947)
ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂਗਵਰਨਰ ਜਨਰਲ ਪਰਿਸ਼ਦ
ਤੋਂ ਬਾਅਦਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਭਾ
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਭਾ
ਸੀਟਾਂ145 (1919 ਤੋਂ)
60 ਰਾਜ ਪਰਿਸ਼ਦ ਦੇ ਮੈਂਬਰ
145 (41 ਨਾਮਜ਼ਦ ਅਤੇ 104 ਚੁਣੇ ਹੋਏ, 52 ਜਨਰਲ, 30 ਮੁਸਲਿਮ, 2 ਸਿੱਖ, 20 ਵਿਸ਼ੇਸ਼) ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ
ਮੀਟਿੰਗ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ
ਕੌਂਸਲ ਹਾਊਸ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ (1927 ਤੋਂ)

ਇੰਪੀਰੀਅਲ ਵਿਧਾਨ ਪਰਿਸ਼ਦ ਜਾਂ ਇੰਪੀਰੀਅਲ ਲੈਜਿਸਲੇਟਿਵ ਕੌਂਸਲ (ILC) 1861 ਤੋਂ 1947 ਤੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਸੀ। ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1853 ਦੇ ਚਾਰਟਰ ਐਕਟ ਦੇ ਤਹਿਤ ਵਿਧਾਨਿਕ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਗਵਰਨਰ ਜਨਰਲ ਕੌਂਸਲ ਵਿੱਚ 6 ਵਾਧੂ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਕੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਐਕਟ ਨੇ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਵਿਧਾਨਕ ਅਤੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਹ ਗਵਰਨਰ ਜਨਰਲ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇਹ ਸੰਸਥਾ ਸੀ ਜੋ ਭਾਰਤੀ/ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਧਾਨ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। 1861 ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਇੰਪੀਰੀਅਲ ਲੈਜਿਸਲੇਟਿਵ ਕੌਂਸਲ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਤਾਕਤ ਵਧਾਈ ਗਈ।

ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਗਵਰਨਰ-ਜਨਰਲ ਦੀ ਕੌਂਸਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੁਆਰਾ ਅਤੇ 1950 ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਸਦ ਦੁਆਰਾ ਸਫ਼ਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।

ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੌਰਾਨ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਗਵਰਨਰ-ਜਨਰਲ ਦੀ ਕੌਂਸਲ ਕੋਲ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਅਤੇ ਵਿਧਾਨਕ ਦੋਵੇਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਸਨ। ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਚਾਰ ਮੈਂਬਰ ਸਨ ਜੋ ਕੋਰਟ ਆਫ਼ ਡਾਇਰੈਕਟਰਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ। ਪਹਿਲੇ ਤਿੰਨ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਮੌਕਿਆਂ 'ਤੇ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਪਰ ਚੌਥੇ ਮੈਂਬਰ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਉਦੋਂ ਬੈਠਣ ਅਤੇ ਵੋਟ ਪਾਉਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਦੋਂ ਕਾਨੂੰਨ 'ਤੇ ਬਹਿਸ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। 1858 ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਰਾਊਨ ਨੇ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ। ਕੌਂਸਲ ਨੂੰ ਇੰਪੀਰੀਅਲ ਲੈਜਿਸਲੇਟਿਵ ਕੌਂਸਲ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਕੋਰਟ ਆਫ਼ ਡਾਇਰੈਕਟਰਜ਼, ਜਿਸ ਕੋਲ ਗਵਰਨਰ-ਜਨਰਲ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸੀ, ਕੋਲ ਇਹ ਸ਼ਕਤੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਜਿਸ ਕੋਲ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਧਾਨਕ ਸਵਾਲਾਂ 'ਤੇ ਵੋਟ ਸੀ, ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਤਿੰਨ ਮੈਂਬਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਸਕੱਤਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।

ਪਹਿਲਾਂ[ਸੋਧੋ]

1773 ਦੇ ਰੈਗੂਲੇਟਿੰਗ ਐਕਟ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਗਵਰਨਰ-ਜਨਰਲ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਦਾਲਤ ਦੁਆਰਾ ਚੁਣੀ ਗਈ ਚਾਰ ਦੀ ਕੌਂਸਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਪਿਟਸ ਇੰਡੀਆ ਐਕਟ 1784 ਨੇ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਨੂੰ ਘਟਾ ਕੇ ਤਿੰਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਇੰਡੀਆ ਬੋਰਡ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵੀ ਕੀਤੀ।

1861 ਤੋਂ 1892[ਸੋਧੋ]

