ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇਕ ਅਜ਼ਾਦ ਵਿਸ਼ਵਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
ਇਸ ’ਤੇ ਜਾਓ: ਨੇਵੀਗੇਸ਼ਨ, ਖੋਜ
This box: view  talk  edit

॥ सनातन धर्म ॥
ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ
'ਤੇ ਇੱਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦਾ ਭਾਗ

ਓਮ
ਇਤਿਹਾਸ · ਦੇਵਤਾਂ
ਸੰਪ੍ਰਦਾਏ · ਆਗਮ
ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨਸ਼ਾਸਤਰ
ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮ · ਮੁਕਤੀ
ਕਰਮ · ਪੂਜਾ · ਮਾਇਆ
ਦਰਸ਼ਨ · ਧਰਮ
ਵੇਦਾਂਤ ·ਯੋਗ
ਸ਼ਾਕਾਹਾਰ  · ਆਯੁਰਵੇਦ
ਯੁੱਗ · ਸੰਸਕਾਰ
ਭਕਤੀ {{ਹਿੰਦੂ ਧਰਸ਼ਨ}}
ਗ੍ਰੰਥ
ਵੇਦ ਸੰਹਿਤਾ · ਵੇਦਾਂਗ
ਬਰਾਹਮਣਗਰੰਥ · ਜੰਗਲੀ
ਉਪਨਿਸ਼ਦ · ਸ਼ਰੀਮਦਭਗਵਦਗੀਤਾ
ਰਾਮਾਇਣ · ਮਹਾਭਾਰਤ
ਨਿਯਮ · ਪੁਰਾਣ
ਸ਼ਿਕਸ਼ਾਪਤਰੀ · ਵਚਨਾਮ੍ਰਤ
ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਿਸ਼ਾ
ਦੈਵੀ ਧਰਮ ·
ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ
ਗੁਰੂ · ਮੰਦਿਰ ਦੇਵਸਥਾਨ
ਯੱਗ · ਮੰਤਰ
ਸ਼ਬਦਕੋਸ਼ · ਹਿੰਦੂ ਪਰਵ
ਵਿਗ੍ਰਹ
ਪੋਰਟਲ:ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ

HinduSwastika.svg

ਹਿੰਦੂ ਤੱਕੜੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ

ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ: वैदिकधर्मः ਜਾਂ आर्यधर्मः) ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਧਰਮ ਹੈ। ਇਹ ਵੇਦਾਂ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਤ ਧਰਮ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵੱਖ ਪੂਜਾ-ਪੱਧਤੀਆਂ, ਮੱਤਾਂ, ਸੰਪਰਦਾਇਆਂ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮੇਟਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਅਧਾਰ ’ਤੇ ਇਹ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਧਰਮ ਹੈ,ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਅਧਾਰ ਉੱਤੇ ਇਸਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੁਰੀਦ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਨ ਅਤੇ ਫ਼ੀਸਦੀ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ਼ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਇਹ ਏਕੀਸ਼ਵਰਵਾਦੀ ਧਰਮ ਹੈ। [੧][੨] [੩]

ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਇਸ ਧਰਮ ਦਾ ਰਸਮੀ ਨਾਮ ਹਿੰਦੁ ਆਗਮ ਹੈ। ਹਿੰਦੂ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਧਰਮ ਜਾਂ ਸੰਪ੍ਰਦਾਏ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਜੀਵਨ ਜਿਉਣ ਦੀ ਇੱਕ ਪੱਧਤੀ ਹੈ ਹਿੰਸਾਇਆਮ ਦੂਇਤੇ ਜਾਂ ਜਿਹਾ ਹਿੰਦੁ ਅਰਥਾਤ ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਨ, ਵਚਨ, ਕਰਮ ਤੋਂ ਹਿੰਸਾ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹੇ ਉਹ ਹਿੰਦੂ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਕਰਮ ਆਪਣੇ ਹਿਤਾਂ ਲਈ ਦੂਸਰਿਆਂ ਨੂੰ ਕਸ਼ਟ ਦੇਵੇ ਉਹ ਹਿੰਸਾ ਹੈ। ਨੇਪਾਲ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਆਧੁਨਿਕ ਹਿੰਦੂ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸੀ (ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਲੋਕਤਾਂਤਰਿਕ ਅੰਦੋਲਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਮੱਧਵਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਧਰਮ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰ ਧਰਮ ਘੋਸ਼ਿਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਰਾਸ਼ਟਰ ਹੋਣ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਣ ਦਾ ਅੰਤਮ ਫੈਸਲਾ ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਭੇ ਦੇ ਚੋਣ ਤੋਂ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਵਿਧਾਇਕ ਕਰਣਗੇ)।

