ਭਾਰਤ ਦਾ ਬਟਵਾਰਾ
1947 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਬਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਅਜਾਦੀ ਮਿਲੀ ਤਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਭਾਰਤ ਦਾ ਵਿਭਾਜਨ ਕਰਕੇ 14 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਡੋਮਿਨਿਅਨ ( ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸਲਾਮੀ ਜੰਹੂਰਿਆ ਏ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ) ਅਤੇ 15 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਯੂਨੀਅਨ ( ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਲੋਕ-ਰਾਜ ) ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ । ਇਸ ਘਟਨਾਕਰਮ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖਤ: ਬਰੀਟੀਸ਼ ਭਾਰਤ ਦੇ ਬੰਗਾਲ ਪ੍ਰਾਂਤ ਨੂੰ ਪੂਰਵੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਸ਼ਚਮ ਬੰਗਾਲ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਰੀਟੀਸ਼ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ ਨੂੰ ਪੱਛਮ ਵਾਲਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ । ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਬਰੀਟੀਸ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚੋਂ ਸੀਲੋਨ ( ਹੁਣ ਸ਼ਰੀਲੰਕਾ ) ਅਤੇ ਬਰਮਾ ( ਹੁਣ ਮਿਆਂਮਾਰ ) ਨੂੰ ਵੀ ਵੱਖ ਕੀਤਾ ਗਿਆ , ਲੇਕਿਨ ਇਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਭਾਜਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ 1971 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਵਿਭਾਜਨ ਅਤੇ ਬਾਂਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਘਟਨਾਕਰਮ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ( ਨੇਪਾਲ ਅਤੇ ਭੁਟਾਨ ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਵੀ ਆਜਾਦ ਰਾਜ ਸਨ ਅਤੇ ਇਸ ਬੰਟਵਾਰੇ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋਏ । )
15 ਅਗਸਤ 1947 ਦੀ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ ਪਰ ਦੋ ਆਜਾਦ ਰਾਸ਼ਟਰ ਬਣੇ । ਲੇਕਿਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸੱਤਾ ਤਬਦੀਲੀ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ 14 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ ਦੀਆਂ ਗਈਆਂ ਤਾਂਕਿ ਆਖਰੀ ਬਰੀਟੀਸ਼ ਵਾਇਸਰਾਏ ਲੁਇਸ ਮਾਉਂਟਬੈਟਨ ਕਰਾਚੀ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੋਨਾਂ ਜਗ੍ਹਾ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਸਕੇ । ਇਸਲਈ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਅਜਾਦੀ ਦਿਨ 14 ਅਗਸਤ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 15 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।
ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਭਾਜਨ ਤੋਂ ਕਰੋਡ਼ਾਂ ਲੋਕ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ । ਵਿਭਾਜਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਹੋਈ ਹਿੰਸਾ ਵਿੱਚ ਕਰੀਬ 5 ਲੱਖ[੧]ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ , ਅਤੇ ਕਰੀਬ 1 . 45 ਕਰੋਡ਼ ਸ਼ਰਣਾਰਥੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਘਰ - ਵਾਰ ਛੱਡਕੇ ਬਹੁਮਤ ਸੰਪ੍ਰਦਾਏ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਨ ਲਈ । ਨਮੂਨਾ:ਸਚਾਈ
ਸਮਗੱਰੀ |
[ਸੋਧ] ਪ੍ਰਸ਼ਠਭੂਮੀ
ਭਾਰਤ ਦੇ ਬਰੀਟੀਸ਼ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਫੂਟ ਡਾਲਾਂ ਅਤੇ ਰਾਜ ਕਰੋ ਦੀ ਨੀਤੀ ਦਾ ਨਕਲ ਕੀਤਾ । ਉਨ੍ਹਾਂਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਪ੍ਰਦਾਏ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖ - ਵੱਖ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕਰ ਰੱਖਿਆ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੁੱਝ ਨੀਤੀਆਂ ਹਿੰਦੁਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਭੇਦਭਾਵ ਕਰਦੀ ਸਨ ਤਾਂ ਕੁੱਝ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ । 20ਵੀਆਂ ਸਦੀ ਆਉਂਦੇ - ਆਉਂਦੇ ਮੁਸਲਮਾਨਹਿੰਦੁਵਾਂਦੇ ਬਹੁਮਤ ਤੋਂ ਡਰਨ ਲੱਗੇ ਅਤੇਹਿੰਦੁਵਾਂਨੂੰ ਲੱਗਣ ਲਗਾ ਕਿ ਬਰੀਟੀਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਨੇਤਾ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਾਧਿਕਾਰ ਦੇਣ ਅਤੇਹਿੰਦੁਵਾਂਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਭੇਦਭਾਵ ਕਰਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹਨ । ਇਸਲਈ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਉਭਰਣ ਲੱਗੀ ਤਾਂ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਨੂੰ ਨਿਅੰਤਰਿਤ ਕਰਣ ਵਿੱਚ ਦੋਨਾਂ ਸੰਪ੍ਰਦਾਔਂ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋੜ ਰਹਿਣ ਲੱਗੀ ।
