ਮਾਹਮ ਅੰਗਾ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
Jump to navigation Jump to search
ਮਾਹਮ ਅੰਗਾ
Marriage of Adham Khan, son of Mahan Anga, Akbarnama.jpg
Seated just below Akbar himself denotes Maham Anga's position in the Imperial court
ਮੁਗਲ ਸਲਤਨਤ ਦੀ ਦੇ ਫੈਕਟੋ ਰੀਜੈਂਟ
ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ
1560–1562
ਮੌਨਾਰਕਅਕਬਰ
ਨਿੱਜੀ ਜਾਣਕਾਰੀ
ਮੌਤ24 ਜੂਨ 1562[1]
ਆਗਰਾ, ਭਾਰਤ
ਪਤੀ/ਪਤਨੀਨਦੀਮ ਖਾਨ
ਸੰਤਾਨਬਾਕ਼ੀ ਖਾਨ
ਅਧਮ ਖ਼ਾਨ

ਮਾਹਮ ਅੰਗਾ (1562 ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ) ਮੁਗਲ ਸਮਰਾਟ ਅਕਬਰ ਦੀ ਮੁੱਖ ਨਰਸ ਸੀ।ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਮਝਦਾਰ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਔਰਤ ਸੀ, ਉਹ ਕਿਸ਼ੋਰ ਸਮਰਾਟ ਦੀ ਸਿਆਸੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਅਤੇ 1560 ਤੋਂ 1562 ਤੱਕ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਵਾਸਤਵਿਕ ਰੀਜੈਂਟ ਰਹੀ ਸੀ।[2]

ਜੀਵਨ[ਸੋਧੋ]

1556 ਵਿਚ ਮਾਮਮ ਅੰਗਾ ਨੇ ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ 13 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਰਾਜ-ਗੱਦੀ 'ਤੇ ਬੈਠਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਕਬਰ ਦੀ ਮੁੱਖ ਨਰਸ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਬੇਟੇ, ਅਧਮ ਖ਼ਾਨ,[3] ਨੂੰ ਅਕਬਰ ਦੇ ਧਰਮ ਦੇ ਭਰਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਲਗਭਗ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਮਾਹਮ ਅੰਗਾ,ਸਮਝਦਾਰ ਅਤੇ ਅਭਿਲਾਸ਼ੀ ਔਰਤ ਸੀ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਅਤੇ ਹਰਮ ਦੇ ਇੰਚਾਰਜ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਸੰਭਾਲਦੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। 1560 ਵਿਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨਾਲ ਅਕਬਰ ਆਪਣੇ ਰੀਜੈਂਟ ਅਤੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਬੈਰਮ ਖਾਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਭਾਰਤ ਆਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਅਕਬਰ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਸਨ ਕਿ ਹੁਣ ਅਕਬਰ ਸਤਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸੀ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹੁਣ ਬੈਰਮ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਅਕਬਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰੀਜੈਂਟ ਨੂੰ ਖਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਮੱਕਾ ਤੀਰਥ ਅਸਥਾਨ ਤੇਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ ਬੈਰਮ ਦਾ ਕ਼ਤਲ ਇਕ ਅਫ਼ਗਾਨ ਵਲੋਂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਸਾਬਕਾ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਮਾਹਮ ਅੰਗਾ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।

ਹਾਲਾਂਕਿ, 1561 ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਅਕਬਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਵੇਂ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਤਾਗਾ ਖ਼ਾਨ, ਮਾਹਮ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਇਕ ਵਿਅਕਤੀ, ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ।[4]   [ ਸਵੈ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਸ੍ਰੋਤ ]

ਮੌਤ[ਸੋਧੋ]

