ਕਾਂਸਤਾਂਤਨੋਪਲ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
ਇਸ ਉੱਤੇ ਜਾਓ: ਨੇਵੀਗੇਸ਼ਨ, ਖੋਜ
Byzantine Constantinople-en.png

ਕਾਂਸਤਾਂਤਨੋਪਲ (ਯੂਨਾਨੀ: Κωνσταντινούπολις, Κωνσταντινούπολη – Konstantinoúpolis, Konstantinoúpoli; ਲਾਤੀਨੀ: Constantinopolis; ਉਸਮਾਨੀ ਤੁਰਕੀਆਈ: قسطنطینیه, Kostantiniyye; ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਤੁਰਕੀ: İstanbul) ਤੁਰਕੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਤੇ ਯੂਰਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਤੇ ਸਥਿਤ ਕਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।

ਕਾਂਸਤਾਂਤਨੋਪਲ 330 ਈ. ਤੋਂ 395 ਈ. ਤੱਕ ਰੋਮਨ ਸਮਰਾਜ ਦਾ ਤੇ 395 ਈ. 1453 ਈ. ਤੱਕ ਬਾਇਜੰਟਾਈਨ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਰਿਹਾ ਤੇ 1453ਈ. ਵਿੱਚ ਕਾਂਸਤਾਂਤਨੋਪਲ ਦੀ ਹਾਰ ਤੋਂ ਬਾਦ 1923ਈ. ਤੱਕ ਤੁਰਕ ਸਲਤਨਤ ਦੀ ਰਾਜਨਗਰੀ ਰਹੀ। ਕਾਂਸਤਾਂਤਨੋਪਲ ਦੀ ਹਾਰ ਤੋਂ ਬਾਦ ਆਮ ਤੁਰਕ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ "ਇਸਤਾਨਬੁਲ" ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, ਜਦ ਕਿ ਆਧਿਕਾਰਿਕ ਉਸਮਾਨੀ ਦਸਤਾਵੇਜ ਦੇ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸਤਾਂਤਨੋਪਲ ਦਾ ਨਾਂ ਰਹਿ ਗਿਆ।

ਸ਼ਹਿਰ ਏਸ਼ੀਆ ਤੇ ਯੂਰਪ ਦੇ ਸੰਗਮ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਖ਼ ਜ਼ਰੀਨ ਤੇ ਬਹਿਰਾ ਮੁਰਮੁਰਾ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਸਥਿੱਤ ਹੈ ਤੇ ਕਰੌਣ ਵਸਤੀ ਵਿੱਚ ਯੂਰਪ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਤੇ ਅਮੀਰ ਸਰ ਸੀ, ਉਸ ਜ਼ਮਾਨੇ ਉਸਨੂੰ "ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ ਰਾਣੀ" ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

ਵੱਖਰੇ ਨਾਂ[ਸੋਧੋ]

ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸਤਾਂਤਨੋਪਲ ਨੇ ਕਈ ਨਾ ਬਦਲੇ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਜ਼ਨਤੀਇਮ ਕਾਂਸਤਾਂਤਨੋਪਲ, ਬਿਜ਼ਾਨਤਿਨ, ਨਵਾਂ ਰੂਮ (ਨੋਵਾ ਰੋਮਾ), ਅਸਲਾਮਬੋਲ ਤੇ ਇਸਤਨਾਬੋਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ।

ਨੀਂਹ[ਸੋਧੋ]

ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਨੀਹ 667 ਈਸਵੀ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਯੂਨਾਨ ਦੀ ਤੌਸੀਅ ਦੇ ਅਰਕ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਬਾਨੀ ਬਾਅਜ਼ਸ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਬਾਜ਼ਨਤੀਇਮ ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 11 ਮਈ 330 ਈ. ਨੂੰ ਕਸਤਨਤੀਨ ਆਜ਼ਮ ਵੱਲੋਂ ਉਸ ਥਾਂ ਤੇ ਨਵੇਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਤਾਮੀਰ ਦੇ ਬਾਦ ਉਸਨੂੰ ਕਾਂਸਤਾਂਤਨੋਪਲ ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

ਰੋਮਨ ਸਮਰਾਜ ਦੇ 363 ਈ. ਵਿੱਚ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਕਸੀਮ ਹੋਣ ਤੇ ਕਾਂਸਤਾਂਤਨੋਪਲ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਹੋਰ ਵੀ ਵੱਧ ਗਈ 376 ਈ. ਵਿੱਚ ਜੰਗ ਉਦਰਨਾ ਵਿੱਚ ਰੂਮੀ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੂੰ ਗੋਥਾਂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਬਦਤਰੀਨ ਸ਼ਿਕਸਤ ਦੇ ਬਾਦ ਥੀਵਡੋਸਸ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ 60 ਫੁੱਟ ਉੱਵਿੱਚੀਆਂ ਤਣ ਫ਼ਸੀਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਕਰਦਿੱਤਾ ।

ਇਸ ਫ਼ਸੀਲ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਉਸ ਤੋਂ ਲਾਈਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਏ ਕਿ ਬਾਰੂਦ ਦੀ ਈਜਾਦ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹਨੂੰ ਤੋੜਿਆ ਨਈਂ ਜਾ ਸਕਿਆ ਸੀ । ਥੀਵਡੋਸਸ ਨੇ 27 ਫ਼ਰਵਰੀ 425ਈ. ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਜਾਮਾ ਵੀ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀ । ਸੱਤਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਅਵਾਰ ਤੇ ਬਲਗ਼ਾਰ ਕਬੀਲਿਆਂ ਨੇ ਬਲਕਾਨ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਤਹਿਸ ਨਹਿਸ ਕਰਦਿੱਤਾ ਤੇ ਮਗ਼ਰਿਬ ਵੱਲੋਂ ਕਾਂਸਤਾਂਤਨੋਪਲ ਲਈ ਵੱਡਾ ਖ਼ਤਰਾ ਬਣ ਗਏ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਮਸ਼ਰਿਕ ਵਿੱਚ ਸਾਸਾਨੀ ਸਲਤਨਤ ਨੇ ਮਿਸਰ, ਫ਼ਲਸਤੀਨ, ਸ਼ਾਮ ਤੇ ਆਰਮੀਨੀਆ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਈਆ । ਇਸ ਮੌਕਾ ਤੇ ਹਰ ਕੁੱਲ ਨੇ ਇਕਤਦਾਰ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਕੇ ਸਲਤਨਤ ਨੂੰ ਯੂਨਾਨੀ ਰੰਗ ਦੇਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਲਾਤੀਨੀ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਯੂਨਾਨੀ ਕੌਮੀ ਬੋਲੀ ਬਣਾਈ । ਹਰ ਕੁੱਲ ਨੇ ਸਾਸਾਨੀ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਇਤਿਹਾਸੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦਾ ਆਗ਼ਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਜ਼ੀਮ ਸ਼ਿਕਸਤ ਦਿੱਤੀ ਤੇ 627ਈ. ਤੱਕ ਸਾਰੇ ਇਲਾਕੇ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਏ । ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਇਸਲਾਮ ਕਬੂਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਰਬਇੰ ਦੀ ਤਾਕਤ ਉਭਰੀ ਜਿਸ ਨੇ ਫ਼ਾਰਸ ਵਿੱਚ ਸਾਸਾਨੀ ਸਲਤਨਤ ਦਾ ਖ਼ਾਤਮਾ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਦ ਬਾਇਜੰਟਾਈਨ ਸਾਮਰਾਜ ਤੋਂ ਬੀਨ ਅਲਨਹਰੀਨ (ਇਰਾਕ), ਸ਼ਾਮ ਤੇ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਖੋ ਲਏ ।

ਮੁਸਲਿਮ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦੇ ਮਹਾ ਸਿਰੇ[ਸੋਧੋ]

ਅਰਬਾਂ ਨੇ 90 ਮਰਤਬਾ 111ਈ. ਤੇ876ਈ. ਵਿੱਚ ਕਾਂਸਤਾਂਤਨੋਪਲ ਦੇ ਨਾਕਾਮ ਮਹਾ ਸਿਰੇ ਕੀਤੇ ਦੂਜਾ ਮੁਹਾਸਿਰਾ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਦੋਨਾਂ ਰਸਤਿਆਂ ਤੋਂ ਕੀਤਾ ਗਈਆ ਸੀ । ਉਸ ਵਿੱਚ ਨਾਕਾਮੀ ਨਾਲ਼ ਕਾਂਸਤਾਂਤਨੋਪਲ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਮਿਲੀ ।

ਗਿਆਹਰਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਬਾਇਜੰਟਾਈਨ ਸਾਮਰਾਜ ਬਤਦਰੀਜ ਜ਼ਵਾਲ ਵੱਲ ਗਾਮਜ਼ਨ ਰਹੀ ਖ਼ਸੋਸਾ ਜੰਗ ਮੁਲਾਜ਼ ਕਰਦ ਵਿੱਚ ਸਲਜੋਕ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਹੁਕਮਰਾਨ ਅਲਪ ਅਰਸਲਾਨ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਹੈਰਾਨ ਕਣ ਸ਼ਿਕਸਤ ਦੇ ਬਾਦ ਰੂਮੀ ਫ਼ਰਮਾ ਨਰੋਆ ਰੋਮਾਨੋਸ ਵਿੱਚਹਾਰੁਮ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਈਆ ਗਈਆ ਤੇ ਕੁੱਝ ਸ਼ਰਤਾਂ ਤੇ ਰਿਹਾ ਕਰਦਿੱਤਾ ਗਈਆ । ਵਾਪਸੀ ਤੇ ਰੋਮਾਨੋਸ ਨੂੰ ਕਤਲ ਕਰਦਿੱਤਾ ਗਈਆ ਤੇ ਨਵੇਂ ਹੁਕਮਰਾਨ ਮਾਈਕਲ ਹਫ਼ਤਮ ਡੋਕਾਸ ਨੇ ਸਲਜੋਕੀਆਂ ਨੂੰ ਖ਼ਰਾਜ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦਿੱਤਾ ਜਿਸਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਤਰਕ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੇ ਵਿੱਚੜ੍ਹਾਈ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਅਨਾਤੋਲਿਆ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਫ਼ਤਿਹ ਕਰ ਲਈਆ ਤੇ ਬਾਇਜੰਟਾਈਨ ਸਾਮਰਾਜ ਨੂੰ 30 ਹਜ਼ਾਰ ਮੁਰੱਬਾ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਤੋਂ ਮਹਿਰੂਮ ਕਰਦਿੱਤਾ ।

ਸਲੀਬੀਆਂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਤਬਾਹੀ[ਸੋਧੋ]

ਸਲੀਬੀ ਜੰਗਾਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ 13 ਅਪਰੈਲ 1204ਈ. ਨੂੰ ਸਲੀਬੀ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਈ ਸ਼ਹਿਰ ਕਾਂਸਤਾਂਤਨੋਪਲ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਈਆ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਸ਼ਦੀਦ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਵਿੱਚਾਈਆ 1261ਈ. ਵਿੱਚ� ਬਾਜ਼ ਨਤੀਨੀ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੇ ਮਾਈਕਲ ਹਸ਼ਤਮ ਹੈਲੋ ਲੌ ਕਿਸ ਦੇ ਜ਼ੇਰ ਨਿਗਰਾਨੀ ਲਾਤੀਨੀ ਹੁਕਮਰਾਨ ਬਾਲਡਵੀਨ ਸਾਨੀ ਤੋਂ ਕਾਂਸਤਾਂਤਨੋਪਲ ਵਾਪਸ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈਆ ।

ਕਾਂਸਤਾਂਤਨੋਪਲ ਦੀ ਹਾਰ[ਸੋਧੋ]

ਕਾਂਸਤਾਂਤਨੋਪਲ ਨੂੰ 29 ਮਈ 1403ਈ. ਵਿੱਚ ਉਸਮਾਨੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਸੁਲਤਾਨ ਮੁਹੰਮਦ ਵਿੱਚੌਥਾ ਨੇ ਫ਼ਤਿਹ ਕਰ ਕੇ ਦਾਰੁਲਖ਼ਿਲਾਫ਼ਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ।