ਗੰਗੂਬਾਈ ਹੰਗਲ
ਗੰਗੂਬਾਈ ਹੰਗਲ | |
|---|---|
 ਗੰਗੂਬਾਈ ਹੰਗਲ ਆਪਨੀ ਪੁੱਤਰੀ ਕ੍ਰੀਸ਼ਨਾ ਨਾਲ (1930) | |
| ਜਾਣਕਾਰੀ | |
| ਜਨਮ ਦਾ ਨਾਮ | ਗੰਗੂ |
| ਉਰਫ਼ | ਹੰਗਲ |
| ਜਨਮ | 5 ਮਾਰਚ 1913[1][2] ਹੰਗਲ, ਕਰਨਾਟਕ, ਭਾਰਤ[3] |
| ਮੂਲ | ਧਾਰਵਾੜ, ਕਰਨਾਟਕ,[1][2] |
| ਮੌਤ | 21 ਜੁਲਾਈ 2009 (ਉਮਰ 96) ਹੁਬਲੀ, ਕਰਨਾਟਕ, ਭਾਰਤ[2] |
| ਵੰਨਗੀ(ਆਂ) | ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ |
| ਕਿੱਤਾ | ਗਾਇਕ |
| ਸਾਲ ਸਰਗਰਮ | 1931–2006[4] |
ਗੰਗੂਬਾਈ ਹੰਗਲ ਕਿਰਾਨਾ ਘਰਾਣੇ ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਅਜ਼ੀਮ ਫ਼ਨਕਾਰਾ ਹੈ।[5] ਉਸ ਨੇ ਖ਼ਿਆਲ ਗਾਇਕੀ ਦੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮੋਹਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਕਰਨਾਟਕ ਤੋਂ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਖਿਆਲ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਗਾਇਕਾ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਡੂੰਘੀ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।[2]
ਉਸ ਨੂੰ 2002 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ, ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਣ ਅਤੇ 1996 ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਲਾ ਅਕੈਡਮੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
[ਸੋਧੋ]ਗੰਗੂਬਾਈ ਹੰਗਲ ਦਾ ਜਨਮ ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਧਾਰਵਾੜ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਦੇਵਦਾਸੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਾਲੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ 5 ਮਾਰਚ, 1913 ਨੂੰ ਹੋਇਆ। ਗੰਗੂਬਾਈ ਦੇ ਪਤੀ ਦਾ ਨਾਂ ਗੁਰੂਰਾਓ ਕੌਲਗੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਬੇਟੇ ਬਾਬੂਰਾਵ ਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਅਤੇ ਬੇਟੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਗਾਇਕਾ ਹੈ। ਹੰਗਲ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ[4] ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ 1928 ਵਿੱਚ ਹੁਬਲੀ ਚਲਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਜੋ ਗੰਗੂਬਾਈ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰ ਸਕੇ।[1][6][7] ਉਸ ਨੇ 13 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਚਾਰੀਆ ਹੁਲਗੁਰ, ਇੱਕ ਕਿੰਨਰੀ (ਵੀਣਾ ਵਰਗਾ ਤਾਰ ਵਾਲਾ ਸਾਜ਼) ਵਾਦਕ, ਤੋਂ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲੈਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।[8] ਹੁਲਗੁਰ ਤੋਂ, ਗੰਗੂਬਾਈ ਨੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਸੱਠ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸਿੱਖੀਆਂ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਫੀਸ ਬਾਰੇ ਬਹਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਉਣਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਗੁਰੂ, ਸਵਾਈ ਗੰਧਰਵ, ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਤੋਪੰਤ ਦੇਸਾਈ ਤੋਂ ਵੀ ਸਿੱਖਿਆ।[2][9] ਹੰਗਲ ਗੰਧਰਵ ਦੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆਉਣ 'ਤੇ ਹੀ ਗੰਧਰਵ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰ ਸਕਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਪੱਕੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੁਬਲੀ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਤੀਬਰ ਸਿਖਲਾਈ ਮਿਲੀ।[8]
ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ
[ਸੋਧੋ]ਉਸ ਨੂੰ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਸੰਗੀਤ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਸੀ। ਬਚਪਨ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਗ੍ਰਾਮੋਫੋਨ ਸੁਣਨ ਲਈ ਸੜਕ ’ਤੇ ਦੌੜ ਪੈਂਦੀ ਸੀ ਤੇ ਉਸ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੇਖ ਕੇ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਮਹਾਨ ਗਾਇਕਾ ਤੇ ਮਾਂ ਅੰਬਾਬਾਈ ਨੇ ਧੀ ਗੰਗੂ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਖੇਤਰ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਆਚਾਰਯ, ਦੱਤੋਪੰਤ ਅਤੇ ਕਿਰਾਨਾ ਉਸਤਾਦ ਸਵਾਈ ਗੰਧਰਵ ਤੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿਵਾਈ। ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਬੜਾ ਰਸ ਸੀ। ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਉਹ ਇੱਕ ਵਜ਼ਨਦਾਰ ਆਵਾਜ਼ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸ਼ਿਸ਼ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ। ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਰੋਜ਼ ਉਸ ਨੂੰ 30 ਕਿਲੋ ਮੀਟਰ ਸਫ਼ਰ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਅਬਦੁਲ ਕਰੀਮ ਖ਼ਾਨ, ਭਾਸਕਰ ਰਾਉ ਬਖਲੇ, ਅੱਲਾ ਦੀਆ ਖ਼ਾਨ, ਫੈਆਜ਼ ਖ਼ਾਨ, ਪੰਡਿਤ ਭੀਮਸੇਨ ਜੋਸ਼ੀ ਵਰਗੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਗਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸੁਣਿਆ ਸੀ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਸਿੱਖਿਆ ਵੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਆਤਮ ਕਥਾ ‘ਮੇਰੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਸੰਗੀਤ’ ਸਿਰਲੇਖ ਅਧੀਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ।
ਸੰਗੀਤਕ ਕਰੀਅਰ
[ਸੋਧੋ]ਹੰਗਲ ਦੀ ਮਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਘੱਟ ਸਮਾਜਿਕ ਰੁਤਬੇ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਗਾਉਣਾ ਢੁਕਵਾਂ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ; ਹੰਗਲ ਨੇ ਇਸ ਪੱਖਪਾਤ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸੰਘਰਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਬਣਾਇਆ।[2] ਉਸ ਨੇ 1945 ਤੱਕ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।[8] ਹੰਗਲ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਭਜਨ ਅਤੇ ਠੁਮਰੀ ਸਮੇਤ ਹਲਕੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ, ਪਰ ਧਿਆਨ ਖਿਆਲ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ।[8]
ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸਨੇ ਹਲਕੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਉਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਰਾਗ ਗਾਉਂਦੀ ਹੈ।[10] ਹੰਗਲ ਨੇ ਕਰਨਾਟਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਆਨਰੇਰੀ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।[4] ਉਸਨੇ ਮਾਰਚ 2006 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ 75ਵੇਂ ਕਰੀਅਰ ਸਾਲ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣਾ ਆਖਰੀ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਦਿੱਤਾ।[4] ਉਸਦੀ ਧੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਹੰਗਲ, ਅਕਸਰ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਵੋਕਲ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਸੀ।[4]
ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
[ਸੋਧੋ]ਹੰਗਲ ਦਾ ਵਿਆਹ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂਰਾਓ ਕੌਲਗੀ, ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਕੀਲ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ।[11] ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ, ਨਾਰਾਇਣ ਰਾਓ ਅਤੇ ਬਾਬੂ ਰਾਓ,[12] ਅਤੇ ਇੱਕ ਧੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ 2004 ਵਿੱਚ ਕੈਂਸਰ ਨਾਲ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, 75 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ।[13] ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ-ਬਾਈ ਹੰਗਲ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਮਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਰ ਗਈ ਸੀ, ਖੁਦ ਇੱਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸੀ ਜੋ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਗੰਗੂਬਾਈ ਹੰਗਲ ਨੇ 2003 ਵਿੱਚ ਬੋਨ ਮੈਰੋ ਕੈਂਸਰ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ 96 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਕਾਰਨ 21 ਜੁਲਾਈ 2009 ਨੂੰ ਹੁਬਲੀ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ।[4] ਅੰਗ ਦਾਨ ਲਈ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ।[4]
ਮੌਤ
