ਕੁਬੇਰ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
Jump to navigation Jump to search
ਕੁਬੇਰ
ਧਨ ਸਮਰਿਧੀ ਦਾ ਦੇਵਤਾ
SAMA Kubera 1.jpg
ਕੁਬੇਰ ਦੀ ਮੂਰਤੀ, ਸਨ ਅਨਟੋਨੀਓ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ ਆਰਟ ਵਿਖੇ
ਦੇਵਨਾਗਰੀ कुबेर
ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚकुबेर
Affiliationਦੇਵ, ਲੋਕਪਾਲ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤ
Abodeਲੰਕਾ ਅਤੇ ਅਲਾਕਾ
ਮੰਤਰ
ਓਮ ਸ਼ਾਮ ਕੁਬੇਰਾਇਆ ਨਮਾਹ
ਹਥਿਆਰਸਾਲ (ਗੁਰਜ ਜਾਂ ਕਲੱਬ)
Consortਭਦ੍ਰਖ਼/ਕਾਉਬੇਰੀ/ਚਾਰਵੀ
ਮਾਂ-ਜਾਏਰਾਵਣ, ਕੁੰਬਕਰਨ, ਵਿਭੀਸ਼ਣ(ਮਤਰੇਏ ਭਰਾ) ਸਰੂਪਨਖਾ(ਮਤਰੇਈ ਭੈਣ)
Childrenਨਲਕੁਬੇਰ, ਮਣੀਭਦ੍ਰ
Mountਸੂਰ, ਜੰਗਲੀ ਘੋੜੇ, ਮੋਂਗੋਸ

ਕੁਬੇਰ (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ: कुबेर) ਇਕ ਹਿੰਦੂ ਮਿਥਿਹਾਸਿਕ ਪਾਤਰ ਹੈ ਜੋ ਧਨ ਦਾ ਦੇਵਤਾ ਮੰਨਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਯਕਸ਼ਾ ਦਾ ਰਾਜਾ ਵੀ ਹੈ। ਇਹ ਉਤਰ ਦਿਸ਼ਾ  ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਪਹਿਰੇਦਾਰ ਹਨ ਅਤੇ ਲੋਕਪਾਲ (ਸੰਸਾਰ ਰਖਵਾਲਾ) ਵੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। 

ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵੇਦਿਕ ਯੁੱਗਾਂ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਵਿਚ ਦੁਸ਼ਟ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਵਰਨਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੁਬੇਰ ਨੇ ਸਿਰਫ ਪੁਰਾਣਾਂ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਵਿਚ ਦੇਵਿਆ ਦਾ ਦਰਜਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ ਕਿ ਕੁਬੇਰ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਪਰੰਤੂ ਆਪਣੇ ਮਤਰੇਏ ਰਾਵਣ ਦੁਆਰਾ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਿੱਚ ਅਲਕਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵਸ ਗਿਆ ਸੀ. ਕੁਬੇਰ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ "ਮਹਿਮਾ" ਅਤੇ "ਸ਼ਾਨ" ਦੇ ਵਰਣਨ ਕਈ ਹਵਾਲੇ ਵਿਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ.

ਆਈਕੋਨੋਗ੍ਰਾਫੀ[ਸੋਧੋ]

ਕੁਬੇਰ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਇਕ ਕਮਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦਾ ਰੰਗ ਅਤੇ ਇਕ ਵੱਡਾ ਪੇਟ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਲੱਤਾਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਸਿਰਫ ਅੱਠਾਂ ਦੰਦ, ਇੱਕ ਅੱਖ, ਅਤੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਏ ਹੋਏ. ਉਸ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਇਕ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਸਵਾਰ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਦੰਦ, ਤਿੰਨ ਲੱਤਾਂ, ਤਿੰਨ ਸਿਰ ਅਤੇ ਚਾਰ ਬਾਹਾਂ ਵਰਗੇ ਬਿੰਬਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਬਾਅਦ ਦੇ ਪੂਰਨਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੁਬੇਰ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਇਕ ਵਿਚ ਗਾਰਾ, ਇਕ ਵਿਚ ਅਨਾਰ ਜਾਂ ਇਕ ਪੈਸਿਆਂ ਥੈਲਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।[1]

ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਕਾਂਸੇ ਦੇ ਮਟਰਿਕਾ ਦੇਵੀ ਗਰੁੱਪ ਵਿਚ ਗਣੇਸ਼ (ਖੱਬੇ) ਅਤੇ ਕੁਬੇਰ (ਸੱਜੇ) ਦੇ ਨਾਲ. ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ਤੋਂ, ਇਹ ਮਹਿਪਾਲ ਆਈ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ 43 ਵੇਂ ਸਾਲ ਵਿਚ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ (1043 ਈ.).

ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਬਦਲਣਾ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ[ਸੋਧੋ]

ਕੁਬੇਰ , ਪਹਿਲੀ ਸਦੀ, ਮਥੂਰਾ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ

ਪਰਿਵਾਰ  ਅਤੇ ਜੀਵਨ[ਸੋਧੋ]

ਵਿਸ਼ਵਰਾ ਦੇ ਦੋ ਵਿਆਹ ਹੋਏ ਸਨ। ਕੁਬੇਰ ਇਸਦਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ।  ਰਾਵਣ, ਕੁੰਭਕਰਨ ਅਤੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਕੁਬੇਰ ਦੇ ਮਤਰੇਏ ਭਰਾ ਸਨ। ਰਾਵਣ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਲੈ ਲੰਕਾਂ ਦਾ ਰਾਜ ਕੁਬੇਰ ਤੋਂ ਖੋਹ ਲਿਆ।[2]

ਰਾਮਾਇਣ ਵਿੱਚ, ਕੁਬੇਰ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ  ਖ਼ੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਹਿਮਾਲਿਆ ਉਤੇ ਗਿਆ। . ਕੁਬੇਰ ਦੁਆਰਾ ਖੱਬੀ ਅੱਖ ਨਾਲ ਪਾਰਵਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ. ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ  ਉਹ ਅੱਖ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ। ਕੁਬੇਰ ਉਥੋਂ ਦੂਜੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਗਏ. ਉਸ ਨੇ  ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਕਠੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਵੀ ਸ਼ਿਵ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਦੀ ਇਸ ਤਪੱਸਿਆ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਨਾ ਕਰ ਸਕਿਆ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਕੁਬੇਰ ਦੀ ਭਗਤੀ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਕਈ ਵਰਦਾਨ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਰਹਿੰਦੀ ਦੁਨੀਆ ਤੱਕ ਇਕਾਆਂਖਸ਼ੀ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਣ ਦਾ ਵਰਦਾਨ ਦਿੱਤਾ।  

ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦੇਖੋ[ਸੋਧੋ]

  • Lokapala
  • Dikpala
  • Dharmapala
  • Hataka
  • Yaksha Kingdom
  • Alaka
  • Yaksha/Yakshini
  • Kuberakolam

ਕੜੀਆਂ[ਸੋਧੋ]