ਹਿੰਦੂ ਬਹੁਮਤ ਵਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਨੂੰ ਸ਼ਕ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਤੋਂ ਵੇਖਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੇ 1906 ਵਿੱਚ ਢਾਕਾ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨ ਲੀਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ । ਮੁਸਲਮਾਨ ਲੀਗ ਨੇ ਵੱਖ - ਵੱਖ ਸਮਾਂ ਪਰ ਵੱਖ - ਵੱਖ ਮਾਂਗੇਂ ਰਖੀਆਂ । 1930 ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨ ਲੀਗ ਦੇ ਸਮੇਲਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਉਰਦੂ ਕਵੀ ਮੁਹੰਮਦ ਇਕਬਾਲ ਨੇ ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਖ ਰਾਜ ਦੀ ਮੰਗ ਚੁੱਕੀ । ਨਮੂਨਾ:ਸਚਾਈ 1935 ਵਿੱਚ ਸਿੰਧ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਨੇ ਵੀ ਇਹੀ ਮੰਗ ਚੁੱਕੀ । ਇਕਬਾਲ ਅਤੇ ਮੌਲਾਨਾ ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਜੌਹਿਰ ਨੇ ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਜਿੰਨਾ ਨੂੰ ਇਸ ਮੰਗ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ । ਨਮੂਨਾ:ਸਚਾਈ ਇਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਜਿੰਨਾ ਹਿੰਦੂ - ਮੁਸਲਮਾਨ ਏਕਤਾ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਸਨ , ਲੇਕਿਨ ਹੌਲੀ - ਹੌਲੀ ਉਨ੍ਹਾਂਨੂੰ ਲੱਗਣ ਲਗਾ ਕਿ ਕਾਂਗਰਸੀ ਨੇਤਾ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਹਿਤਾਂ ਪਰ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦੇ ਰਹੇ । ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ 1940 ਦੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਲੀਗ ਸਮੇਲਨ ਵਿੱਚ ਜਿੰਨਾ ਨੇ ਸਾਫ਼ ਤੌਰ ਪਰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਦੋ ਵੱਖ - ਵੱਖ ਰਾਸ਼ਟਰ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ : ਹਿੰਦੁਵਾਂਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਧਰਮ , ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਵਾਂ , ਰੀਤੀ - ਰਿਵਾਜ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖ - ਵੱਖ ਹੈ । . . ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰ ਬਹੁਮਤ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਅਲਪ ਮਤ ਵਿੱਚ , ਅਜਿਹੇ ਦੋ ਰਾਸ਼ਟਰੋਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਕਰ ਰੱਖਣ ਨੂੰ ਅਸੰਤੋਸ਼ ਵੱਧ ਕਰ ਰਹੇਗਾ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਰਾਜ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਦਾ ਵਿਨਾਸ਼ ਹੋ ਕਰ ਰਹੇਗਾ । ਨਮੂਨਾ:ਸਚਾਈ
ਹਿੰਦੂ ਮਹਾਸਭਾ ਜਿਵੇਂ ਹਿੰਦੂ ਸੰਗਠਨ ਭਾਰਤ ਦੇ ਬੰਟਵਾਰੇ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸਨ , ਲੇਕਿਨ ਮੰਣਦੇ ਸਨ ਕਿਹਿੰਦੁਵਾਂਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੱਤਭੇਦ ਹਨ । 1937 ਵਿੱਚ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਮਹਾਸਭਾ ਦੇ ਸਮੇਲਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਵੀਰ ਸਾਵਰਕਰ ਨੇ ਕਿਹਾ , ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਜਿਆਦਾਤਰ ਨੇਤਾ ਗੁਟ - ਨਿਰਪੇਖ ਸਨ ਹੋਰ ਸੰਪ੍ਰਦਾਏ ਦੇ ਆਧਾਰ ਪਰ ਭਾਰਤ ਦਾ ਵਿਭਾਜਨ ਕਰਣ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸਨ । ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸੀ ਕਿ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਨਾਲ ਰਹਿ ਸੱਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂਨੂੰ ਨਾਲ ਰਹਿਨਾ ਚਾਹਿਏ । ਉਨ੍ਹਾਂਨੇ ਵਿਭਾਜਨ ਦਾ ਘੋਰ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ : ਮੇਰੀ ਪੂਰੀ ਆਤਮਾ ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਬਗ਼ਾਵਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਦੋ ਵਿਰੋਧੀ ਮਤ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਹਨ । ਅਜਿਹੇ ਸਿੱਧਾਂਤ ਦਾ ਅਨੁਮੋਦਨ ਕਰਣਾ ਮੇਰੇ ਲਈ ਰੱਬ ਨੂੰ ਨਕਾਰਣ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ । ਨਮੂਨਾ:ਸਚਾਈ ਬਹੁਤ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਗਾਂਧੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੁਯਾਾਇਯੋਂ ਨੇ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਕਿ ਮੁਸਲਮਾਨ ਕਾਂਗਰਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕਰ ਨਹੀਂ ਜਾਓ , ਅਤੇ ਇਸ ਪਰਿਕ੍ਰੀਆ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਗਰਮ ਦਲਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਚਿੜ ਗਏ ।
ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਦੋਨਾਂ ਸੰਪ੍ਰਦਾਔਂ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੇ ਇੱਕ - ਦੂੱਜੇ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਸ਼ਕ ਨੂੰ ਬੜਾਵਾ ਦਿੱਤਾ । ਮੁਸਲਮਾਨ ਲੀਗ ਨੇ ਅਗਸਤ 1946 ਵਿੱਚ ਡਾਇਰੇਕਟ ਐਕਸ਼ਨ ਡੇ ਮਨਾਇਆ , ਜਿਸ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਕਲਕੱਤਾ ਵਿੱਚ ਦੰਗੇ ਹੋਏ ਹੋਰ ਕਰੀਬ 5000 ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜਖ਼ਮੀ ਹੋਏ । ਅਜਿਹੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਪਰ ਦਬਾਅ ਪੈਣ ਲਗਾ ਕਿ ਉਹ ਵਿਭਾਜਨ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੀਏ ਤਾਂਕਿ ਦੇਸ਼ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੜਾਈ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆ ਜਾਵੇ ।
[ਸੋਧ] ਵਿਭਾਜਨ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰੀਆ
ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਭਾਜਨ ਦੇ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ 3 ਜੂਨ ਪਲਾਨ ਜਾਂ ਮਾਉਂਟਬੈਟਨ ਪਲਾਨ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ । ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਵਿੱਚ ਦੀ ਸੀਮਾਰੇਖਾ ਲੰਦਨ ਦੇ ਵਕੀਲ ਸਰ ਸਿਰਿਲ ਰੈਡਕਲਿਫ ਨੇ ਤੈਅ ਕੀਤੀ । ਹਿੰਦੂ ਬਹੁਮਤ ਵਾਲੇ ਇਲਾਕੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਬਹੁਮਤ ਵਾਲੇ ਇਲਾਕੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਗਏ । 18 ਜੁਲਾਈ 1947 ਨੂੰ ਬਰੀਟੀਸ਼ ਸੰਸਦ ਨੇ ਇੰਡਿਅਨ ਇੰਡਿਪੇਂਡੇਂਸ ਏਕਟ ( ਭਾਰਤੀ ਅਜਾਦੀ ਕਾਨੂੰਨ ) ਕੋਲ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਭਾਜਨ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰੀਆ ਨੂੰ ਅੰਤਮ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ । ਇਸ ਸਮੇਂ ਬਰੀਟੀਸ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਾਜ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬਰੀਟੀਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਤਰ੍ਹਾਂ - ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮੱਝੌਤੇ ਕਰ ਰੱਖੇ ਸਨ । ਇਸ 565 ਰਾਜੀਆਂ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਕਿ ਉਹ ਚੁਨੇਂ ਕਿ ਉਹ ਭਾਰਤ ਜਾਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਕਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣਾ ਚਾਹਾਂਗੇ । ਜਿਆਦਾਤਰ ਰਾਜੀਆਂ ਨੇ ਬਹੁਮਤ ਧਰਮ ਦੇ ਆਧਾਰ ਪਰ ਦੇਸ਼ ਚੁਣਿਆ । ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰਾਜੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਨੇ ਬਹੁਮਤ ਧਰਮ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਦੇਸ਼ ਚੁਣਿਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਏਕੀਕਰਣ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਵਿਵਾਦ ਹੋਇਆ ( ਵੇਖੋ ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਜਨੀਤਕ ਏਕੀਕਰਣ ) । ਵਿਭਾਜਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਮੈਂਬਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਨੇ ਬਰੀਟੀਸ਼ ਭਾਰਤ ਦੀ ਕੁਰਸੀ ਸਾਂਭੀ । [੨]
[ਸੋਧ] ਜਾਇਦਾਦ ਦਾ ਤਕਸੀਮ
