ਕਾਮਧੇਨੂ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
Jump to navigation Jump to search
Kamadhenu
The Mother of Cows
Kamadhenu.jpg
Mata Kamadhenu (Mother of Cows)
ਹੋਰ ਨਾਂSurabhi
ਦੇਵਨਾਗਰੀकामधेनु
ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚKāmadhenu
AffiliationDevi
AbodeGoloka, Patala or the hermitages of sages, Jamadagni and Vashista
ConsortKashyapa

ਕਾਮਧੇਨੂ (Sanskrit, कामधेनु  , Kāmadhenu) ਇੱਕ ਗਊ ਮਾਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁਰਭੀ (सुरभि , Surabhī) ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਹੈ, ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਵਰਣਿਤ ਬ੍ਰਹਮ ਮੋਰੇਨੋ-ਦੇਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਗਾਵਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ। ਕਾਮਧੇਨੁ ਨੂੰ ਗਾਇਤਰੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਵਰਗੀ ਗਊ ਵਜੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।[1] ਉਹ ਇੱਕ ਚਮਤਕਾਰੀ "ਸਾਰੀਆਂ ਗਊਆਂ" ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਮੁਤਾਬਿਕ ਆਪਣੀ ਮਲਕੀਅਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅਕਸਰ ਹੋਰ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਮਾਂ ਵਜੋਂ ਵੀ ਦਰਸਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੂਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਕ ਚਿੱਟੀ ਗਊ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਈ ਗਈ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਔਰਤ ਦਾ ਸਿਰ ਅਤੇ ਛਾਤੀਆਂ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਖੰਭ ਅਤੇ ਇਕ ਮੋਰ ਦੀ ਪੂਛ ਜਾਂ ਇਕ ਚਿੱਟੀ ਗਊ ਵਜੋਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਦੇਵਤੇ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਸਾਰੀਆਂ ਗਾਵਾਂ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪੂਜਨੀਕ ਹਨ ਜੋ ਕਾਮਧੇਨੂ ਦੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਾਮਧੇਨੂ ਨੂੰ ਦੇਵੀ ਵਜੋਂ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੂਜਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਮੰਦਰ ਉਸ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ; ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਇ, ਉਸ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਆਬਾਦੀ ਵਿਚ ਗਊਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਨਿਰੁਕਤੀ[ਸੋਧੋ]

ਕਾਮਧੇਨੂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਸਹੀ ਨਾਮ ਸੁਰਭੀ ਜਾਂ ਸ਼ੁਰਭੀ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇਕ ਆਮ ਗਊ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਜੋਂ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [2] ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਜੈਕਾਬੀ ਨੇ ਸੁਰਭੀ ਨਾਮ ਨੂੰ "ਖੁਸ਼ਬੂਦਾਰ" ਮੰਨਿਆ - ਇਹ ਗਊਆਂ ਦੀ ਅਜੀਬ ਗੰਧ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।[3] ਮੋਨੀਅਰ ਵਿਲੀਅਮਜ਼ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ – ਇੰਗਲਿਸ਼ ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ (1899) ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੁਰਭੀ ਦਾ ਅਰਥ ਖੁਸ਼ਬੂਦਾਰ, ਮਨਮੋਹਕ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਗਊ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਗਊ ਕਾਮਧੇਨੁ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਮੈਤ੍ਰਿਕਾ ("ਮਾਂ") ਦੇਵੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।[4] ਕਾਮਧੇਨੁ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੋਰ ਉਚਿਤ ਨਾਮ ਸਬਲਾ (" ਧੁੰਦਲਾ ਇੱਕ") ਅਤੇ ਕਪਿਲਾ ("ਲਾਲ ਇੱਕ") ਹਨ।[5]

ਮਹਾਭਾਰਤ ਦੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸ਼ਨ ਪਰਵ ਵਿਚ, ਸ਼ਿਵ ਦੇਵਤੇ, ਸੁਰਭੀ ਉੱਤੇ ਸਰਾਪ ਪਾਉਣ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਸਰਾਪ ਨੂੰ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ: [6] ਇੱਕ ਵਾਰ, ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇਵਤਾ ਉੱਤਮ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜ ਰਹੇ ਸਨ, ਇੱਕ ਅਗਨੀ ਥੰਮ ਲਿੰਗ (ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ) - ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ। ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਜਿਸਨੇ ਵੀ ਇਸ ਥੰਮ੍ਹ ਦਾ ਅੰਤ ਪਾਇਆ ਉਹ ਉੱਤਮ ਸੀ. ਬ੍ਰਹਮਾ ਥੰਮ੍ਹ ਦੇ ਸਿਖਰ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਅਸਮਾਨ ਵੱਲ ਭੱਜਿਆ, ਪਰ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ. ਇਸ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਸੁਰਭੀ ਨੂੰ (ਕੁਝ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਵਿਚ, ਸੁਰਭੀ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ) ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਝੂਠੀ ਗਵਾਹੀ ਦੇਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਲਿੰਗ ਦੇ ਸਿਖਰ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਸੀ; ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਸੁਰਭੀ ਨੂੰ ਸਰਾਪ ਦੇ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਤਾਂ ਜੋ ਉਸਦੀ ਗੰਦੀ ਸੰਤਾਨ ਨੂੰ ਅਪਵਿੱਤਰ ਪਦਾਰਥ ਖਾਣੇ ਪੈਣ. ਇਹ ਕਿੱਸਾ ਸਕੰਦ ਪੁਰਾਣ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ . [7]

ਪੂਜਾ[ਸੋਧੋ]

ਕੁਝ ਮੰਦਰਾਂ ਅਤੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਮਧੇਨੂ ਦੇ ਚਿੱਤਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ. ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਪੂਜਾ ਪੰਥ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਕੋਲ ਕੋਈ ਮੰਦਿਰ ਨਹੀਂ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੂੰ ਮੁੱਖ ਦੇਵਤਾ ਵਜੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।[8] ਮੋਨੀਅਰ-ਵਿਲੀਅਮਜ਼ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ: "ਇਹ ਇੱਕ ਜੀਵਿਤ ਜਾਨਵਰ (ਗਾਂ) ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਸਦਾ ਪੂਜਾ ਦਾ ਮਨੋਰਥ ਹੈ।"[9]

ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ[ਸੋਧੋ]

  • Cattle in religion
  • Nandi (bull)
  • Auðumbla
  • Lamassu
  • Gavaevodata, the primordial cow in Zoroastrianism
  • Hathor, Egyptian cow goddess
  • Damona, Gallo-Roman cow goddess
  • Apis
  • Cattle slaughter in India
  • Amalthea

ਹਵਾਲੇ[ਸੋਧੋ]

  1. "Kamdhenu Cow | Kamadhenu Wish Fulfilling Cow". AstroKapoor (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). Retrieved 2019-06-07. 
  2. Mani pp. 379–81
  3. Jacobi, H. (1908–1927). "Cow (Hindu)". In James Hastings. Encyclopaedia of Religion and Ethics. 4. pp. 225–6. 
  4. Monier-Williams, Monier (2008) [1899]. "Monier Williams Sanskrit-English Dictionary". Universität zu Köln. p. 1232. 
  5. Biardeau, Madeleine (1993). "Kamadhenu: The Religious Cow, Symbol of Prosperity". In Yves Bonnefoy. Asian mythologies. University of Chicago Press. p. 99. ISBN 978-0-226-06456-7. 
  6. Ganguli, Kisari Mohan (1883–1896). "SECTION XVII". The Mahabharata: Book 13: Anusasana Parva. Sacred texts archive. 
  7. Jha, D. N. (2004). The Myth of the Holy Cow. Verso Books. p. 137. ISBN 978-1-85984-424-3. 
  8. White, David Gordon (2003). "Surabhi, The Mother of Cows". Kiss of the yoginī: "Tantric Sex" in its South Asian contexts. University of Chicago Press. p. 54. ISBN 978-0-226-89483-6. 
  9. Monier-Williams, Monier (1887). Brahmanism and Hinduism:Religious Thought and Life in India. London Murray. 

ਨੋਟਸ[ਸੋਧੋ]