ਸਮੱਗਰੀ 'ਤੇ ਜਾਓ

ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਇਆ ਚਿੰਨ੍ਹ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਇਆ ਚਿੰਨ੍ਹ
In UnicodeU+20B9 indian rupee sign
Currency
Currencyਭਾਰਤੀ ਰੁਪਈਆ
Related
See alsoU+20A8 rupee sign
(ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ [[ਨੇਪਾਲੀ ਰੁਪਈਆ |ਨੇਪਾਲ]])
Category

ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਏ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ () ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਏ (ISO 4217: INR), ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਮੁਦਰਾ ਲਈ ਮੁਦਰਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਡੀ. ਉਦੈ ਕੁਮਾਰ ਦੁਆਰਾ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਇਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤੀ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖੁੱਲੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੁਆਰਾ[1][2] ਇਸਦੀ ਚੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 15 ਜੁਲਾਈ 2010 ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।[3] ਇਸ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਰੁਪਏ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਰੁਪਏ, Re ਜਾਂ Rs, ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਢੁਕਵਾਂ ਸੰਖੇਪ ਰੂਪ ਸੀ।

ਇਹ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਅੱਖਰ "र" 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਦੋਹਰੀ ਲੇਟਵੀਂ ਲਾਈਨ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਲੰਬਕਾਰੀ ਪੱਟੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਲਾਤੀਨੀ ਵੱਡੇ ਅੱਖਰ "R" ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ।[4]

ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਏ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਲਈ ਯੂਨੀਕੋਡ ਕੋਡ ਪੁਆਇੰਟ U+20B9 indian rupee sign ਹੈ। ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ ਜੋ ਰੁਪਏ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲ, ਜੈਨਰਿਕ U+20A8 rupee sign character ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ

ਸ਼ੁਰੂਆਤ[ਸੋਧੋ]

5 ਮਾਰਚ 2009 ਨੂੰ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਏ ਲਈ ਇੱਕ ਚਿੰਨ੍ਹ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ।[5][6] 2010 ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਬਜਟ ਦੌਰਾਨ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਪ੍ਰਣਬ ਮੁਖਰਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਚਿੰਨ੍ਹ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕਾਚਾਰ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫੜਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।[7] ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਲਗਭਗ 3,331 ਜਵਾਬਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਪੰਜ ਚਿੰਨ੍ਹ ਸ਼ਾਰਟਲਿਸਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।[8] ਇਹ ਨੋਦਿਤਾ ਕੋਰੀਆ-ਮਹਿਰੋਤਰਾ, ਹਿਤੇਸ਼ ਪਦਮਸ਼ਾਲੀ, ਸ਼ਿਬਿਨ ਕੇ.ਕੇ., ਸ਼ਾਹਰੁਖ ਜੇ. ਈਰਾਨੀ, ਅਤੇ ਡੀ. ਉਦੈ ਕੁਮਾਰ ਦੀਆਂ ਐਂਟਰੀਆਂ ਸਨ;[9][8] ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੀ ਚੋਣ 24 ਜੂਨ 2010 ਨੂੰ ਹੋਈ ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਸੀ।[10] ਹਾਲਾਂਕਿ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ ਫੈਸਲਾ ਟਾਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ[11] ਅਤੇ ਅੰਤਿਮ ਫੈਸਲਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਉਹ 15 ਜੁਲਾਈ 2010 ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਮਿਲੇ,[12] ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਦੈ ਕੁਮਾਰ, ਐਸੋਸੀਏਟ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਆਈਆਈਟੀ ਗੁਹਾਟੀ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਪ੍ਰਤੀਕ ਚੁਣਿਆ।[13]

ਡਿਜ਼ਾਇਨ[ਸੋਧੋ]

Indian rupee symbol in graphic form

ਇਹ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਅੱਖਰ "र" 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਦੋਹਰੀ ਲੇਟਵੀਂ ਲਾਈਨ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਲੰਬਕਾਰੀ ਪੱਟੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਲਾਤੀਨੀ ਵੱਡੇ ਅੱਖਰ "R" ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ। ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਰੇਖਾਵਾਂ (ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਫੈਦ ਸਪੇਸ ਦੇ ਨਾਲ) ਤਿਰੰਗੇ ਭਾਰਤੀ ਝੰਡੇ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਮਾਨਤਾ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨੂੰ ਵੀ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਆਰਥਿਕ ਅਸਮਾਨਤਾ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।[4]

ਅੰਤਮ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਪ੍ਰਤੀਕ ਡੀ. ਉਦੈ ਕੁਮਾਰ, ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਦੇ ਇੱਕ ਬੈਚਲਰ ਅਤੇ (ਉਸ ਸਮੇਂ) ਉਦਯੋਗਿਕ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੇਂਦਰ, IIT ਬੰਬੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੁਆਰਾ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ਫਲਸਫੇ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।[4]

ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ[ਸੋਧੋ]

ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰਾਲੇ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਦਸਤਖਤ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਮਨਜ਼ੂਰੀ 2010 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਅੰਡਰ ਸੈਕਟਰੀ ਸੁਸ਼ੀਲ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।[14]

ਵਰਤੋਂ[ਸੋਧੋ]

ਤਸਵੀਰ:Indian two rupees coin with symbol (2011).jpg
New two-rupee coin with the Rupee sign.

