ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਕਾਨਪੁਰ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
Jump to navigation Jump to search

ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਕਾਨਪੁਰ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Indian Institute of Technology Kanpur; ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਈ.ਆਈ.ਟੀ. ਕਾਨਪੁਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਇੱਕ ਪਬਲਿਕ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜੋ ਕਾਨਪੁਰ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੌਜੀ ਐਕਟ ਦੇ ਤਹਿਤ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹੱਤਵ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ ਐਲਾਨਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

1960 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟਸ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਇਹ ਇੰਸਟੀਚਿਟ ਕਾਨਪੁਰ ਇੰਡੋ-ਅਮੈਰੀਕਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ (ਕੇਆਈਏਪੀ) ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਨੌਂ ਅਮਰੀਕੀ ਖੋਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸੰਗਠਨ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।[1][2]

ਇਤਿਹਾਸ[ਸੋਧੋ]

ਫੈਕਲਟੀ ਬਿਲਡਿੰਗ, ਆਈ.ਆਈ.ਟੀ. ਕਾਨਪੁਰ

ਆਈ.ਆਈ.ਟੀ. ਕਾਨਪੁਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1959 ਵਿੱਚ ਸੰਸਦ ਦੇ ਐਕਟ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦਸੰਬਰ 1959 ਵਿੱਚ ਕਾਨਪੁਰ ਦੇ ਐਗਰੀਕਲਚਰ ਗਾਰਡਨਜ਼ ਵਿਖੇ ਹਾਰਕੋਰਟ ਬਟਲਰ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀਕਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੀ ਕੰਟੀਨ ਇਮਾਰਤ ਦੇ ਇੱਕ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਦਸੰਬਰ 1959 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। 1963 ਵਿਚ, ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਕਾਨਪੁਰ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ ਕਲਿਆਣਪੁਰ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਗ੍ਰੈਂਡ ਟਰੰਕ ਰੋਡ 'ਤੇ, ਇਸ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਾਨ ਤੇ ਚਲਾ ਗਿਆ।[3] ਅਚਿਯਤ ਕਵਿੰਡੇ ਦੁਆਰਾ ਕੈਂਪਸ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕਵਾਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਨੌਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ (ਅਰਥਾਤ ਐਮ.ਆਈ.ਟੀ., ਯੂ.ਸੀ.ਬੀ., ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ, ਪ੍ਰਿੰਸਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਕਾਰਨੀਗੀ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ, ਮਿਸ਼ੀਗਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਓਹੀਓ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਕੇਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਪਰਡਯੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ) ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਕਾਨਪੁਰ ਇੰਡੋ-ਅਮੈਰੀਕਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ (ਕੇ.ਆਈ.ਏ.ਪੀ.) ਦੇ ਤਹਿਤ ਆਈਆਈਟੀ ਕਾਨਪੁਰ ਦੀਆਂ ਖੋਜ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ।[4] ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਪੀ ਕੇ ਕੇਲਕਰ ਸਨ (ਜਿਸ ਦੇ ਬਾਅਦ 2002 ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ)।[5]

ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ ਜੋਨ ਕੈਨੇਥ ਗੈਲਬ੍ਰੈਥ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਆਈਆਈਟੀ ਕਾਨਪੁਰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਾਇੰਸ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੰਸਥਾਨ ਸੀ।[5][6] ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੰਪਿਊਟਰ ਕੋਰਸ ਆਈਆਈਟੀ ਕਾਨਪੁਰ ਵਿਖੇ ਅਗਸਤ 1963 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਈ.ਬੀ.ਐਮ. 1620 ਸਿਸਟਮ ਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਪਹਿਲ ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿਭਾਗ ਤੋਂ ਆਈ, ਫਿਰ ਪ੍ਰੋ. ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਹੇਠ ਪ੍ਰੋ. ਐਚ ਕੇ ਕੇਸ਼ਾਵਨ, ਜੋ ਇਕੋ ਸਮੇਂ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਅਤੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸੈਂਟਰ ਦੇ ਮੁਖੀ ਸਨ। ਪ੍ਰੋ. ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਬਰਕਲੇ ਦੇ ਹੈਰੀ ਹੱਸਕੀ, ਜੋ ਕੇਸਾਵਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ, ਨੇ[5] ਆਈਆਈਟੀ-ਕਾਨਪੁਰ ਵਿਖੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਗਤੀਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ।[5] 1971 ਵਿੱਚ, ਸੰਸਥਾ ਨੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਾਇੰਸ ਅਤੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਅਕਾਦਮਿਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਐਮ.ਟੈਕ. ਅਤੇ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ. ਡਿਗਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ।[5]

1972 ਵਿੱਚ ਕੇ.ਆਈ.ਏ.ਪੀ. ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਖ਼ਤਮ ਹੋਇਆ, ਕੁਝ ਹੱਦ ਤਕ ਤਣਾਅ ਕਾਰਨ ਜੋ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਤੋਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸਰਕਾਰੀ ਫੰਡਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਭਾਵਨਾ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਵਜੋਂ ਘਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਆਈਆਈਟੀ ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਨਿਕਾਸੀ ਲਈ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾ ਰਹੀ ਹੈ।

ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਸਾਲਾਨਾ ਤਕਨੀਕੀ ਤਿਉਹਾਰ, ਟੇਕਕ੍ਰਿਤੀ, ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1995 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਹਵਾਲੇ[ਸੋਧੋ]

  1. Norman Dahl: Kanpur Indo-American Program; http://csg.csail.mit.edu/Dahl/kiapbooklet.pdf,[ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ] retrieved 3 February 2012.
  2. Financial Statements and Performance Indicators
  3. "IITK History". Indian Institute of Technology Kanpur. 
  4. Kelkar, P.K. (17 March 2006). "IIT Kanpur — History". IIT Kanpur. Archived from the original on 10 October 2009. Retrieved 27 May 2006. 
  5. 5.0 5.1 5.2 5.3 5.4 Desk, India TV News (28 March 2014). "Know IIT Kanpur's journey, from a canteen to India's swanky biotech centre". www.indiatvnews.com. 
  6. E.C. Subbarao: An Eye for Excellence, Fifty Innovative Years of IIT Kanpur; Harper Collins Publishers, India, 2008.

ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ[ਸੋਧੋ]

  • [http:// ਦਫ਼ਤਰੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ]