ਸ਼ਾਕੰਭਰੀ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
Jump to navigation Jump to search
ਸ਼ਾਕੰਭਰੀ ਦੇਵੀ
"ਬੀਅਰਰ ਆਫ਼ ਦਿ ਗ੍ਰੀਨਜ਼"
Sri Kanaka Durga Dilshuk Nagar Hyderabad.jpg
ਕਨਕ ਦੁਰਗਾ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਕੰਭਰੀ [1]
ਦੇਵਨਾਗਰੀशाकम्भरी
Consortਸ਼ਿਵ
ਤਿਉਹਾਰਸ਼ਾਕੰਭਰੀ ਪੁਰਨਿਮਾ, ਦੁਰਗਾ ਪੂਜਾ, ਦੁਰਗਾ ਅਸ਼ਟਮੀ, ਨਵਰਾਤਰੀ, ਦੁਸ਼ਹਿਰਾ, ਵਿਜੈਵਾੜਾ ਵਿਖੇ ਸ਼ਾਕੰਭਰੀ ਤਿਉਹਾਰ, ਕਨਕ ਦੁਰਗਾ ਮੰਦਰ

ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਾਕੰਭਰੀ ( ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ : शाकम्भरी) ਦੇਵੀ ਪਾਰਵਤੀ, ਮਹਾਕਾਲ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਦਾ ਅਵਤਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਮਾਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ "ਬੀਅਰਰ ਆਫ਼ ਦਿ ਗ੍ਰੀਨਜ਼" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ 'ਚ ਕਿਸੇ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਸ਼ਾਕੰਭਰੀ ਦੇਵੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣਾਂ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਹੀਰਨਯਕਸ਼ ਦੇ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹਾਦਿੱਤਯ ਗੁਰੂ ਸੀ। ਰੁੜੂ ਦਾ ਇਕ ਬੇਟਾ ਅਪਾਹਜ ਹੋ ਗਿਆ। ਦੁਰਗਮਸੁਰਾ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਚਾਰ ਵੇਦ ਆਪਣੇ ਅਧੀਨ ਕਰ ਲਏ। ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਕਾਰਨ ਸਾਰੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ। ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਰੌਲਾ ਪੈ ਗਿਆ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ ਕਾਰਨ ਯੱਗਦਾਦੀ ਦੇ ਰਸਮ ਬੰਦ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਲੱਗੀ। ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਲ ਪਿਆ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਜੀਵ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਵਿਚ ਬਨਸਪਤੀ ਵੀ ਸੁੱਕ ਗਈ. ਇਸ ਲਈ, ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਭੁੱਖ ਅਤੇ ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਮਰਨ ਲੱਗੇ. ਦੁਰਗਮਸੁਰਾ ਦੇ ਅੱਤਿਆਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਦੇਵੀ ਸ਼ਿਵਾਲਿਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਛੁਪੇ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਗਦੰਬਾ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਮਹਾਂਮਾਇਆ ਮਾਂ ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰੀ ਉਸੇ ਜਗ੍ਹਾ ‘ਤੇ ਆਇਓਨੀਜਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ, ਜਗਦੰਬਾ ਦਾ ਦਿਲ ਪਸੀਜਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹੰਝੂਆਂ ਦੀ ਇਕ ਧਾਰਾ ਵਹਿਣ ਲੱਗੀ. ਸੌ ਦੇ ਦੋਸਤ ਮਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ. ਸਾਈਨਾ ਨੈਣਾ ਦੇਵੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਸਦਕਾ, ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਬਾਰਸ਼ ਹੋਈ ਅਤੇ ਨਦੀ-ਤਲਾਬ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ. ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸ਼ਤਾਕ ਦੇਵੀ ਨਾਮ ਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਸ਼ਤਾਕਸ਼ੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮ ਕੋਮਲ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ। ਚਤੁਰਭੁਜੀ ਦੀ ਮਾਤਾ ਕਮਲਸਨ ਵਿਖੇ ਬੈਠੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਮਲ, ਤੀਰ, ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੈਰਾਨਕੁਨ ਕਮਾਨ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ. ਮਾਂ ਨੇ ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਜੜ੍ਹੀਆਂ ਬੂਟੀਆਂ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ. ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਐਪਸ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਏ. ਇਸ ਬ੍ਰਹਮ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਸ਼ਕੰਭਰੀ ਦੇਵੀ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ. ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਸ਼ਿਵਾਲਿਕ ਪਹਾੜੀ 'ਤੇ ਬੈਠਣ ਲਈ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ ਅਤੇ ਦੁਰਗਮਾਸੁਰ ਨੂੰ ਲੁਭਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਚੌਂਕੀ' ਤੇ ਬੈਠ ਗਈ. ਇਸ ਅਸਥਾਨ 'ਤੇ, ਮਾਂ ਜਗਦੰਬਾ ਨੇ ਦੁਰਗਮਸੁਰਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਭੂਤਾਂ ਦਾ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਭੂਦੇਵ ਨੂੰ ਅਮਰਤਾ ਦੀ ਅਸੀਸ ਦਿੱਤੀ।ਮਾਤਮਾ ਦੀ ਅਥਾਹ ਰਹਿਮ ਨਾਲ, ਪਹਿਲੇ ਪੂਜਾਰੀ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਭੂਡੇ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਪੱਥਰ ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਾਤਾ ਸ਼ਕੰਭਰੀ ਦੇਵੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹਹ ਉਹ ਜਗ੍ਹਾ ਜਿੱਥੇ ਮਾਤਾ ਨੇ ਦੁਰਗਮਸੁਰਾ ਨਾਮ ਦੇ ਭੂਤ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਹੁਣ ਉਹ ਵਿਰਕਖੇਤ ਦਾ ਖੇਤਰ ਹੈ. ਜਿਥੇ ਮਾਂ ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪਹਾੜੀ ਦੀ ਛਾਪ 'ਤੇ ਬੈਠ ਗਈ, ਉਥੇ ਸ਼ਕੰਭਰੀ ਦੇਵੀ ਦੇ ਘਰ ਹੈ. ਉਹ ਜਗ੍ਹਾ ਜਿੱਥੇ ਮਾਂ ਨੇ ਭੂਰਾ ਦੇਵ ਨੂੰ ਅਮਰਤਾ ਦੀ ਅਸੀਸ ਦਿੱਤੀ, ਉਹ ਹੈ ਬਾਬਾ ਭੂਰਾਦੇਵ ਦਾ ਮੰਦਰ. ਇਹ ਖੇਤਰ ਕੁਦਰਤੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰੀ ਘਾਟੀ ਉਪਾਸਕ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ. ਦੇਵੀਪੂਰਣ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਤਾਕਸ਼ੀ, ਸ਼ਕੰਭਰੀ ਅਤੇ ਦੁਰਗਾ ਇਕੋ ਦੇਵੀ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ।