ਜੁਲਾਈ 2010 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀਕ ਨੂੰ ਅਪਣਾਏ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ 18 ਤੋਂ 24 ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇਸ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੇਗੀ।[12]

ਵੱਡੇ ਬੈਂਕਾਂ ਨੇ ਵੀ ਨਵੇਂ ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਏ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਾਲ ਚੈਕਾਂ ਨੂੰ ਛਾਪਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਰਵਾਇਤੀ ₨ ਚਿੰਨ੍ਹ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਭਾਰਤੀ ਡਾਕ ਵਿਭਾਗ ਨੇ 3 ਅਕਤੂਬਰ 2010 ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰੀ ਟਿਕਟ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਇਸ ਨਵੇਂ ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਏ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਾਲ ਡਾਕ ਟਿਕਟਾਂ ਦੀ ਛਪਾਈ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।[15] 28 ਫਰਵਰੀ 2011 ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਜਟ ਭਾਸ਼ਣ ਵਿੱਚ, ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ, ਪ੍ਰਣਬ ਮੁਖਰਜੀ, ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।[16] ਨਵੇਂ ਰੁਪਏ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਲੇ 1, 2, 5 ਅਤੇ 10 ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਪ੍ਰਚਲਨ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ।[17][18] ਜਨਵਰੀ 2012 ਤੱਕ, 10, 100, 500 ਅਤੇ 1000 ਦੇ ਕਰੰਸੀ ਨੋਟਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਏ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ[19][20][21][22] ਅਤੇ 12 ਅਪ੍ਰੈਲ 2012 ਤੱਕ ਇਸ ਨੂੰ 20 ਅਤੇ 50 ਦੇ ਸੰਪ੍ਰਦਾਵਾਂ ਤੱਕ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।[23]

ਪੈਸੇ ਲਈ ਚਿੰਨ੍ਹ[ਸੋਧੋ]

Proposed symbol for Paisa

ਪੈਸੇ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵੀ ਉਸੇ ਸੰਕਲਪ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਰੁਪਏ ਲਈ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।[4] ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕਿਉਂਕਿ ਪੈਸੇ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਹੁਣ ਨਹੀਂ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ, 2019 ਤੱਕ, ਪੈਸੇ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਮੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਨੋਟਬੰਦੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰਚਲਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਰਬੀਆਈ ਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੈਸੇ ਦੇ ਸਿੱਕਿਆਂ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ 'ਤੇ ਰੋਕ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਚਿੰਨ੍ਹ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਸਿੱਕੇ 'ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ।

ਵਿਵਾਦ[ਸੋਧੋ]

ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਏ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਦੀ ਚੋਣ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ,[24]ਪਟੀਸ਼ਨਰ ਰਾਕੇਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਦੁਆਰਾ, ਜੋ ਕਿ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਭਾਗੀਦਾਰ ਸੀ, ਨੇ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ "ਵਿਸੰਗਤੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ" ਅਤੇ "ਖਾਮੀਆਂ" ਵਾਲਾ ਦੱਸਿਆ ਅਤੇ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰਾਲੇ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਿਆ ਪ੍ਰਤੀਕ ਚੋਣ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਨੂੰ ਜਵਾਬਦੇਹ ਵਜੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ।[24] 26 ਨਵੰਬਰ 2010 ਨੂੰ, ਦਿੱਲੀ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਸਿੰਗਲ ਬੈਂਚ ਨੇ ਰਿੱਟ ਪਟੀਸ਼ਨ ਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਖਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਕਥਿਤ ਦੋਸ਼ਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਜਾਇਜ਼ ਆਧਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ।[25]

ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ 30 ਜਨਵਰੀ 2013 ਨੂੰ ਡਬਲਯੂ.ਪੀ. (c) 2449/2012 ਸਿਰਲੇਖ ਰਾਕੇਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਸਿੰਘ ਬਨਾਮ. ਯੂਨੀਅਨ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ (ਪੀ.ਆਈ.ਐਲ.) ਅਤੇ ਚੀਫ਼ ਜਸਟਿਸ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀਮਾਨ ਜਸਟਿਸ ਵੀ ਕੇ ਜੈਨ ਦੇ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਬੈਂਚ ਅੱਗੇ ਸੂਚੀਬੱਧ,[26] ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਜਾਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਹੋਰ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਜਾਂ ਲੋਗੋ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕਰਨ ਜਾਂ ਲੋਗੋ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕਰਨ ਦੇ ਜਨਤਕ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਬੇਨਿਯਮੀਆਂ ਅਤੇ ਮਨਮਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਫੈਸਲੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮੰਤਰਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਜਾਂ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ। ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ, ਜਨਤਾ ਦੀ ਵਿਆਪਕ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿ ਅਜਿਹੇ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ ਇਕਸਾਰ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਇਕਸਾਰ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।[27]

