ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
Jump to navigation Jump to search

ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਖੇਤਰ ਦਾ ਇਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਖੇਤਰ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਅਨਾਜ, ਕੁਦਰਤੀ, ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜੋ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਅਤੇ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। (ਵੈਟਰਨਰੀ ਸਾਇੰਸ, ਨਾ ਕੇ ਪਸ਼ੂ ਵਿਗਿਆਨ, ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਇਹ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)

ਖੇਤੀਬਾੜੀ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ, ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨ (ਐਗਰੋਨੋਮੀ)[ਸੋਧੋ]

ਇਹ ਤਿੰਨ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਉਲਝਣਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੰਕਲਪਾਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦੇ ਹਨ:

  • ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਜਿਹੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਹੈ ਜੋ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਉਪਯੋਗ ਲਈ ਜਾਨਵਰਾਂ ਅਤੇ ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਲਈ ਬਦਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ ਖੋਜ ਦੇ ਕਾਰਜ ਸਮੇਤ ਖੇਤੀ ਸੰਬੰਧੀ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਤੇ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੈ।
  • ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਖੋਜ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਪੌਦੇ-ਅਧਾਰਿਤ ਫਸਲਾਂ ਦਾ ਅਧਿਅਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸੁਧਾਰਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ।

ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ ਹੇਠਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਖੋਜ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ: [1][2]

  • ਪਲਾਂਟ ਬ੍ਰੀਡਿੰਗ ਅਤੇ ਜੈਨੇਟਿਕਸ 
  • ਪਲਾਂਟ ਪੈਥੋਲਾਜੀ 
  • ਬਾਗਬਾਨੀ 
  • ਮਿੱਟੀ ਵਿਗਿਆਨ
  • ਕੀਟ ਵਿਗਿਆਨ
  • ਉਤਪਾਦਨ ਤਕਨੀਕ (ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਸਿੰਚਾਈ ਪ੍ਰਬੰਧਨ, ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੇ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਇੰਪੁੱਟ) 
  • ਮਾਤਰਾ ਅਤੇ ਗੁਣਵੱਤਾ (ਜਿਵੇਂ, ਸੋਕਾ-ਰੋਧਕ ਫਸਲਾਂ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਚੋਣ, ਨਵੇਂ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ, ਉਪਜ-ਸੰਵੇਦਣ ਤਕਨਾਲੋਜੀ, ਫਸਲ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਸਿਮੂਲੇਸ਼ਨ ਮਾਡਲ, ਇਨ-ਵਿਟਰੋ ਸੈੱਲ ਦੀ ਤਕਨੀਕ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਵਿਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨਾ। 
  • ਫਸਲ ਜਾਂ ਪਸ਼ੂ ਉਤਪਾਦਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ 'ਤੇ ਕੀੜਿਆਂ (ਜੰਗਲੀ ਬੂਟੀ, ਕੀੜੇ, ਜਰਾਸੀਮ, ਨੇਮੇਟੌਡਜ਼) ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨਾ।
  • ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੇ ਅੰਤ-ਖਪਤਕਾਰੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਵ (ਜਿਵੇਂ, ਉਤਪਾਦਨ, ਬਚਾਅ ਅਤੇ ਡੇਅਰੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਪੈਕੇਜ਼ਿੰਗ) ਮਾੜੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਅਤੇ ਸੁਧਾਈ (ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਵਿਗੜਨਾ, ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਪ੍ਰਬੰਧਨ, ਬਾਇਓਰੀਮੀਡੀਏਸ਼ਨ)।
  • ਫੋਰਡ ਉਤਪਾਦਨ ਮਾਡਲਿੰਗ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਿਧਾਂਤਕ ਉਤਪਾਦਨ 
  • ਵਾਤਾਵਰਣ ਰਵਾਇਤੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ, ਕਈ ਵਾਰ ਨਿਰਵਿਘਨ ਖੇਤੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਗਰੀਬ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦਿਲਚਸਪ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਕਈ ਵਾਰ ਸਨਅਤੀ ਖੇਤੀ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕੁਦਰਤੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨਾਲ ਇਕਸੁਰਤਾ ਦਾ ਪੱਧਰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਕੁਝ ਆਧੁਨਿਕ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਥਾਈ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। 
  • ਭੋਜਨ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਮੰਗ, ਮੁੱਖ ਉਤਪਾਦਕਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਚੀਨ, ਭਾਰਤ, ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ, ਯੂ.ਐਸ.ਏ ਅਤੇ ਈ.ਯੂ.। 
  • ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੰਸਾਧਨਾਂ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕਈ ਵਿਗਿਆਨ (ਜਿਵੇਂ ਮਿੱਟੀ ਵਿਗਿਆਨ, ਕੀਟ ਵਿਗਿਆਨ); ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਫਸਲਾਂ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ (ਮਿਸਾਲ ਲਈ, ਫਸਲ ਵਿਗਿਆਨ, ਪਸ਼ੂ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰਿਊਮਰ ਪੋਟਰੀ, ਫਾਰਮ ਪਸ਼ੂ ਭਲਾਈ); ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਸਮਾਜ ਸਾਸ਼ਤਰੀਆਂ ਵਰਗੇ ਅਜਿਹੇ ਖੇਤਰ; ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਨੁਸੰਧਾਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਬਾਇਓਟੈਕਨਾਲੌਜੀ[ਸੋਧੋ]

ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਬਾਇਓਟੈਕਨਾਲੌਜੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਔਜ਼ਾਰਾਂ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਜੀਵੰਤ ਜੀਵਾਣੂਆਂ ਨੂੰ ਸੋਧਣ ਲਈ ਜੈਨੇਟਿਕ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ, ਅਜਮਾ ਮਾਰਕਰ, ਅਣੂ ਖੋਜੀ, ਟੀਕੇ ਅਤੇ ਟਿਸ਼ੂ ਕਲਚਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: ਪੌਦੇ, ਜਾਨਵਰ ਅਤੇ ਸੂਖਮ-ਜੀਵਾਣੂ।

ਖਾਦ[ਸੋਧੋ]

ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਪੈਦਾਵਾਰ ਘਟਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਖਾਦ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ, ਜਦੋਂ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਜੋਡ਼ੇ ਅਤੇ ਜੈਵਿਕ ਪਦਾਰਥ ਦੇ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣਾਉਣ ਵਿਚ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਸਲ ਦੀ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਵਿਚ ਨਾਈਟਰੋਜ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਕਰਕੇ ਉਤਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਫਸਲ ਦੇ C ਤੋਂ N ਅਨੁਪਾਤ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਕੁਝ ਮਹੀਨੇ ਲੱਗ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨੀ[ਸੋਧੋ]

ਹਰੇ ਇਨਕਲਾਬ ਦਾ ਪਿਤਾ, ਨੋਰਮਨ ਬੋਰਲਾਗ

ਖੇਤਰ ਜਾਂ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਿਸ਼ੇ[ਸੋਧੋ]

ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ[ਸੋਧੋ]

  • ਖੇਤੀਬਾੜੀ
  • ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਕੌਂਸਲ 
  • ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਵਿਸ਼ੇ 
  • ਖੇਤੀ ਮੰਤਰਾਲਾ
  • ਐਗਰੋਸੀਕੌਜੀ ਅਮਰੀਕਨ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ ਐਗਰੋਨੌਮੀ 
  • ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਮੁਲਾਂਕਣ 
  • ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫੂਡ ਨੀਤੀ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ, ਆਈ.ਐਫ.ਪੀ.ਆਰ.ਆਈ. 
  • ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ 
  • ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਐਫਐਫਏ ਸੰਗਠਨ 
  • ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਕ੍ਰੌਪ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ (ਆਰ ਆਈ ਸੀ ਪੀ) (ਚੈੱਕ ਗਣਰਾਜ ਵਿੱਚ) 
  • ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ

ਹਵਾਲੇ [ਸੋਧੋ]

  1. Bosso, Thelma (2015). Agricultural Science. Callisto Reference. ISBN 978-1-63239-058-5. 
  2. Boucher, Jude (2018). Agricultural Science and Management. Callisto Reference. ISBN 978-1-63239-965-6.