ਵਿਦਿਆਬੇਨ ਸ਼ਾਹ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
ਵਿਦਿਆਬੇਨ ਸ਼ਾਹ
ਜਨਮ (1922-11-07) 7 ਨਵੰਬਰ 1922 (ਉਮਰ 100)[1]
ਪੇਸ਼ਾਅਰਥ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ, ਸ਼ੋਸਲ-ਵਰਕਰ
ਜੀਵਨ ਸਾਥੀਮਨੁਭਾਈ ਸ਼ਾਹ[2]

ਵਿਦਿਆਬੇਨ ਸ਼ਾਹ (ਹਿੰਦੀ|विद्याबेन शाह, ਗੁਜਰਾਤੀ: વિદ્યાબેન શાહ) (7 ਨਵੰਬਰ 1 9 22 ਦਾ ਜਨਮ) ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਕਰ ਅਤੇ ਕਾਰਕੁੰਨ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ, ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਪ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ 1975 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਮਿਉਂਸਪਲ ਕੌਂਸਲ (ਐਨਡੀਐਮਸੀ)[3] ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਗੈਰ ਪਦਵੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਸਨੂੰ 1940 ਤੋਂ ਸਮਾਜਿਕ ਕਲਿਆਣ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਹੁਦਿਆਂ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।[4]

ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ[ਸੋਧੋ]

ਵਿਦਿਆਬੇਨ ਦਾ ਜਨਮ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਜੇਤਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਵਰਾਜਲਾਲ ਮਹਿਤਾ ਅਤੇ ਚੰਪਾਬੇਨ ਮੋਦੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਵ੍ਰਜਲਾਲ ਉਸ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਅਧਿਆਪਕ ਸੀ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਸਿਖਲਾਈ ਕਾਲਜ ਦਾ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਬਣਿਆ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੌਰਾਸ਼ਟਰ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਬਣਿਆ। ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ, ਵਿਦਿਆਬੇਨ ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਉਹ ਇੱਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਮੋਹਨਦਾਸ ਕੇ. ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਗਾਂਧੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਅਹਿੰਸਾ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਹਲਚਲ ਮਚਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਬੀ.ਏ. 1942 ਵਿੱਚ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਕਾਲਜ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਐੱਮ.ਏ. ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਘਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। 1942 ਤੋਂ, ਉਹ ਬਾਲ ਕਲਿਆਣ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਾਰਕੁਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਬਾਲ ਭਲਾਈ, ਸਿੱਖਿਆ, ਮਹਿਲਾ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਭਲਾਈ, ਨਾਗਰਿਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ, ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਅਪਾਹਜਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ, ਸੀਨੀਅਰ ਸਿਟੀਜ਼ਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਰਾਹਤ ਕਾਰਜਾਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ 1992 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਸਮੇਤ ਆਪਣੇ ਵਿਲੱਖਣ ਕੰਮ ਲਈ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵੀ ਮਿਲੇ ਹਨ। 1940 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਉਹ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਮਨੂਭਾਈ ਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਜੋ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ, ਲਾਲ ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਮਨੂਭਾਈ 1940 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਰਗਰਮ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੈਨਾਨੀ ਵੀ ਸਨ। ਮਨੂਭਾਈ ਨੇ 1945 ਵਿਚ ਵਿਦਿਆਬੇਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿਚ ਸਰਗਰਮ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਦੇਰੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ 1945 ਵਿਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਅਥਾਰਟੀ ਦੁਆਰਾ ਜੇਲ੍ਹ ਤੋਂ ਰਿਹਾਅ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਮਨੂਭਾਈ ਨੂੰ ਵੀ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਵਿਆਹ ਦੀ ਰਸਮ ਬਹੁਤ ਸਾਦੀ ਸੀ। ਕਿ ਲਾੜਾ-ਲਾੜੀ ਸਾਦੇ ਸੂਤੀ ਖਾਦੀ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਦੇ ਤੋਹਫ਼ੇ ਲਈ ਮਨੂਭਾਈ ਨੇ ਵਿਦਿਆਬੇਨ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਖਾਦੀ ਸਾੜੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਖ਼ੁਦ ਸੂਤੀ ਧਾਗੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਹੈਂਡਲੂਮ ਉੱਤੇ ਬੁਣਾਈ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਚਰਖੇ (ਚਰਖੇ) ਉੱਤੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਸੀ। ਅੰਦੋਲਨ. ਮਨੁਭਾਈ ਦੀ ਮੌਤ 2000 ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਧੀ, ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ, ਤਿੰਨ ਪੋਤੀਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੋਤਾ ਹੈ।

ਹਵਾਲੇ[ਸੋਧੋ]

  1. Simmi Jain (2003). Encyclopaedia of Indian Women Through the Ages: Period of freedom struggle. Delhi: Kalpaz Publications. p. 280. ISBN 8178351749.
  2. "India-CIS Chamber of Commerce and Industry website". Archived from the original on 3 ਜੂਨ 2013. Retrieved 5 ਜੂਨ 2017. {{cite web}}: Unknown parameter |dead-url= ignored (help)
  3. NDMC website
  4. "Among the dignitaries present at the symposium was 86-year-old Vidhya Ben Shah who has worked for women and child rights for 65 years". Archived from the original on 8 ਨਵੰਬਰ 2014. Retrieved 5 ਜੂਨ 2017. {{cite web}}: Unknown parameter |dead-url= ignored (help)