ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
Jump to navigation Jump to search
ਦੱਖਣੀ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿਚ ਬਾਰੌਸਾ ਘਾਟੀ ਇਕ ਖੇਤਰ ਹੈ ਜੋ ਅੰਗੂਰੀ ਬਾਗ਼ਾਂ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ

ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰ ਜਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਖੇਤਰ, ਇੱਕ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰ ਹੈ ਜੋ ਕਸਬੇ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਯੂ.ਐਸ. ਡਿਪਾਰਟਮੇਂਟ ਆਫ਼ ਹੈਲਥ ਐਂਡ ਹਿਊਮਨ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਦੀ ਹੈਲਥ ਰਿਸੋਰਸਿਜ਼ ਐਂਡ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਐਡਮਨਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਨੇ ਪੇਂਡੂ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰਾਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ "ਸਾਰੀਆਂ ਆਬਾਦੀ, ਰਿਹਾਇਸ਼ ਅਤੇ ਖੇਤਰ ਜੋ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਹਨ।"

ਆਮ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਸੰਖਿਆ ਘਣਤਾ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਛੋਟੀਆਂ ਬਸਤੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੇਤਰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੇਂਡੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜੰਗਲ ਵਰਗੀ ਹੋਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਖੇਤਰ। ਸੰਖਿਆਤਮਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਂਡੂ ਦੀਆਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਹਨ।

ਕੈਨੇਡਾ[ਸੋਧੋ]

ਸਟੈਟਿਸਟਿਕਸ ਕੈਨੇਡਾ ਪੇਂਡੂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਇਹ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬਦਲ ਗਈ ਹੈ (ਵੇਖੋ ਅੰਪਿਕਸ ਏ ਵਿਚ ਡੂ ਪਲੈਸਿਸ ਐਟ ਅਲ., 2002)। ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ, ਇਸ ਨੇ 1,000 ਜਾਂ ਘੱਟ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬਸਤੀਆਂ ਦੇ ਬਾਹਰ ਰਹਿ ਰਹੇ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਮੌਜੂਦਾ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਪੇਂਡੂ ਜਨਸੰਖਿਆ ਹੈ ਜੋ ਬਸਤੀਆਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 1,000 ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੈ ਅਤੇ ਅਬਾਦੀ ਘਣਤਾ 400 ਵਰਗ ਪ੍ਰਤੀ ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ (ਸਟੈਟਿਸਟਿਕਸ ਕੈਨੇਡਾ, 2007) ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ।

ਸੰਯੁਕਤ ਪ੍ਰਾਂਤ[ਸੋਧੋ]

ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ 84% ਵਸਨੀਕ ਉਪ ਨਗਰ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਸਿਰਫ਼ 10 ਫੀਸਦੀ ਦੇਸ਼ ਹੀ ਹੈ। ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰ (ਪਿੰਡਾਂ) ਬਾਕੀ ਰਹਿੰਦੇ 90 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦੀ ਮਾਲਿਕ ਹੈ। ਯੂ.ਐੱਸ. ਜਨਗਣਨਾ ਬਿਊਰੋ, ਯੂ.ਐੱਸ.ਡੀ.ਏ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਖੋਜ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਦਫਤਰ ਆਫ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਐਂਡ ਬਜਟ (ਓ.ਐਮ.ਬੀ.) ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਜਨਗਣਨਾ ਬਿਊਰੋ: ਜਨਗਣਨਾ ਦੀ ਘਣਤਾ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਜਨਗਣਨਾ ਬਿਊਰੋ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ (2000 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਲਈ ਨਵਾਂ), ਜਨਗਣਨਾ ਘਣਤਾ' ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਜਨਗਣਨਾ ਬਿਊਰੋ-ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਸਮੂਹਾਂ ਦੇ ਬਾਹਰ ਸਾਰੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। 

ਜਰਮਨੀ [ਸੋਧੋ]

ਦੇਸ਼ ਨੂੰ 402 ਪ੍ਰਸ਼ਾਸ਼ਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ: 295 ਦਿਹਾਤੀ ਅਤੇ 107 ਸ਼ਹਿਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ। ਜਰਮਨੀ ਯੂਰਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਉਤਪਾਦਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਅੱਧੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖੇਤਰ - ਤਕਰੀਬਨ 19 ਮਿਲੀਅਨ ਹੈਕਟੇਅਰ - ਖੇਤੀ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਰਮਨੀ ਵਿਚ ਤਕਰੀਬਨ 10% ਕਰਮਚਾਰੀ ਸਿੱਧੇ ਜਾਂ ਅਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀਜੰਗਲ ਅਤੇ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਲਗਭਗ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪੰਜਵਾਂ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿਚ ਲਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ, ਕੁਝ ਹੋਰ ਯੂਰੋਪੀਅਨ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ, ਜਿੱਥੇ ਜਰਮਨੀ ਵਿਚ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿਚ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰ ਪਛੜੇ ਹੋਣ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਰੁਝਾਨ ਬਦਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਮਾਨ ਰਹਿਣ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦੀ ਨੀਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਇਹ ਜਰਮਨੀ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਹੈ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਵਾਂਗ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਦਾ ਬਰਾਬਰ ਧਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ, ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਹੁੰਚ ਦੁਆਰਾ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਨਵੀਨੀਕਰਨ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪੇਂਡੂ ਜਰਮਨੀ ਦੀ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।[1]