ਅਧਮ ਖ਼ਾਨ ਨੂੰ ਅਤਗਾ ਖ਼ਾਨ, ਅਕਬਰ ਦੇ ਪਸੰਦੀਦਾ ਜਨਰਲ ਸ਼ਮਸ-ਉਦ-ਦੀਨ, ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਇਲਜ਼ਾਮ 'ਚ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਜੋ ਆਪਣੀ ਮਾਹਮ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਅਕਬਰ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਖਬਰ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਮਹਮ ਨੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਅਕਬਰ ਲਈ ਸਭ ਵਧੀਆ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਹੈ ; ਉਸ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

ਉਸ ਦੀ ਕਬਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬੇਟੇ ਦੀ, ਜੋ ਆਧਮ ਖਾਨ ਦੀ ਕਬਰ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਨੂੰ ਅਕਬਰ ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਕਾਰਨ ਭੁੱਲ-ਬੁਲਈਆ ਦਾ ਨਾਂ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਮਹਿਰੌਲੀ ਦੇ ਕੁਤੁਬ ਮਿਨਾਰ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਹੈ।

ਅਧਮ ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਕਬਰ, ਜੋ ਕਿ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਮਹਮ ਅੰਗ ਦੀ ਕਬਰ, ਮਹਿਰੌਲੀ, ਦਿੱਲੀ।
ਖੈਰਲ ਮੰਜ਼ਿਲ, ਪੁਰਾਣਾ ਕਿੱਲਾ, ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਨਾਲ ਇਕ ਮਸਜਿਦ , ਮਹਮ ਅੰਗਾ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ

ਖੈਰੁਲ ਮੰਜ਼ਿਲ[ਸੋਧੋ]

ਮਾਹਮ ਨੇ 1561 ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਮਸਜਿਦ, ਖੈਰੁਲ ਮੰਜ਼ਿਲ ਬਣਵਾਈ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਇਸ ਨੂੰ ਮਦਰਸਾ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਣ ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ, ਮਥੁਰਾ ਰੋਡ 'ਤੇ ਪੁਰਾਣਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਦਿੱਲੀ, ਦੱਖਣ ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹ ਗੇਟ ਤੱਕ ਹੈ।[5][6]

ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੱਭਿਆਚਾਰ[ਸੋਧੋ]

ਹਵਾਲੇ[ਸੋਧੋ]

  1. Nath, Renuka (1990). Notable Mughal and Hindu women in the 16th and 17th centuries A.D. (1. publ. in India. ed.). New Delhi: Inter-India Publ. p. 51. ISBN 9788121002417. 
  2. Jackson, Guida M. (1999). Women rulers throughout the ages : an illustrated guide ([2nd rev., expanded and updated ed.]. ed.). Santa Barbara, Calif: ABC-CLIO. p. 237. ISBN 9781576070918. 
  3. Bonnie C. Wade (20 July 1998). Imaging Sound: An Ethnomusicological Study of Music, Art, and Culture in Mughal India. University of Chicago Press. pp. 95–. ISBN 978-0-226-86840-0. 
  4. Jackson, Guida M. (2009). Women Leaders of Africa, Asia, Middle East, and Pacific: A Biographical Reference (in ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ). Xlibris Corporation. p. 252. ISBN 9781469113531. 
  5. Sher Shah Gate IGNCA website.
  6. "Driving past Khairul Manzil". Indian Express. 26 April 2009. 
  7. "Who's who in Jodhaa Akbar". rediff.com. Retrieved 28 September 2017. 
  8. Coutinho, Natasha (24 September 2014). "It isn't easy to let go: Ashwini Kalsekar". Deccan Chronicle. Retrieved 28 September 2017. 
  9. Maheshwri, Neha (1 October 2013). "Ashwini Kalsekar, Jaya Bhattacharya on playing Maham Anga". The Times of India. Retrieved 28 September 2017. 

ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ[ਸੋਧੋ]

  • Mughal Architecture of Delhi : A Study of Mosques and Tombs (1556-1627 A.D.), by Praduman K. Sharma, Sundeep, 2001,  ISBN 81-7574-094-9. Chapter 4.
  • B.V. Bhavan 'The Mughal Empire' (Bombay 1974) The Cambridge History of India v.4 Abu'l Fazl 'Akbarnama' Badauni.