ਨਿਰੁਕਤੀ[ਸੋਧੋ]

ਸ਼ਬਦ ਸ਼ਾਕੰਭਰੀ ਦਾ ਅਰਥ 'ਉਹ ਜੋ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਬੀਜਦੀ' ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਦੋ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ- ਸ਼ਾਕ (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ: शाक) ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਸਬਜ਼ੀ / ਵੈਗਨ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਭਰੀ (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ: भरी) ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ 'ਧਾਰਕ / ਅਹੁਦੇਦਾਰ' ਜੋ ਆਖਰਕਾਰ ਮੂਲ ਸ਼ਬਦ ਭੂੰ ( ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ: भृ) ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ 'ਬੀਜਣਾ / ਪਹਿਨਣਾ / ਪਾਲਣਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੰਦਿਰ[ਸੋਧੋ]

ਸ਼ਾਕੰਬਰੀ ਮੰਦਿਰ ਮੁੰਬਈ
ਸ਼ਾਕੰਬਰੀ ਮੰਦਰ ਕਾਨਪੁਰ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼

ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ[ਸੋਧੋ]

ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਸ਼ੰਕਬਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਕੰਬਰੀ ਮਾਤਾ ਦਾ ਮੰਦਰ
  • Hindu Goddesses: Vision of the Divine Feminine in the Hindu Religious Traditions ISBN 81-208-0379-5 by David Kinsley
  • Shakambhari Temple in Badami
  • Shakambari Temple in Pune.--Puranik Bunglow, Anand Park, Vadgaon Sheri, Pune..
  • Shakambari Temple in Cuttack.
  • Shakambari Temple at Bhalavani Tal. Pandharpur Dist. Solapur Maharashtra
  • Sakambhari Temple in PAKAUR.Jharkhand
  • Ceres - Roman goddess related to agriculture
  • Demeter - Greek goddess related to agriculture

ਹਵਾਲੇ[ਸੋਧੋ]

  1. Shakambari festival 2018 at Vijayawada Kanaka Durga Temple[1]