ਇਤਿਹਾਸ[ਸੋਧੋ]

ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦਾ 1960853110 ਸਾਲ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ। ਭਾਰਤ (ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਖੇਤਰ) ਕੀਤੀ ਸਿੰਧ ਘਾਟੀ ਸਭਿਅਤਾ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੇ ਕਈ ਨਿਸ਼ਾਨ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਣਪਛਾਤੇ ਮਾਤਰਦਓਏ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ, ਸ਼ੋ ਪਸ਼ਪਤ ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਮੁਦਰਾ, ਲਿੰਗ, ਪਿੱਪਲ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਆਦਿ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ। ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦੇ ਅੰਤ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਵਿਚਕਾਰ ਏਸ਼ੀਆ ਤੋਂ ਇੱਕ ਅਤੇ ਜਾਤੀ ਦਾ ਆਗਮਨ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਰੀਆ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਯੂਰਪੀ ਬੋਲੀ ਬੋਲਦੇ ਸਨ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਮੁਤਾਬਕ ਸਿੰਧ ਘਾਟੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦੇ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਆਪ ਆਰੀਆ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੂਲ-ਸਥਾਨ ਭਾਰਤ ਹੀ ਸੀ।

ਉਰਯੋ ਦੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਵੈਦਿਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਮੁਤਾਬਕ ਲਗਭਗ 1700 ਈ०ਪੂ० ਵਿੱਚ ਆਰੀਆ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ, ਕਸ਼ਮੀਰ, ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਵਸ ਗਏ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਉਹ (ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਲਮ ਰਿਸ਼ੀ) ਆਪਣੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਵੈਦਿਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਮੰਤਰ ਕਰਣ ਲੱਗੇ। ਪਹਿਲਾਂ ਚਾਰ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰਿਗਵੇਦ ਪਹਿਲਾ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਵਰਗੇ ਗਰੰਥ ਆਏ। ਹਿੰਦੂ ਮਾਨਤਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵੇਦ, ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਆਦਿ ਗਰੰਥ ਬ੍ਰਹਮ, ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਹੈ, ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਟਿਪਿਐਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਨਤਰਦਰਸ਼ਟਾ ਰਸ਼ਯੋ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗਰੰਥਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂਨੂੰ ਮੁਹੱਈਆ ਕੀਤਾ। ਬੋਧੀ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵੈਦਿਕ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਬਦਲਾਵ ਆਇਆ। ਨਵੇਂ ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਦਰਸ਼ਨ ਉਭਰੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਧੁਨਿਕ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ।

ਦੂਜੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਮੁਤਾਬਕ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦਾ ਮੂਲ ਹੁਣ ਤੱਕ ਸਿੰਧ ਸਰਸਵਤੀ ਪਰੰਪਰਾ (ਜੋ ਦੁਆਰਾ ਮੇਹਰਗੜ ਦੀ 1500 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ) ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਭਾਰਤੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਹੈ।

ਸੰਦਰਭ[ਸੋਧੋ]

ਹਵਾਲੇ, ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਅਤੇ/ਜਾਂ ਸਰੋਤ
  1. "ਸ਼ਰੀਮਦਭਗਵਦ ਗੀਤਾ". http://khabar.ndtv.com/MantrasListing.aspx?SectionName=Shrimadbhagwat%20Gita. "ਸ਼ਰੀਮਦਭਗਵਦ‌ ਗੀਤਾ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੇ ਪਵਿਤਰਤਮ ਗਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਗੀਤਾ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਪਾਂਡvਵ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਸੁਣਾਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਇੱਕ ਸਿਮਰਤੀ ਗਰੰਥ ਹੈ। ਇਸਵਿੱਚ ਏਕੇਸ਼ਵਰਵਾਦ ਦੀ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਢੰਗ ਤੋਂ ਚਰਚਾ ਹੋਈ ਹੈ।" 
  2. "ਸ਼ਰੀਮਦਭਗਵਦਗੀਤਾ ਸੱਤਵਾਂ ਅਧਿਆਏ". http://www.gitapress.org/books/sadhak/1014/Sadhak_Sanjivani_7.pdf. "यो यो यां यां तनुं भक्तः श्रद्धयार्चितुमिच्छति। तस्य तस्याचलां श्रद्धां तामेव विदधाम्यहम्॥७- २१॥ (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ)" 
  3. "ਸ਼ਰੀਮਦਭਗਵਦ ਗੀਤਾ ਸੱਤਵਾਂ ਅਧਿਆਏ". http://www.gitapress.org/books/sadhak/1014/Sadhak_Sanjivani_7.pdf. "स तया श्रद्धया युक्तस्तस्याराधनमीहते। लभते च ततः कामान्मयैव विहितान्हि तान्॥७- २२॥ (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ)" 