ਭਾਰਤੀ ਕੌਂਸਲ ਐਕਟ 1861 ਨੇ ਕੌਂਸਲ ਦੀ ਬਣਤਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਬਦਲਾਅ ਕੀਤੇ। ਕੌਂਸਲ ਨੂੰ ਹੁਣ ਗਵਰਨਰ-ਜਨਰਲ ਲੈਜਿਸਲੇਟਿਵ ਕੌਂਸਲ ਜਾਂ ਇੰਪੀਰੀਅਲ ਲੈਜਿਸਲੇਟਿਵ ਕੌਂਸਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਤਿੰਨ ਮੈਂਬਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਦੋ ਸੰਪ੍ਰਭੂ ਦੁਆਰਾ। (ਸਾਰੇ ਪੰਜ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ 1869 ਵਿਚ ਤਾਜ ਨੂੰ ਪਾਸ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।) ਵਾਇਸਰਾਏ ਨੂੰ ਵਾਧੂ ਛੇ ਤੋਂ ਬਾਰਾਂ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਕਰਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।[ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ] ਭਾਰਤੀ ਸਕੱਤਰ ਜਾਂ ਸਾਵਰੇਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਪੰਜ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਵਿਭਾਗਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਗਵਰਨਰ-ਜਨਰਲ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੇ ਕਾਨੂੰਨ 'ਤੇ ਬਹਿਸ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਵੋਟ ਦਿੱਤੀ।

1892 ਤੋਂ 1909[ਸੋਧੋ]

ਇੰਡੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਐਕਟ 1892 ਨੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਦਸ ਅਤੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਧਾਨਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀ। ਕੌਂਸਲ ਕੋਲ ਹੁਣ 6 ਅਧਿਕਾਰੀ ਸਨ, 5 ਨਾਮਜ਼ਦ ਗੈਰ-ਅਧਿਕਾਰੀ, 4 ਬੰਗਾਲ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ, ਬੰਬੇ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ, ਮਦਰਾਸ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਦੀਆਂ ਸੂਬਾਈ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ 1 ਕਲਕੱਤਾ ਦੇ ਚੈਂਬਰ ਆਫ਼ ਕਾਮਰਸ ਦੁਆਰਾ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਕੌਂਸਲ ਵਿੱਚ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਪਰ ਪੂਰਕ ਪੁੱਛਣ ਜਾਂ ਜਵਾਬ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਤਹਿਤ ਸਾਲਾਨਾ ਵਿੱਤੀ ਬਿਆਨ 'ਤੇ ਚਰਚਾ ਕਰਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਉਹ ਇਸ 'ਤੇ ਵੋਟ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਸਨ।

1909 ਤੋਂ 1920[ਸੋਧੋ]

ਇੰਡੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਐਕਟ 1909 ਨੇ ਲੈਜਿਸਲੇਟਿਵ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧਾ ਕੇ 60 ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 27 ਚੁਣੇ ਜਾਣੇ ਸਨ। ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ, ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਲਈ ਦਾਖਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਛੇ ਮੁਸਲਿਮ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਸਨ, ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਅਜਿਹੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।

ਕੌਂਸਲ ਦੀ ਰਚਨਾ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸੀ:[1]

  • ਵਾਇਸਰਾਏ ਦੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਕੌਂਸਲ ਤੋਂ ਸਾਬਕਾ ਅਹੁਦੇਦਾਰ ਮੈਂਬਰ (9)
  • ਅਧਿਕਾਰਤ ਨਾਮਜ਼ਦ (28)
  • ਨਾਮਜ਼ਦ ਗੈਰ-ਅਧਿਕਾਰੀ (5): ਭਾਰਤੀ ਵਪਾਰਕ ਭਾਈਚਾਰਾ (1), ਪੰਜਾਬ ਮੁਸਲਮਾਨ (1), ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ (1), ਹੋਰ (2)
  • ਸੂਬਾਈ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾਵਾਂ ਤੋਂ ਚੁਣੇ ਗਏ (27)
    • ਜਨਰਲ (13): ਬੰਬਈ (2), ਮਦਰਾਸ (2), ਬੰਗਾਲ (2), ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ (2), ਕੇਂਦਰੀ ਪ੍ਰਾਂਤ, ਅਸਾਮ, ਬਿਹਾਰ ਅਤੇ ਉੜੀਸਾ, ਪੰਜਾਬ, ਬਰਮਾ
    • ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ (6): ਬੰਬਈ, ਮਦਰਾਸ, ਬੰਗਾਲ, ਸੰਯੁਕਤ ਪ੍ਰਾਂਤ, ਕੇਂਦਰੀ ਪ੍ਰਾਂਤ, ਬਿਹਾਰ ਅਤੇ ਉੜੀਸਾ
    • ਮੁਸਲਮਾਨ (6): ਬੰਗਾਲ (2), ਮਦਰਾਸ, ਬੰਬਈ, ਸੰਯੁਕਤ ਸੂਬਾ, ਬਿਹਾਰ ਅਤੇ ਉੜੀਸਾ
    • ਕਾਮਰਸ (2): ਬੰਗਾਲ ਚੈਂਬਰ ਆਫ਼ ਕਾਮਰਸ (1), ਬੰਬੇ ਚੈਂਬਰ ਆਫ਼ ਕਾਮਰਸ

ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ[ਸੋਧੋ]

ਹਵਾਲੇ[ਸੋਧੋ]

  1. Mukherji, P. (1915). Indian constitutional documents, 1773–1915. Calcutta, Spink.

ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ[ਸੋਧੋ]