ਬਰੀਟੀਸ਼ ਭਾਰਤ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਨੂੰ ਦੋਨਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਬਾਂਟਾ ਗਿਆ ਲੇਕਿਨ ਇਹ ਪਰਿਕ੍ਰੀਆ ਬਹੁਤ ਲੰਮੀ ਖਿੰਚਨੇ ਲੱਗੀ । ਗਾਂਧੀ-ਜੀ ਨੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਪਰ ਦਬਾਅ ਪਾਇਆ ਕਿ ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਧਨ ਜਲਦੀ ਭੇਜੇ ਨਮੂਨਾ:ਸਚਾਈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਵਿੱਚ ਲੜਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਚੁਕਾ ਸੀ , ਅਤੇ ਦਬਾਅ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ । ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਇਸ ਦਬਾਅ ਦੇ ਅੱਗੇ ਝੁੱਕਨਾ ਪਿਆ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਧਨ ਭੇਜਣਾ ਪਿਆ । ਨਾਥੂਰਾਮ ਗੋਡਸੇ ਨੇ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਇਸ ਕੰਮ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰਣ ਦਾ ਇੱਕ ਕਾਰਨ ਦੱਸਿਆ । ਨਮੂਨਾ:ਸਚਾਈ
[ਸੋਧ] ਦੰਗਿਆ ਫਸਾਦ
ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦਾ ਮਤ ਹੈ ਕਿ ਬਰੀਟੀਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਵਿਭਾਜਨ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰੀਆ ਨੂੰ ਠੀਕ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਸੰਭਾਲਿਆ । ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਜਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਵਿਭਾਜਨ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦੀ ਗਈ , ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਦੀ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਨਵੀਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸਰ ਪਰ ਆਈ । ਕਿਸੇ ਨੇ ਇਹ ਨਹੀਂ ਸੋਚਿਆ ਸੀ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਏਧਰ ਤੋਂ ਉੱਧਰ ਜਾਣਗੇ । ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਸੀ ਕਿ ਦੋਨਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਅਲਪ ਮਤ ਸੰਪ੍ਰਦਾਏ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ । ਲੇਕਿਨ ਦੋਨਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਨਵੀਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਦੋਸ਼ ਤੋਂ ਨਿਬਟਨੇ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਨਹੀਂ ਸੀ । ਫਲਸਰੂਪ ਦੰਗਿਆ ਫਸਾਦ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਾਣ ਗਈਆਂ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਘਰ ਛੱਡਕੇ ਭੱਜਣਾ ਪਿਆ । ਅਂਦਾਜਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਲੱਗਭੱਗ 5 ਲੱਖ ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਨਮੂਨਾ:ਸਚਾਈ , ਕੁੱਝ ਦੰਗੀਆਂ ਵਿੱਚ , ਤਾਂ ਕੁੱਝ ਯਾਤਰਾ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਤੋਂ ।
[ਸੋਧ] ਵਿਅਕਤੀ ਸਥਾਨਾਂਤਰਣ
ਵਿਭਾਜਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਮਹੀਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦੋਨਾਂ ਨਵੇਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਾਲ ਵਿਅਕਤੀ ਸਥਾਨਾਂਤਰਣ ਹੋਇਆ । ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇਹਿੰਦੁਵਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਹਠ ਨਾਲ ਬੇਘਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ । ਲੇਕਿਨ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਗਾਂਧੀ-ਜੀ ਨੇ ਕਾਂਗਰਸ ਪਰ ਦਬਾਅ ਪਾਇਆ ਹੋਰ ਸੁਨਿਸਚਿਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਮੁਸਲਮਾਨ ਜੇਕਰ ਚਾਹੀਆਂ ਤਾਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਸਕਣ । ਸੀਮਾ ਰੇਖਾਵਾਂ ਤੈਅ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਲੱਗਭੱਗ 1 . 45 ਕਰੋਡ਼ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਹਿੰਸੇ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਸੀਮਾ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਬਹੁਮਤ ਸੰਪ੍ਰਦਾਏ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਨ ਲਈ । 1951 ਦੀ ਵਿਸਥਾਪਿਤ ਜਨਗਣਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਭਾਜਨ ਦੇ ਇੱਕਦਮ ਬਾਅਦ 72 , 26 , 000 ਮੁਸਲਮਾਨ ਭਾਰਤ ਛੱਡਕੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਗਏ ਅਤੇ 72 , 49 , 000 ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਛੱਡਕੇ ਭਾਰਤ ਆਏ । ਨਮੂਨਾ:ਸਚਾਈ ਇਸਵਿੱਚ ਤੋਂ 78 ਫ਼ੀਸਦੀ ਸਥਾਨਾਂਤਰਣ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ , ਮੁੱਖਤਆ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ।
