ਏਸਕਾਰਿਆਸਿਸ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
Jump to navigation Jump to search
ਏਸਕਾਰਿਆਸਿਸ
ਵਰਗੀਕਰਨ ਅਤੇ ਬਾਹਰਲੇ ਸਰੋਤ
Ascaris lumbricoides.jpeg
ਆਈ.ਸੀ.ਡੀ. (ICD)-10 B77
ਆਈ.ਸੀ.ਡੀ. (ICD)-9 127.0
ਓ.ਐਮ.ਆਈ. ਐਮ. (OMIM) 604291
ਰੋਗ ਡੇਟਾਬੇਸ (DiseasesDB) 934
ਮੈੱਡਲਾਈਨ ਪਲੱਸ (MedlinePlus) 000628
ਈ-ਮੈਡੀਸਨ (eMedicine) article/212510
MeSH D001196

ਏਸਕਾਰਿਆਸਿਸ ਪਰਜੀਵੀ ਗੋਲ ਕੀੜੇ ਏਸਕਾਰਿਸ ਲੰਬਰਿਕੋਇਡਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ।[1] 85% ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਾਗ ਦੇ ਕੋਈ ਲੱਛਣ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਖਾਸ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਜੇ ਕੀਤੇ ਦਾ ਆਕਾਰ ਛੋਟਾ ਹੋਵੇ।[1] ਮੌਜੂਦ ਕੀੜਿਆਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਛਣ ਵੀ ਵੱਧ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਅਤੇ ਬੁਖਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।[1] ਇਹਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਸੋਜ਼ਿਸ਼, ਪੇਟ ਦਰਦ ਅਤੇ ਦਸਤ ਦੇ ਲੱਛਣ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।[1] ਬੱਚੇ ਇਸ ਤੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਲਾਗ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਭਾਰ ਨਾ ਵਧਣਾ, ਕੁਪੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ।[1][2][3]

ਲਾਗ ਮੱਲ ਵਿੱਚੋਂ ਏਸਕਾਰਿਸ ਆਂਡਿਆਂ ਨਾਲ ਦੂਸ਼ਿਤ ਭੋਜਨ ਖਾਣ ਜਾਂ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥ ਪੀਣ ਕਰ ਕੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।[2] ਆਂਡਿਆਂ ਤੋਂ ਕੀੜੇ ਅੰਤੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਪੇਟ ਦੀ ਦਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਮੋਰੀਆਂ ਕਰ ਕੇ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਖੂਨ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਫੇਫੜਿਆਂ ਤਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।[2] ਉਹ ਛਿੰਦਰਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚੋਂ ਦੀ ਹੋ ਕੇ ਸਾਹ-ਨਲੀ ਤਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਖਾਂਸੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਦੁਬਾਰਾ ਨਿਗਲ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।[2] ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਾਰਵਾ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਪੇਟ ਵਿੱਚੋਂ ਦੀ ਲੰਘ ਕੇ ਆਂਦਰ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਤੇ ਉਹ ਬਾਲਗ ਕੀੜੇ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।[2]

ਰੋਖਥਾਮ ਸਾਫ-ਸਫਾਈ ਦੇ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਵਧਾ ਕੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਟੱਟੀਆਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣਾ ਅਤੇ ਮੱਲ ਦਾ ਸਹੀ ਨਿਪਟਾਰਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।[1][4] ਸਾਬਣ ਨਾਲ ਹੱਥ ਧੋਣ ਨਾਲ ਵੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।[5] ਅਜਿਹੇ ਇਲਾਕਿਆਮ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ 20% ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੰਖਿਆ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੈ, ਨਿਯਮਿਤ ਅੰਤਰਾਲਾਂ ਉੱਤੇ ਹਰ ਕਿਸੇ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰਨ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।[1] ਦੁਬਾਰਾ ਲਾਗ ਹੋ ਜਾਣੀ ਆਮ ਹੈ।[2][6] ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਕੋਈ ਟੀਕਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।[2] ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇਲਾਜ ਹਨ ਅਲਬੇਂਡਾਜ਼ੋਲ (albendazole), ਮੇਬੇਂਡਾਜ਼ੋਲ (mebendazole), ਮੇਵਾਮਿਸੋਲ (levamisole) ਜਾਂ ਪਾਈਰੈਂਟਲ ਪੈਮੋਟ (pyrantel pamoate)[2] ਹੋਰ ਪ੍ਰ੍ਵਾਬੀ ਏਜੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਟ੍ਰਾਇਬੇਂਡੀਮਿਡਾਈਨ (tribendimidine) ਅਤੇ ਨਾਈਟਾਜ਼ੋਕਸਾਨਾਈਡ (nitazoxanide)[2]

ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਲਗਭਗ 0.8 ਤੋਂ 1.2 ਅਰਬ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਏਸਕਾਰਿਆਸਿਸ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਜਨਸੰਖਿਆ ਉਪ-ਸਹਾਰਾ ਅਫ੍ਰੀਕਾ, ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕਾ, ਅਤੇ ਏਸ਼ਿਆ ਵਿੱਚ ਹੈ।[1][7][8] ਇਸ ਨਾਲ ਏਸਕਾਰਿਆਸਿਸ ਸਣ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਆਮ ਮਿੱਟੀ-ਨਾਲ ਫੈਲਣ ਵਾਲੀ ਹੇਲਮਿਨਥਾਈਸਿਸ ਬਣ ਗਈ ਹੈ।[7] 2010 ਤਕ ਇਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮੌਤਾਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਲਗਭਗ 2,700 ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਜੋ ਕਿ 1990 ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 3,400 ਸੀ।[9] ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਿਸਮ ਦਾ ਏਸਕਾਰਿਸ ਸੂਅਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।[1]

ਹਵਾਲੇ[ਸੋਧੋ]

  1. 1.0 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6 1.7 1.8 Dold, C; Holland, CV (Jul 2011). "Ascaris and ascariasis.". Microbes and infection / Institut Pasteur. 13 (7): 632–7. PMID 20934531. doi:10.1016/j.micinf.2010.09.012. 
  2. 2.0 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6 2.7 2.8 Hagel, I; Giusti, T (Oct 2010). "Ascaris lumbricoides: an overview of therapeutic targets.". Infectious disorders drug targets. 10 (5): 349–67. PMID 20701574. doi:10.2174/187152610793180876. 
  3. "Soil-transmitted helminth infections Fact sheet N°366". World Health Organization. June 2013. 
  4. Ziegelbauer, K; Speich, B; Mäusezahl, D; Bos, R; Keiser, J; Utzinger, J (Jan 2012). "Effect of sanitation on soil-transmitted helminth infection: systematic review and meta-analysis.". PLoS medicine. 9 (1): e1001162. PMC 3265535Freely accessible. PMID 22291577. doi:10.1371/journal.pmed.1001162. 
  5. Fung, IC; Cairncross, S (Mar 2009). "Ascariasis and handwashing.". Transactions of the Royal Society of Tropical Medicine and Hygiene. 103 (3): 215–22. PMID 18789465. doi:10.1016/j.trstmh.2008.08.003. 
  6. Jia, TW; Melville, S; Utzinger, J; King, CH; Zhou, XN (2012). "Soil-transmitted helminth reinfection after drug treatment: a systematic review and meta-analysis.". PLoS neglected tropical diseases. 6 (5): e1621. PMC 3348161Freely accessible. PMID 22590656. doi:10.1371/journal.pntd.0001621. 
  7. 7.0 7.1 Keiser, J; Utzinger, J (2010). "The drugs we have and the drugs we need against major helminth infections.". Advances in parasitology. 73: 197–230. PMID 20627144. doi:10.1016/s0065-308x(10)73008-6. 
  8. Fenwick, A (Mar 2012). "The global burden of neglected tropical diseases.". Public health. 126 (3): 233–6. PMID 22325616. doi:10.1016/j.puhe.2011.11.015. 
  9. Lozano, R (Dec 15, 2012). "Global and regional mortality from 235 causes of death for 20 age groups in 1990 and 2010: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2010.". Lancet. 380 (9859): 2095–128. PMID 23245604. doi:10.1016/S0140-6736(12)61728-0.