[ਸੋਧੋ]ਗੰਗੂਬਾਈ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ 21 ਜੁਲਾਈ, 2009 ਨੂੰ ਹੋਇਆ। ਕਰਨਾਟਕ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਹੰਗਲ ਲਈ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਸੋਗ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ।[14] ਧਾਰਵਾੜ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਦੁਆਰਾ 22 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਹੁਬਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।[4]
ਰਾਗਾਂ ਦਾ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ
[ਸੋਧੋ]ਉਹ ਰਾਗਾਂ ਦਾ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਅਸਾਵਰੀ, ਕੇਦਾਰ, ਚੰਦਰ ਕੌਂਸ, ਧਨਸ੍ਰੀ, ਪੁਰੀਆ, ਭੈਰਵੀ, ਭੀਮਪਲਾਸੀ ਅਤੇ ਮਾਰਵਾ ਰਾਗਾਂ ਦੇ ਗਾਇਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਾਹ-ਵਾਹ ਖੱਟੀ।
ਮੈਂ ਰਾਗਾਂ ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਹੋਲੀ-ਹੌਲੀ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦੀ ਹਮਾਇਤੀ ਹਾਂ ਤਾਂ ਕਿ ਸਰੋਤਾ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ ਅਗਲੇ ਚਰਨ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰਨ। ਸੁਰ ਦਾ ਇਸਤਮਾਲ ਕੰਜੂਸ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰੋ ਤਾਂ ਕਿ ਸਰੋਤੇ ਰਾਗ ਦੀ ਹਰ ਬਰੀਕੀ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਨੂੰ ਸਮਝ ਸਕਣ।
— ਗੰਗੂਬਾਈ ਹੰਗਲ
ਸਨਮਾਨ
[ਸੋਧੋ]ਲਿੰਗ ਅਤੇ ਜਾਤੀ ਬੰਧਨਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਕੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅੱਧੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਦੀ ਤੱਕ ਆਪਣਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਜਿਸ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਗਾਇਕਾ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵੱਕਾਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜਿਆ ਗਿਆ।
- ਤਾਨਸੇਨ ਪੁਰਸਕਾਰ
- ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਨ੍ਰਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ (1962)
- ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ (1971)
- ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ (1973)
- ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਣ (2002)
21 ਜੁਲਾਈ 2009 ਨੂੰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਮਹਾਨ ਵਿਰਾਸਤ ਦੇ ਇੱਕ ਸਿਰੇ ਨੂੰ ਸਾਂਭਣ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਤੇ ਸਾਧਨਾ ਨਾਲ ਕਈ ਨਵੇਂ ਦਿਸਹੱਦੇ ਤਲਾਸ਼ਣ ਵਾਲੀ 97 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਗੰਗੂਬਾਈ ਹੰਗਲ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਅਲਵਿਦਾ ਆਖ ਗਈ।
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕ ਸਿਖਲਾਈ
[ਸੋਧੋ]ਗੰਗੂਬਾਈ ਹੰਗਲ ਦਾ ਜਨਮ ਧਾਰਵਾੜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ ਅਤੇ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਗਾਇਕਾ ਅੰਬਾਬਾਈ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।[1][15] ਜਿੱਥੇ ਹੰਗਲ ਨੇ ਸਿਰਫ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ 1928 ਵਿੱਚ ਹੁਬਲੀ ਚਲਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਜੋ ਗੰਗੂਬਾਈ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਯਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕੇ।[1][16][17] ਉਸ ਨੇ ਰਸਮੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ 13 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਚਾਰੀਆ ਹੁਲਗੁਰ ਤੋਂ ਸਿਖਲਾਈ ਲੈਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਜਿਹੜੇ ਆਪ ਇੱਕ ਕਿੰਨਾਰੀ (ਇੱਕ ਵੀਣਾ ਵਾਦਕ ਵਰਗਾ ਤਾਰ ਵਾਲਾ ਸਾਜ਼) ਲਈ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰ ਰਹੇ ਸੀ।[8] ਹੁਲਗੁਰ ਤੋਂ, ਗੰਗੂਬਾਈ ਨੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਸੱਠ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸਿੱਖੀਆਂ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਫੀਸ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਹੋਈ ਬਹਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਪੜਾਉਣਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਸਤਿਕਾਰਤ ਗੁਰੂ ਸਵਾਈ ਗੰਧਰਵ ਦੇ ਅਧੀਨ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਤੋਪੰਤ ਦੇਸਾਈ ਤੋਂ ਵੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ ।[2][9] ਹੰਗਲ ਸਿਰਫ ਗੰਧਰਵ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੀ ਅਧਿਐਨ ਕਰ ਸਕੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆਈ ਸੀ ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਸਥਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੁਬਲੀ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।[8]
