ਅਮੀਰ ਮੀਨਾਈ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
Jump to navigation Jump to search
ਉੱਤਰ-ਮੁਗਲ ਦੌਰ ਦਾ ਉਰਦੂ ਕਵੀ
ਅਮੀਰ ਮੀਨਾਈ
ਮੀਨਾਈ
ਜਨਮ1828
ਲਖਨਊ, ਉੱਤਰ-ਮੁਗਲ ਭਾਰਤ
ਮੌਤ13 ਅਕਤੂਬਰ 1900
ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੱਕਨ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ
ਕਿੱਤਾਕਵੀ
ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇਉਰਦੂ ਸ਼ਾਇਰੀ
ਵਿਧਾਗ਼ਜ਼ਲ, ਨਜ਼ਮ, ਨਾਤ, ਹਮਦ

ਅਮੀਰ ਮੀਨਾਈ (Urdu: امیر مینا ئی ), (ਜਨਮ 1828 - ਮੌਤ 1900) ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਮ ਅਮੀਰ ਅਹਿਮਦ ਮੀਨਾਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸ਼ਾਇਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਉਘੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦ-ਕੋਸ਼ਕਾਰ (lexicographer) ਵੀ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਸ਼ਾਇਰ ਗ਼ਾਲਿਬ ਅਤੇ ਦਾਗ਼ ਦੇਹਲਵੀ ਵੀ ਉਸਦੇ ਵੱਡੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਸਨ।[1][2] ਉਸ ਨੇ ਤਖ਼ੱਲਸ ਅਮੀਰ ਤਹਿਤ ਲਿਖਿਆ. ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਨਾਮ ਦੀ ਦੋਹਰੀ ਵਰਤੋਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ੇਅਰ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ:
نام كا نام, تخلص كا تخلص ہے امير
ايک يہ وصف خداداد مرے نام ميں ہے

ਨਾਮ ਕਾ ਨਾਮ, ਤਖ਼ੱਲਸ ਕਾ ਤਖ਼ੱਲਸ ਹੈ ਅਮੀਰ
ਇਕ ਯੇ ਵਸਫ਼ ਖ਼ੁਦਾ ਦਾਦ ਮਰੇ ਨਾਮ ਮੇਂ ਹੈ

ਉਹ ਮੌਲਵੀ ਕਰਮ ਮੁਹੰਮਦ ਦਾ ਬੇਟਾ ਅਤੇ ਮਖ਼ਦੂਮ ਸ਼ਾਹ ਮੀਨਾ ਦੇ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਵਿੱਚੋਂ ਸੀ। ਉਹ ਲਖਨਊ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ।

ਮੁੱਖ ਰਚਨਾਵਾਂ[ਸੋਧੋ]

  • ਸਨਮਖਾਨਾ-ਏ-ਇਸ਼ਕ
  • ਦੀਵਾਨ-ਏ-ਨਾਤਿਯਾ ਕਲਾਮ
  • ਅਮੀਰ-ਉਲ-ਲੁਗਤ
  • ਮਹਾਮਿਦ-ਏ-ਖਾਤਿਮ-ਉਲ-ਨਬਿਯਾਂ

ਪ੍ਰਤਿਨਿਧ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ[ਸੋਧੋ]

  • ਉਸ ਕੀ ਹਸਰਤ ਹੈ ਜਿਸੇ ਦਿਲ ਸੇ ਮਿਟਾ ਭੀ ਨ ਸਕੂੰ
  • ਤੁੰਦ ਮੈ ਔਰ ਐਸੇ ਕਮਸਿਨ ਕੇ ਲਿਯੇ
  • ਸਰਕਤੀ ਜਾਯੇ ਹੈ ਰੁਖ਼ ਸੇ ਨਕ਼ਾਬ ਆਹਿਸਤਾ-ਆਹਿਸਤਾ
  • ਕਹ ਰਹੀ ਹੈ ਹਸ਼੍ਰ ਮੇਂ ਵੋ ਆਂਖ ਸ਼ਰਮਾਈ ਹੁਈ
  • ਜਬ ਸੇ ਬੁਲਬੁਲ ਤੂਨੇ ਦੋ ਤਿਨਕੇ ਲਿਯੇ
  • ਇਸ਼ਕ਼ ਮੇਂ ਜਾਂ ਸੇ ਗੁਜ਼ਰਤੇ ਹੈਂ ਗੁਜ਼ਰਨੇ ਵਾਲੇ
  • ਹੰਸ ਕੇ ਫ਼ਰਮਾਤੇ ਹੈਂ ਵੋ ਦੇਖ ਕਰ ਹਾਲਤ ਮੇਰੀ
  • ਬੰਦਾ ਨਵਾਜ਼ਿਯੋਂ ਪੇ ਖੁ਼ਦਾ-ਏ-ਕਰੀਮ ਥਾ
  • ਅੱਛੇ ਈਸਾ ਹੋ ਮਰੀਜ਼ੋਂ ਕਾ ਖ਼ਯਾਲ ਅੱਛਾ ਹੈ
  • ਝੋਂਕਾ ਇਧਰ ਨ ਆਯੇ ਨਸੀਮ-ਏ-ਬਹਾਰ ਕਾ
  • ਹੈ ਦਿਲ ਕੋ ਸ਼ੌਕ਼ ਉਸ ਬੁਤ-ਏ-ਕ਼ਾਤਿਲ ਕੀ ਦੀਦ ਕਾ
  • ਫ਼ਿਰਾਕ਼-ਏ-ਯਾਰ ਨੇ ਬੇਚੈਨ ਮੁਝਕੋ ਰਾਤ ਭਰ ਰੱਖਾ
  • ਕੈਦੀ ਜੋ ਥਾ ਦਿਲ ਸੇ ਖਰੀਦਰ ਹੋ ਗਯਾ
  • ਨਾ ਸ਼ੌਕ਼ ਏ ਵਸਲ ਕਾ ਦਾਵਾ

ਹਵਾਲੇ[ਸੋਧੋ]

  1. The Encyclopaedia of Indian Literature (Vol.One) by Amresh Datta.p.151. http://books.google.co.in/books?isbn=8126018038
  2. Sahabaz, Syed Ali. "The famous Urdu and Persian poet of India, Amir Ahmad Meenai". www.imamreza.net/eng/imamreza. Retrieved 21 August 2013.