[ਸੋਧ] ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਏ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖਤ: ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ , ਅਤੇ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖਤ: ਪਸ਼ਚਮ ਬੰਗਾਲ , ਅਸਮ ਅਤੇ ਤਿਰਪੁਰਾ ਵਿੱਚ ਬਸਾਏ ਗਏ । ਸਿੰਧ ਤੋਂ ਆਏ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਗੁਜਰਾਤ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਬਸੇ । ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਮੁੱਖਤ: ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ ਵਿੱਚ ਬਸੇ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਉੱਥੇ ਸਮਿੱਲਤ ਹੋ ਗਏ । ਲੇਕਿਨ ਉਰਦੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਜੋ ਦਿੱਲੀ , ਜਵਾਬ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ , ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਤੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਗਏ ਉਨ੍ਹਾਂਨੂੰ ਉੱਥੇ ਬਸਨੇ ਅਤੇ ਸਮਿੱਲਤ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਕਠਿਨਾਇਆਂ ਆਈਆਂ । ਇਸ ਸ਼ਰਣਾਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁਹਾਜਿਰ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ । sds dss
[ਸੋਧ] ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਵਿਭਾਜਨ
ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਭਾਜਨ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਹੋਏ ਦੰਗੇ - ਫਸਾਦ ਪਰ ਕਈ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਉਪੰਨਿਆਸ ਅਤੇ ਕਹਾਨੀਆਂ ਲਿਖੀ ਹਨ , ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਮੁੱਖ ਹਨ ,
- ਅਮ੍ਰਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦਾ ਪਿੰਜਰਾ ,
- ਖੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਟ੍ਰੇਨ ਟੁ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ,
- ਭੀਸ਼ਮ ਸਾਹਿਨੀ ਦਾ ਤਮਸ , ਅਤੇ
- ਸਲਮਾਨ ਰਸ਼ਦੀ ਦਾ ਮਿਡਨਾਇਟਸ ਚਿਲਡਰਨ ( ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਦੀਆਂ ਸੰਤਾਨੇਂ ) ।
ਪਿੰਜਰਾ ਨੂੰ ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਤਮਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਧਾਰਾਵਾਹਿਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰੂਪਾਂਤਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ । ਇਸਦੇ ਇਲਾਵਾ ਗਰਮ ਹਵਾ , ਦੀਪਾ ਮਹਿਤਾ ਕੀਤੀ ਮਤਲੱਬ ( ਜ਼ਮੀਨ ) , ਕਮਲ ਹਸਨ ਕੀਤੀ ਹੇ ਰਾਮ ਵੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਭਾਜਨ ਪਰ ਆਧਾਰਿਤ ਹਨ ।
[ਸੋਧ] ਬਾਹਰੀ ਕਡੀਆਂ
[ਸੋਧ] ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੇ
[ਸੋਧ] ਸੰਦਰਭ
[ਸੋਧ] ਟੀਕਾ - ਟਿੱਪਣੀ
- ↑ [ http : / / www . time . com / time / magazine / 1>7 / int / 970811 / spl . midnight . html TIME Essay HURRYING MIDNIGHT ]
- ↑ ਟਾਮਸ ਆਰਗੀਸੀ , Nations , States , and Secession : Lessons from the Former Yugoslavia , ਮੇਡਟਰੇਨਿਅਨ ਕਵਾਟਰਲੀ , Volume 5 Number 4 Fall 14 , ਪ੍ਰ . 40–65, ਡਿਊਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰੇਸ
[ਸੋਧ] ਗਰੰਥ ਅਤੇ ਨਿਬੰਧਸੂਚੀ
- Select Research Bibliography on the Partition of India, Compiled by Vinay Lal, Department of History, UCLA; University of California at Los Angeles list
- A select list of Indian Publications on the Partition of India (Punjab & Bengal); University of Virginia list
- South Asian History: Colonial India — University of California, Berkeley Collection of documents on colonial India, Independence, and Partition
- Indian Nationalism — Fordham University archive of relevant public - domain documents]