11 ਅਪ੍ਰੈਲ 2013 ਨੂੰ, ਵਿੱਤ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਜਾਂ ਲੋਗੋ ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਲਈ ਜਨਤਕ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ ਬਣਾਏ।[28]

ਹਵਾਲੇ[ਸੋਧੋ]

  1. Pandey, Geeta (5 March 2009). "Indian contest for rupee symbol" (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ (ਬਰਤਾਨਵੀ)). Archived from the original on 11 February 2022. Retrieved 2022-02-11.
  2. Kimbarovsky, Ross (2010-07-15). "Crowdsourcing The Indian Rupee Symbol". crowdspring Blog (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ (ਅਮਰੀਕੀ)). Archived from the original on 13 April 2021. Retrieved 2022-02-11.
  3. "Cabinet approves new rupee symbol". The Times of India. 15 July 2010. Archived from the original on 19 June 2021. Retrieved 15 July 2010.
  4. 4.0 4.1 4.2 4.3 Kumar, D. Udaya. "Currency Symbol for Indian Rupee" (PDF). IDC School of Design. Indian Institute of Technology Bombay. Retrieved 14 November 2018.
  5. "Competition for design" (PDF). Archived from the original (PDF) on 31 May 2013.
  6. "India seeks global symbol for rupee". Hindustan Times. 6 March 2009. Retrieved 7 March 2009.[permanent dead link][ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ]
  7. "Cabinet defers decision on rupee symbol". Sify Finance. 24 June 2010. Archived from the original on 18 July 2010. Retrieved 10 July 2010.
  8. 8.0 8.1 "List of Five Entries which have been selected for Final". Ministry of Finance, Govt of India. Archived from the original on 11 July 2010. Retrieved 15 July 2010.
  9. "Rupee: Which of the 5 final designs do you like?". Rediff Business. 16 June 2010. Retrieved 26 July 2010.
  10. "Rupee to get a symbol today!". Money Control.com. 26 February 2010. Archived from the original on 27 June 2010. Retrieved 10 July 2010.
  11. "Cabinet defers decision on rupee symbol". Press Trust of India. 24 June 2010. Archived from the original on 27 ਜੂਨ 2010. Retrieved 10 July 2010. {{cite news}}: Unknown parameter |dead-url= ignored (|url-status= suggested) (help)
  12. 12.0 12.1 "Cabinet approves new rupee symbol". The Times of India. 15 July 2010. Retrieved 15 July 2010.
  13. "Department of design/ faculty". Iitg.ernet.in.
  14. Kumar, Sushil. "Symbol for Indian Rupee" (PDF). Ministry of Finance, Government of India. Archived from the original (PDF) on 17 March 2015. Retrieved 1 August 2015.
  15. India Post. "Stamps 2010". Archived from the original on 27 April 2011. Retrieved 19 April 2011.
  16. "Coins with new Rupee symbol soon". The Statesman. Press Trust of India. Archived from the original on 9 June 2012. Retrieved 19 April 2011. Coins with new Rupee symbol soon
  17. "Issue of new series of Coins". RBI. Retrieved 4 November 2011.
  18. "This numismatist lays hands on coins with Rupee symbol". The Times of India. 29 August 2011. Archived from the original on 7 November 2011. Retrieved 4 November 2011.
  19. "Issue of ₹10 Banknotes with incorporation of Rupee symbol". RBI. Retrieved 23 January 2012.
  20. "Issue of ₹ 500 Banknotes with incorporation of Rupee symbol". RBI. Retrieved 23 January 2012.
  21. "Issue of ₹ 1000 Banknotes with incorporation of Rupee symbol". RBI. Retrieved 23 January 2012.
  22. "Issue of ₹ 100 Banknotes with incorporation of Rupee symbol". RBI. Retrieved 23 January 2012.
  23. "RBI to issue Rs 20 and Rs 50 notes with the new rupee symbol". The Economic Times. 12 April 2012. Archived from the original on 10 ਜੂਨ 2015. Retrieved 30 April 2012. {{cite news}}: Unknown parameter |dead-url= ignored (|url-status= suggested) (help)
  24. 24.0 24.1 Nair, Harish V (23 November 2010). "'Rs' selection process challenged in High Cout [sic]". Hindustan Times. Archived from the original on 24 November 2010. Retrieved 25 November 2010.
  25. "W.P.(C) No. 7915 of 2010 & CMs 20440-41/2010". Right to Information Commission, India. Archived from the original on 22 ਅਕਤੂਬਰ 2021. Retrieved 28 February 2011. {{cite web}}: Unknown parameter |dead-url= ignored (|url-status= suggested) (help)
  26. " W.P.(C) 2449/2012". Delhi High Court. Archived from the original on 14 July 2014.
  27. "Tehelka Hindi - चिह्न पर प्रश्नचिह्न". 24 August 2014. Archived from the original on 2014-08-24.
  28. Rawat, B S. "Competition for Design" (PDF). Ministry of Finance, Government of India. Archived from the original (PDF) on 31 May 2013.