ਯੁਨਾਇਟੇਡ ਕਿਂਗਡਮ[ਸੋਧੋ]

ਪੇਂਡੂ ਯਾਰਕਸ਼ਾਯਰ ਡੈਲਸ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿਚ ਇਕ ਆਮ ਭੂਮੀ ਦ੍ਰਿਸ਼

ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਵਿਚ, "ਦਿਹਾਤੀ" ਨੂੰ ਵਾਤਾਵਰਨ, ਖੁਰਾਕ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਮਾਮਲੇ (ਡੀਈਐਫਆਰਏ) ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਵਿਭਾਗ ਦੁਆਰਾ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਜਨਗਣਨਾ 2001 ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਜਨਗਣਨਾ 2001। ਇਹ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਵੱਖਰੇ-ਵੱਖਰੇ ਗ੍ਰੇਡ ਹਨ, ਪਰ ਉੱਪਰੀ ਬਿੰਦੂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਥਾਨਕ ਸਰਕਾਰ ਖੇਤਰ ਜਿਸਦੀ 26% ਆਬਾਦੀ ਪੇਂਡੂ ਬੰਦੋਬਸਤ ਜਾਂ ਮਾਰਕੀਟ ਕਸਬੇ ("ਬਾਜ਼ਾਰ ਟਾਊਨ" ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੇ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪਰਿਭਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੜਕ ਦੀ ਮਾਰਕੀਟ ਨੂੰ ਰੱਖਣ ਦੀ ਅਨੁਮਤੀ ਹੈ) ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਨ। ਹਰੀ ਬੇਲਟਸ ਸਮੇਤ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦੇ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਕਈ ਉਪਾਅ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।[2]

ਭਾਰਤ[ਸੋਧੋ]

ਕੰਨੂਰ, ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਇਕ ਦਿਹਾਤੀ ਸਕੂਲ

ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿਚ 'ਕੰਡਾ' ਜਾਂ 'ਪਿੰਡ' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਘਣਤਾ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ। ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ, ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ, ਝੌਂਪੜੀ ਦੇ ਉਦਯੋਗਾਂ, ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਆਦਿ ਰੋਜ਼ੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਰੋਤ ਹੈ।

ਅਸਲ ਗ੍ਰਾਮੀਣ ਭਾਰਤ ਦੀ ਖੋਜ ਦੀ ਖੋਜ ਅਜੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਉਤਸ਼ਾਹਪੂਰਨ ਹੈ। ਲਗਭਗ ਹਰ ਆਰਥਕ ਏਜੰਸੀ ਕੋਲ ਅੱਜ ਪੇਂਡੂ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਹਨ:

ਯੋਜਨਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਅਨੁਸਾਰ 15,000 ਦੀ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਇਕ ਸ਼ਹਿਰ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਚਾਇਤ ਸਾਰੇ ਫੈਸਲੇ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੰਚਾਇਤ ਵਿਚ ਪੰਜ ਵਿਅਕਤੀ ਹਨ। ਕੌਮੀ ਨਮੂਨਾ ਸਰਵੇਖਣ ਸੰਗਠਨ (ਐਨਐਸਐਸਓ) ਨੇ 'ਪੇਂਡੂ' ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਹੈ:

  • 400 ਪ੍ਰਤੀ ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਘਣਤਾ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ 
  • ਸਪੱਸ਼ਟ ਸਰਵੇਖਣ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਵਾਲੇ ਪਿੰਡ, ਪਰ ਕੋਈ ਮਿਊਂਸਪਲ ਬੋਰਡ ਨਹੀਂ, 
  • ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਸਹਾਇਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਘੱਟੋ ਘੱਟ 75% ਮਰਦ ਵਰਕਿੰਗ ਆਫੀਸ਼ੀਅਲ

ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਨੇ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਰਿਭਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 49,000 ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੈ (ਟਾਇਰ -3 ਤੋਂ ਟਾਇਰ 6 ਸ਼ਹਿਰਾਂ)

ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 70% ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਪੇਂਡੂ ਭਾਰਤ ਖੇਤੀਬਾੜੀ, ਸਵੈ-ਰੁਜ਼ਗਾਰ, ਸੇਵਾਵਾਂ, ਨਿਰਮਾਣ ਆਦਿ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਭਾਰਤ ਦੇ ਜੀ.ਡੀ.ਪੀ. ਲਈ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਨੈਸ਼ਨਲ ਸੈਂਪਲ ਸਰਵੇਖਣ ਦੁਆਰਾ 63 ਵੇਂ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਖ਼ਤ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਾਸਿਕ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਖਰਚਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਖਾਤੇ ਕੁਲ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹੀਨਾਵਾਰ ਖਰਚ ਦਾ 55% ਰੁਪਏ ਦੇ ਦਿਹਾਤੀ ਖਰਚ, ਜਨਸੰਖਿਆ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਭਾਰਤੀ ਐਫਐਮਸੀਜੀ ਸੇਲਜ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਤਿਹਾਈ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।

ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ[ਸੋਧੋ]

ਹਵਾਲੇ[ਸੋਧੋ]

  1. Chigbu, Uchendu Eugene (2012). "Village renewal as an instrument of rural development: evidence from Weyarn, Germany". Community Development. 43 (2): 209–224. doi:10.1080/15575330.2011.575231. 
  2. "Local Authority Rural-Urban Classification". UK Government. 24 June 2011.