ਸਾਵਨ ਸਿੰਘ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
Jump to navigation Jump to search

ਸਾਵਨ ਸਿੰਘ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Sāwan Singh; 1858-1948), "ਮਹਾਨ ਮਾਸਟਰ" ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸੰਤ ਸੀ। ਉਹ 1903 ਵਿਚ ਬਾਬਾ ਜੈਮਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 2 ਅਪ੍ਰੈਲ 1948 ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤਕ ਰਾਧਾ ਸੁਆਮੀ ਸਤਸੰਗ ਬਿਆਸ (ਆਰ.ਐਸ.ਐਸ.ਬੀ) ਦਾ ਦੂਸਰਾ ਸਤਿਗੁਰੂ ਸੀ।

ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸਨੇ ਸਰਦਾਰ ਬਹਾਦੁਰ ਜਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ।[1][2]

ਉਸਦੇ ਚੇਲਿਆਂ ਨੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵੱਖਰੇ ਅਧਿਆਤਮਕ ਮਿਸ਼ਨ ਬਣਾਏ ਹਨ[3] ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ, ਮਸਤਾਨਾ ਬਲੋਚੁਨੀ, "ਬੀਬੀ" ਸੋਮਨਾਥ, ਅਤੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦਾਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।[4]

ਸਨਮਾਨ[ਸੋਧੋ]

ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਨੇ ਇਹਨਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਪਰੰਤੂ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਅਪੀਲਾਂ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਸਿੰਘ ਸਵਾਨ ਸਿੰਘ ਤੇ ਲਾਗੂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ:

  • ਬਾਬਾ
  • ਬੜੇ ਮਹਾਰਾਜ
  • ਹਜ਼ੂਰ ਬਾਬਾ
  • ਹਜ਼ੂਰ ਮਹਾਰਾਜ
  • ਹਜ਼ੂਰ
  • ਸਾਵਨ ਸ਼ਾਹ
  • ਮਹਾਨ ਮਾਸਟਰ

ਜਿੰਦਗੀ[ਸੋਧੋ]

ਸਾਵਣ ਸਿੰਘ ਗਰੇਵਾਲ ਦਾ ਜਨਮ 5 ਸਵਾਨ 1915 ਵਿਕਰਮ ਸੰਮਤ ਤੇ ਗਰੇਵਾਲ ਜੱਟ ਸਿੱਖ ਪਰਵਾਰ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਾਂ 19 ਜੁਲਾਈ 1858 ਸਾਂਝਾ ਦੌਰ (ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਸਮਾਗਮ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ 27 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ)[5] ਪਿੰਡ ਜਟਾਲਾ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ, ਅਣਵੰਡੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸੂਬੇਦਾਰ ਮੇਜਰ ਕਾਬਲ ਸਿੰਘ ਗਰੇਵਾਲ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਤਾ ਜੀਵਾਨੀ ਸਨ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕਿਸ਼ਨ ਕੌਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਕੱਠੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚੇ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਥਰਮਸਨ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਸਿਵਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ, ਰੁੜਕੀ ਵਿਖੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਪਾਸ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਮਿਲਟਰੀ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ।

ਉਸਨੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਪਰੰਤੂ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਗੁਰਬਾਣੀ ਨਾਲ ਡੂੰਘੀ ਸਾਂਝ ਬਣਾਈ ਰੱਖੀ।[6]

ਉਸਨੇ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਦੇ ਇੱਕ ਰਹੱਸਮਈ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ "ਬਾਬਾ" ਕਾਹਨ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਨੇ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਤੋਂ ਦੀਖਿਆ ਲੈਣਗੇ ਪਰ ਇਸ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ:

“ਮੈਂ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਕਈ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੱਕ ਜੁੜਿਆ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ ਕਈ ਮੌਕਿਆਂ ਤੇ ਅਲੌਕਿਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦਿਖਾਈਆਂ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਕੀ ਉਹ ਮੇਰੀ ਪਹਿਲ ਕਰਦਿਆਂ ਮੇਰੇ ਤੇ ਮਿਹਰ ਕਰੇਗੀ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ: 'ਨਹੀਂ, ਉਹ ਕੋਈ ਹੋਰ ਹੈ; ਮੇਰਾ ਤੇਰਾ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ' ਫਿਰ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਕੌਣ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਉਸ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰ ਸਕਾਂ। ਉਸਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ: 'ਜਦੋਂ ਸਮਾਂ ਆਵੇਗਾ ਤਾਂ ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਲੱਭ ਲਵੇਗਾ।”[6]

ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਜਦੋਂ ਸਵਾਨ ਸਿੰਘ ਮੂਰੀ ਵਿਖੇ ਠਹਿਰੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਤਾਂ ਉਹ "ਬਾਬਾ" ਜੈਮਲ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ, ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਸਵਾਨ ਦੀਖਿਆ ਲੈਣ ਆਇਆ ਹੈ। ਜੈਮਲ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਕਾਫ਼ੀ ਬਹਿਸ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰ ਵਟਾਂਦਰੇ ਅਤੇ ਕਈ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਵਾਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਕੀਨ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ 15 ਅਕਤੂਬਰ 1894 ਨੂੰ ਜੈਮਲ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਦੀਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

ਸਵਾਨ ਸਿੰਘ 1911 ਵਿਚ ਸਰਕਾਰੀ ਪੈਨਸ਼ਨ ਤੇ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਜੈਮਲ ਸਿੰਘ (ਬਿਆਸ) ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ - "ਬਾਬਾ ਜੈਮਲ ਸਿੰਘ ਦਾ ਡੇਰਾ" ਜੋ 1891 ਵਿਚ ਵਸ ਗਿਆ ਸੀ - ਅਤੇ ਘਰ, ਬੰਗਲੇ ਅਤੇ ਸਤਿਸੰਗ ਹਾਲ ਬਣਾਏ। ਸਵਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਦੇ ਫ਼ਿਰਕੂ ਸੰਪੂਰਨਤਾ ਦੇ ਪੀੜਤਾਂ ਨੂੰ ਪਨਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਉਸਦੇ ਨਿਮਨਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ, ਮੁਸਲਮਾਨ, ਸਿੱਖ, ਇਸਾਈ, ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ - ਵਿਦੇਸ਼ ਤੋਂ, ਅਮਰੀਕਾ, ਯੂਕੇ, ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ, ਜਰਮਨੀ, ਸਮੇਤ ਡਾਕਟਰ - ਸਰਜਨ ਡਾ. ਜੂਲੀਅਨ ਜਾਨਸਨ, ਡਾਕਟਰ-ਹੋਮਿਓਪੈਥ ਡਾ. ਪਿਅਰੇ ਸਕਮਿਟ, ਅਤੇ ਓਸਟੀਓਪੈਥ-ਕਾਇਰੋਪ੍ਰੈਕਟਿਕ ਡਾ. ਰੈਂਡੋਲਫ ਸਟੋਨ।

ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ[ਸੋਧੋ]

  • ਸੁਰਤ ਸ਼ਬਦ ਯੋਗਾ
  • ਸੋਮਾ ਸ਼ਿਵਦਿਆਲ ਸਿੰਘ
  • ਸੰਤ ਜੈਮਲ ਸਿੰਘ
  • ਸਰਦਾਰ ਬਹਾਦੁਰ ਜਗਤ ਸਿੰਘ
  • ਸੰਤ ਕ੍ਰਿਪਾਲ ਸਿੰਘ
  • ਸਰਦਾਰ ਚਰਨ ਸਿੰਘ

ਨੋਟ ਅਤੇ ਹਵਾਲੇ[ਸੋਧੋ]

  1. Radhasoami Reality: the logic of a modern faith by Mark Juergensmeyer. p.52. Princeton University Press, 1991
  2. David Lane. The Radhasoami Tradition: A Critical History of Guru Successorship (1992). Garland Publishers, New York
  3. Radhasoami Gurus (Beas). Appendix Two, Beas Gurus and Branches: A Genealogical Glossary. Author: David Christopher Lane. Publisher: Garland Publishers. Publication date: 1992
  4. "Archived copy". Archived from the original on 2006-05-04. Retrieved 2011-10-14. 
  5. Daryalāl Kapur, Call of the Great Master, Beās, 1986, page xxx.
  6. 6.0 6.1 Spiritual Gems, Letter No.1.