{{{1}}}

ਹਿੰਦੂ ਧਾਰਮਿਕ ਗਰੰਥ

Om

ਰਿਗਵੇਦ · ਯਜੁਰਵੇਦ · ਸਾਮਵੇਦ · ਅਥਰਵ ਵੇਦ
ਭਾਗ
ਸਾਹਿਤ · ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਗਰੰਥ · ਅਰਣਯਕ · ਉਪਨਿਸਦ

ਆਯੁਰਵੇਦ · ਧਨੁਰਵੇਦ
ਗੰਧਰਵਵੇਦ · ਸਥਾਪਤਯਵੇਦ

ਸਿਖਿੱਆ · ਛੰਦ · ਵਿਆਕਰਣ
ਨਿਰੁਕਤ · ਕਲਪ · ਜੋਤਿਸ਼

ਰਿਤੁਗਵੇਦਿਕ
ਆਤਰੇਯ ਉਪਨਿਸ਼ਦ
ਯਹੇਵੇਦਿਕ
ਵਰਵਦਾਰਣਯਕ · ਈਸ਼ ਉਪਨਿਸ਼ਦ
ਤੈਤ੍ਰਿਰੀਯ ਉਪਨਿਸ਼ਦ · ਕਠ ਉਪਨਿਸ਼ਦ
ਸਵੇਤਾ ਸਵੇਤਰ ਉਪਨਿਸ਼ਦ
ਸਾਮਵੈਦਿਕ
ਛਾਂਦੋਗਯ ਉਪਨਿਸ਼ਦ · ਕੇਨ ਉਪਨਿਸ਼ਦ
ਅਥਰਵ ਵੈਦਿਕ
ਮੁਣਡਕ ਉਪਨਿਸ਼ਦ · ਸਾਂਡ੍ਰਕਯ ਉਪਨਿਸ਼ਦ · ਪ੍ਰਸ੍ਰਾ ਉਪਨਿਸ਼ਦ

ਬ੍ਰਹਮਾ ਪੁਰਾਣ
ਬ੍ਰਹਮਾ · ਬ੍ਰਹਮੰਡ
ਬ੍ਰਹਾਵੈਵਤ੍ਰ
ਸਾਕੀਣਡੇਯ · ਭਵਿਖਤ
ਵੈਸ਼ਣਬ
ਵਿਸ਼ਣੂ ਪੁਰਾਣ · ਭਗਵਤ ਪੁਰਾਣ
ਨਾਰਣ ਪੁਰਾਣ · ਗਰੂੜ ਪੁਰਾਣ  · ਪੲਨ ਪੁਰਾਣ
ਸੈਵ ਪੁਰਾਣ
ਸਿਵ ਪੁਰਾਣ  · ਲਿੰਗ ਪੁਰਾਣ
ਸਕੰਦ ਪੁਰਾਣ · ਅਗਨ ਪੁਰਾਣ · ਵਾਧੂ ਪੁਰਾਣ

ਰਮਾਇਣ · ਮਹਾਭਾਰਤ

ਹੋਰ ਹਿੰਦੂ ਗਰੰਥ

ਭਗਵਤ ਗੀਤਾ · ਮਨੂਸਿਮਰਤੀ
ਅਰਥਸ਼ਾਸ਼ਤਰ · ਆਗਮ
ਤੰਤਰ · ਪੰਚਰਾਤਰ
ਸੂਤਰ · ਸਤੋਤਰ · ਧਰਮਸ਼ਾਸ਼ਤਰ · ਦਿਵਯ ਪ੍ਰਬੰਧ · ਤੇਵਰਮ · ਰਾਮਚ੍ਰਿਤਮਾਨਸ ·
ਯੋਗ ਵਸਿਸ਼ਟ

ਗਰੰਥੋਂ ਦਾ ਵਰਗੀਕਾਰਣ

ਸਰੂਤਿ · ਸਿਮਰਤੀ