ਹਵਾਲੇ
[ਸੋਧੋ]- 1 2 3 4 5 Pawar, Yogesh (April 21, 1999). "Classic revisited". Indian Express. ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਗ਼ਲਤੀ:Invalid
<ref>tag; name "i1" defined multiple times with different content. - 1 2 3 4 5 6 7 "Veteran।ndian singer Gangubai Hangal dies". Associated Press. Google News. 2009-07-21. Archived from the original on 2009-08-08. Retrieved 2009-07-21. ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਗ਼ਲਤੀ:Invalid
<ref>tag; name "AP" defined multiple times with different content. - ↑ ABC of English. Government of Karnataka. p. 57.
{{cite book}}: Cite has empty unknown parameters:|laydate=,|separator=,|author-name-separator=,|laysummary=,|trans_title=,|month=,|trans_chapter=,|chapterurl=,|author-separator=, and|lastauthoramp=(help) - 1 2 3 4 5 6 7 8 "Gangubai's concert of life ends". Chennai,।ndia: The Hindu. 2009-07-21. Archived from the original on 2009-07-24. Retrieved 2009-07-21.
{{cite news}}: Italic or bold markup not allowed in:|publisher=(help); Unknown parameter|dead-url=ignored (|url-status=suggested) (help) - ↑ Viswanathan, Lakshmi (27 March 2005). "Grand legend". The Hindu. Archived from the original on 26 July 2009. Retrieved 16 May 2009.
- ↑ Hangal, Gangubai (2002). EnKay (ed.). Nanna Badukina Haadu (in ਕੰਨੜ). Hubli: Sahitya Prakashana.
- ↑ Hangal, Gangubai (2003). EnKay (ed.). Song of my Life. Hubli: Sahitya Prakashana.
- 1 2 3 4 5 6 Wade, Bonnie C. (2001). "Hangal, Gangubai". In Sadie, Stanley. The New Grove dictionary of music and musicians. 17 (2nd ed.). London: Macmillan Publishers. p. 820. ISBN 0-333-60800-3. https://books.google.com/books?id=rH8DQAAACAAJ. ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਗ਼ਲਤੀ:Invalid
<ref>tag; name "NewGrove" defined multiple times with different content. - 1 2 Ramnarayan, Gowri (29 November 1998). "Where north meets south". The Hindu. Archived from the original on 30 August 2007. Retrieved 18 July 2009. ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਗ਼ਲਤੀ:Invalid
<ref>tag; name "h2" defined multiple times with different content. - ↑ "जैक्सन के चिकित्सक पर गैरइरादतन हत्या का आ". SamayLive.
- ↑ "Gangubai's journey to become doyen of Hindustani music". Press Trust of India. 21 July 2009. Archived from the original on 25 July 2009. Retrieved 21 July 2009.
- ↑ "Hindustani music exponent Gangubai Hangal passes away". The Times of India. 21 July 2009. Archived from the original on 24 July 2009. Retrieved 21 July 2009.
- ↑ "Krishna Hangal dead". The Hindu. Chennai, India. 3 September 2004. Archived from the original on 1 October 2004. Retrieved 21 July 2009.
- ↑ "Two-day state mourning as mark of respect to Gangubai". Press Trust of India. 21 July 2009. Archived from the original on 25 July 2009. Retrieved 21 July 2009.
- ↑ Ganesh, Deepa (25 February – 10 March 2006). "A life in three octaves". Frontline. Chennai, India. Archived from the original on 25 July 2009.
- ↑ . Hubli.
{{cite book}}: Missing or empty|title=(help) - ↑ . Hubli.
{{cite book}}: Missing or empty|title=(help)