ਸਮੱਗਰੀ 'ਤੇ ਜਾਓ

ਬਿਰਿਆਨੀ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਆਜ਼ਾਦ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਤੋਂ
ਬਿਰਿਆਨੀ
ਹੈਦਰਾਬਾਦੀ ਚਿਕਨ ਬਿਰਿਆਨੀ
ਸਰੋਤ
ਹੋਰ ਨਾਂਬਿਰਯਾਨੀ, ਬਰਯਾਨੀ, ਬਿਰਿਆਨੀ, ਬਰਿਆਨੀ
ਇਲਾਕਾਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ, ਦੱਖਣੀ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ, ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ, ਮਾਰੀਸੀਅਸ, ਯੁਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ ਅਤੇ ਮੱਧ ਪੂਰਬ
ਖਾਣੇ ਦਾ ਵੇਰਵਾ
ਖਾਣਾਮੁੱਖ ਡਿਸ਼
ਮੁੱਖ ਸਮੱਗਰੀਚਾਵਲ, ਮਸਾਲੇ, ਅਧਾਰ (ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਮੀਟ ਜਾਂ ਅੰਡਾ), ਦਹੀਂ, ਹੋਰ ਮਰਜੀ ਮੁਤਾਬਿਕ (ਜਿਵੇਂ ਸੁੱਕੇ ਮੇਵੇ)
ਹੋਰ ਕਿਸਮਾਂਅਨੇਕ
ਕੈਲੋਰੀਆਂVaries according to varieties

ਬਿਰਿਆਨੀ ਇੱਕ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦਾ ਚਾਵਲ, ਸਬਜੀਆ ਅਤੇ ਮਾਸ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਣ ਤੋ ਬਣਿਆ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿਧ ਵਿਅੰਜਨ ਹੈ।[1][2][3][4] ਇਹ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਅੰਜਨ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਦੁਨਿਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਵਸੇ ਅਪ੍ਰਵਾਸੀ ਭਾਰਤੀਆ ਦੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਇਹ ਮੁਗਲ-ਯੁੱਗ ਦੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਦੀ ਸਹੀ ਤਾਰੀਖ ਅਤੇ ਸਥਾਨ ਬਾਰੇ ਬਹਿਸ ਹੈ।[5] ਇਹ ਫ਼ਾਰਸੀ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਪਕਵਾਨ, ਜਾਂ ਤਾਂ ਪਿਲਾਉ ਜਾਂ ਬਿਰਿੰਜ ਬਿਰੀਆਨ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।[5][6][7] ਇਹ ਪਕਵਾਨ ਫ਼ਾਰਸੀ ਪਿਲਾਉ ਵਾਂਗ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਪਕਾਉਣ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਫ਼ਾਰਸੀ-ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਦਹੀਂ-ਮੈਰੀਨੇਟ ਕੀਤੇ ਮੀਟ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਸਾਲੇਦਾਰ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਖਾਣਾ ਪਕਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ; ਇਹ ਸੰਭਾਵਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੁਗਲ ਦਰਬਾਰ ਦੀਆਂ ਰਸੋਈਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।[5] ਇਹ ਵੀ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਬਿਰਿਆਨੀ ਨੂੰ ਮੁਗਲ ਯੁੱਗ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਾਂ ਪਿਲਾਉ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਮੁਗਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਪਣਾਏ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਰਿਆਨੀ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।

ਬਿਰਿਆਨੀ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਡਾਇਸਪੋਰਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਕਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਪਕਵਾਨ ਅਕਸਰ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮੁਸਲਿਮ ਆਬਾਦੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਕਵਾਨ ਕਈ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਕਸਰ ਸਥਾਨਕ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਡਾਇਸਪੋਰਾ ਆਬਾਦੀ ਦੁਆਰਾ ਉੱਥੇ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਿਰਿਆਨੀ ਭਾਰਤੀ ਔਨਲਾਈਨ ਫੂਡ ਆਰਡਰਿੰਗ ਅਤੇ ਡਿਲੀਵਰੀ ਸੇਵਾਵਾਂ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਰਡਰ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਪਕਵਾਨ ਹੈ, ਇਹ ਪੂਰੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹਾਂ ਅਤੇ ਜਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਕਵਾਨ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਨਾਮ ਦੇ ਪਿਛੇ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ

[ਸੋਧੋ]

ਬਿਰਯਾਨੀ ਸ਼ਬਦ ਮੁਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤੋ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਮੱਧ ਕਾਲੀਨ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਤੋ ਆਏ ਹੋਏ ਮੁਗਲ, ਅਫਗਾਨ, ਅਰਬ, ਤੁਰਕ ਸ਼ਾਸਕਾ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਭਾਸ਼ਾ ਸੀ।[8][9] ਇਸ ਦੀ ਇੱਕ ਧਾਰਣਾ ਇਹ ਵੀ ਹੈ, ਇਸ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਚਾਵਲ ਲਈ ਉਪਯੁਕਤ “ਬ੍ਰਿੰਜ” ਸ਼ਬਦ ਤੋ ਹੋਈ ਹੈ।[1] ਇੱਕ ਹੋਰ ਧਾਰਣਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮਕਰਣ ਫ਼ਾਰਸੀ ਸ਼ਬਦ “ ਬਿਰਾਯਨ” ਅਤੇ “ਬੇਰੀਆ” ਤੋ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਤਲਣਾ ਜਾਂ ਸੇਕਣਾ। ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਾਕੰਸ਼ 'ਬਿਰਿੰਜ ਬਿਰਯਾਨ' (ਫ਼ਾਰਸੀ: برنج ਬੀਰੰਜ, "ਚਾਵਲ" ਦੇ ਨਾਲ) ਤੋਂ ਲਈ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਤਲੇ ਹੋਏ ਚੌਲ"।[10][1]

ਉਤਪਤੀ

[ਸੋਧੋ]

ਇਸ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਦਾ ਸਥਾਨ ਹਾਲੇ ਤੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਅਲਗ ਅਲਗ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦਿੱਲੀ (ਮੁਗਲਈ ਵਿਅੰਜਨ), ਲਖਨਊ (ਅਵਦ ਵਿਅੰਜਨ) ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਰਾਜਘਰਾਣਿਆ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਕਈ ਵਿਅੰਜਨ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਜਿਥੇ ਚਾਵਲ ਭੋਜਨ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅੰਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤੇਲੰਗਾਨਾ, ਤਮਿਲ ਨਾਡੁ ਅਤੇ ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਕਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਕਾਰਾ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਇੱਕ ਮਾਤਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਾਜ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਬਿਰਯਾਨੀ ਦਾ ਕਿਸੀ ਸਥਾਨਿਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਹੈ।ਅਧੁਨਿਕ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਬਿਰਯਾਨੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ|

ਲਿੱਜੀ ਕੋਲੀਨਗਮ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਾਹੀ ਮੁਗਲ ਬਾਬਰਚੀ ਖਾਣੇ ਵਿੱਚ ਬਿਰਯਾਨੀ ਨੂੰ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿਅੰਜਨ ਪਿਲਾਫ਼ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਥਾਨਿਕ ਮਸਾਲੇਦਾਰ ਚਾਵਲ ਨਾਲ ਬਣੇ ਵਿਅੰਜਨ ਦੇ ਸੰਗਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।

ਸਮੱਗਰੀ

[ਸੋਧੋ]
ਬਿਰਿਆਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਰਚੀ ਕਾ ਸਲਾਨ ਅਤੇ ਰਾਇਤਾ ਵਰਗੇ ਸਾਈਡ ਡਿਸ਼ ਵੀ ਦਿੱਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਬਿਰਿਆਨੀ ਲਈ ਸਮੱਗਰੀ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਮੀਟ ਅਤੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮੀਟ (ਚਿਕਨ, ਬੱਕਰੀ, ਬੀਫ[11]) ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁੱਖ ਸਮੱਗਰੀ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰੀ ਭੋਜਨ (ਮੱਛੀ, ਝੀਂਗਾ) ਅਤੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਕਈ ਵਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਨਵਰਤਨ ਬਿਰਿਆਨੀ ਵਿੱਚ ਕਾਜੂ, ਸੁਲਤਾਨਾ (ਕਿਸ਼ਮਿਸ਼) ਵਰਗੇ ਮਿੱਠੇ, ਅਮੀਰ ਤੱਤਾਂ ਅਤੇ ਸੇਬ ਅਤੇ ਅਨਾਨਾਸ ਵਰਗੇ ਫਲਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।[12]

ਬਿਰਿਆਨੀ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਮਸਾਲੇ ਅਤੇ ਸੌਂਫ ਦੇ ​​ਬੀਜ, ਘਿਓ (ਸਪੱਸ਼ਟ ਮੱਖਣ), ਜਾਇਫਲ, ਗਦਾ,[13] ਮਿਰਚ, ਲੌਂਗ,[13] ਇਲਾਇਚੀ, ਦਾਲਚੀਨੀ, ਤੇਜ ਪੱਤੇ, ਧਨੀਆ, ਪੁਦੀਨਾ, ਅਦਰਕ, ਪਿਆਜ਼, ਟਮਾਟਰ, ਹਰੀਆਂ ਮਿਰਚਾਂ,[11] ਸਟਾਰ ਸੌਂਫ ਅਤੇ ਲਸਣ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੇਸਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।[13] ਬਿਰਿਆਨੀ ਲਈ ਕੁਝ ਵਪਾਰਕ ਪਕਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ਬੂਦਾਰ ਤੱਤ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੀਠਾ ਅਤਰ, ਕੇਵੜਾ ਅਤੇ ਗੁਲਾਬ ਜਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸੁੱਕੇ ਖੱਟੇ ਪ੍ਰੂਨ (ਆਲੂ ਬੁਖਾਰਾ) ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਮਲੇਸ਼ੀਆ, ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਅਤੇ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਵਰਗੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਨਾਸੀ ਬਰਿਆਨੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਥਾਨਕ ਮਸਾਲੇ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਬੂਦਾਰ ਪਦਾਰਥ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਾਂਡਨ ਪੱਤਾ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।[14]

ਬਿਰਿਆਨੀ ਨੂੰ ਰਾਇਤਾ (ਖੀਰਾ, ਟਮਾਟਰ, ਆਦਿ ਦੇ ਨਾਲ ਦਹੀਂ), ਤਲੇ ਹੋਏ ਜਾਂ ਕਰੀ ਕੀਤੇ ਬੈਂਗਣ (ਬੈਂਗਣ), ਸਲਾਦ, ਜਾਂ ਕਰੀ ਕੀਤੇ ਸਾਈਡ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅੰਡੇ ਕਾ ਸਲਾਨ (ਉਬਲੇ ਹੋਏ ਆਂਡੇ ਦੇ ਨਾਲ)[15] ਜਾਂ ਮਿਰਚੀ ਕਾ ਸਲਾਨ (ਮਿਰਚਾਂ ਦੇ ਨਾਲ) ਦੇ ਨਾਲ ਪਰੋਸਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।[16]

ਖੁਰਾਕ ਵਿੱਚ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਡੇ, ਆਲੂ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਪਨੀਰ ਜਾਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਮਾਸ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਹਿੰਦੂ ਜਾਂ ਗੈਰ-ਧਾਰਮਿਕ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ।[17] ਕੋਲਕਾਤਾ ਬਿਰਿਆਨੀ, ਜਿਸਦੀ ਖੋਜ ਵਾਜਿਦ ਅਲੀ ਸ਼ਾਹ ਨੇ 1850 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਵਿੱਚ ਆਲੂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।[18]

ਹਵਾਲੇ

[ਸੋਧੋ]
  1. ↑ 1.0 1.1 1.2 Pratibha Karan (2009). Biryani. Random House India. pp. 1–12. ISBN 978-81-8400-254-6. ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਗ਼ਲਤੀ:Invalid <ref> tag; name "Pratibha2009" defined multiple times with different content
  2. ↑ "Food racism: Biryani to target Muslims?". dailyo.in. 21 March 2015. Retrieved 22 March 2017.
  3. ↑ "Everything you want to know about biryani". hindustantimes.com. 27 February 2010. Retrieved 22 March 2017.
  4. ↑ "Where does biryani come from?". blogs.hindustantimes.com. Archived from the original on 24 ਜੂਨ 2016. Retrieved 22 March 2017. {{cite web}}: Unknown parameter |dead-url= ignored (|url-status= suggested) (help)
  5. ↑ 5.0 5.1 5.2 ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਗ਼ਲਤੀ:Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Collingham 2006
  6. ↑ ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਗ਼ਲਤੀ:Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named TheHindu2012
  7. ↑ ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਗ਼ਲਤੀ:Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named BBC 2016
  8. ↑ "Naqvī, Ṣādiq; Rao, V. Kishan; Satyanarayana, A. (2005). A thousand laurels--Dr. Sadiq Naqvi: studies on medieval India with special reference to Deccan". 1. Felicitation Committee, Dept. of History & Dept. of Ancient Indian History, Culture & Archaeology, Osmania University. p. 97. Retrieved 22 March 2017.
  9. ↑ "de Laet, Siegfried J. (1994). History of Humanity: From the seventh to the sixteenth century". UNESCO. p. 734. ISBN 9789231028137. Retrieved 22 March 2017.
  10. ↑ "From Iran to India: The journey and evolution of biriyani". BBC News. 15 July 2016.
  11. ↑ 11.0 11.1 Makhijani, Pooja (22 June 2017). "A Beginner's Guide to Biryani, the Ultimate Rice Dish". Saveur. Retrieved 19 December 2018.
  12. ↑ ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਗ਼ਲਤੀ:Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named ndtvravish
  13. ↑ 13.0 13.1 13.2 Brown, Ruth (16 August 2011). "The Melting Pot – A Local Prep Kitchen Incubates Portland's Next Generation of Food Businesses". Willamette Week. Vol. 37, no. 41.
  14. ↑ "Nasi Biryani Recipe". The New York Times Cooking. Retrieved 2 May 2024.
  15. ↑ "Side Dishes to Enjoy with Biryani". The Times of India. Retrieved 4 December 2025.
  16. ↑ Kapoor, Sanjeev (2 August 2016). "Mirchi Ka Salan". Sanjeev Kapoor. Retrieved 9 December 2025.
  17. ↑ Bhandari, Kabir Singh (21 April 2020). "The curious case of potato in Kolkata biryani and how the British fed us a lie". Hindustan Times. Retrieved 19 August 2020.
  18. ↑ Saha, Somdatta (4 August 2023). "The Fascinating Story Of Aloo In Kolkata Biryani: All You Need To Know!". NDTV Food. Retrieved 9 February 2026.
"https://pa.wikipedia.org/w/index.php?title=ਬਿਰਿਆਨੀ&oldid=833587" ਤੋਂ ਲਿਆ