ਲੱਲੂ ਲਾਲ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਤੋਂ
Jump to navigation Jump to search
ਲੱਲੂ ਲਾਲ
ਜਨਮ1763
ਆਗਰਾ
ਮੌਤ1835
ਕਲਕੱਤਾ
ਰਾਸ਼ਟਰੀਅਤਾਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤੀ
ਹੋਰ ਨਾਂਮਲੱਲੂ ਲਾਲ, ਲੱਲੂਲਾਲ, ਲਾਲੂ ਲਾਲ ਜੀ ,ਲੱਲੂ ਲਾਲ ਜੀ, ਲੱਲੂ ਲਾਲ ਕਵੀ, ਲੱਲੂ ਲਾਲਾ,
ਪੇਸ਼ਾਅਧਿਆਪਕ, ਅਨੁਵਾਦਕ, ਲੇਖਕ
ਪ੍ਰੇਮ ਸਾਗਰ

ਲੱਲੂ ਲਾਲ (1763–1835) ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ ਤੋਂ ਅਕਾਦਮਿਕ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦਕ ਸੀ। ਉਹ ਫੋਰਟ ਵਿਲੀਅਮ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਇਕ ਅਧਿਆਪਕ ਸੀ। ਉਹ ਪ੍ਰੇਮ ਸਾਗਰ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਅਜੋਕੀ ਸਾਹਿਤਕ ਹਿੰਦੀ ਵਿਚ ਪਹਿਲੀ ਰਚਨਾ ਹੈ।

ਜੀਵਨੀ[ਸੋਧੋ]

ਲੱਲੂ ਲਾਲ ਦਾ ਜਨਮ ਆਗਰਾ ਦੇ ਇੱਕ ਗੁਜਰਾਤੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਫ਼ਾਰਸੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਦਾ ਚੰਗਾ ਗਿਆਨ ਸੀ। ਉਹ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਕਮਾਉਣ ਲਈ ਮੁਰਸ਼ਿਦਾਬਾਦ ਆਇਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ 7 ਸਾਲ ਮੁਰਸ਼ਿਦਾਬਾਦ ਦੇ ਨਵਾਬ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਜੌਨ ਗਿਲਕ੍ਰਿਸਟ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਪੈ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਕਲਕੱਤਾ ਦੇ ਫੋਰਟ ਵਿਲੀਅਮ ਕਾਲਜ ਲੈ ਆਇਆ। ਉਥੇ ਲੱਲੂ ਲਾਲ ਨੇ ਕਈ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਸ਼ਾਈ ਹਿੰਦੀ ਵਿਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਲੇਖਣ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਇੱਥੇ 24 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1823-24 ਈਸਵੀ ਵਿਚ ਫੋਰਟ ਵਿਲੀਅਮ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਰਿਟਾਇਰ ਹੋਇਆ। [1]

ਕੰਮ[ਸੋਧੋ]

ਲੱਲੂ ਲਾਲ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਅਨੁਵਾਦ ਪ੍ਰੇਮ ਸਾਗਰ (1804–1810) ਹੈ, ਹਿੰਦੀ ਦੀ ਖੜੀ ਬੋਲੀ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਵਾਰਤਕ ਲਿਖਤ ਹੈ। ਕਾਜਿਮ ਅਲੀ ਜਵਾਨ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸਨੇ ਸਿੰਘਾਸਨ ਬੱਤੀਸੀ ਅਤੇ ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਦਾ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ। ਮਜ਼ਹਰ ਅਲੀ ਵਿਲਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇਬੈਤਾਲ ਪਚੀਸੀ ਅਤੇ ਮਧੂਨਲ (1805) ਵੀ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤੇ। [2]

ਲੱਲੂ ਲਾਲ ਦੀ ਅਸਲ ਰਚਨਾ ਉਰਦੂ ਲਿਪੀ ਵਿਚ ਬ੍ਰਿਜ-ਭਾਸਾ (1811) ਦਾ ਵਿਆਕਰਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਬਿਹਾਰੀ ਦੀ ਸਤਸਾਈ ਦਾ ਟੀਕਾ ਲਾਲਾ ਚੰਦਰਿਕਾ ਵੀ ਲਿਖਿਆ। [3]

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸਨੇ ਲਤਾਈਫ-ਏ-ਹਿੰਦੀ ਜਾਂ ਦਿ ਨਿਊ ਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਹਿੰਦੂਸਤਾਨਿਕਾ ਆਫ਼ ਵਿਟ (1810) ਦਾ ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਲਿਪੀ ਵਿਚ ਸੰਕਲਿਨ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਲਗਭਗ 100 ਚੁਸਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਕਿੱਸਿਆਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। [4]

ਪ੍ਰੇਮ ਸਾਗਰ[ਸੋਧੋ]

ਪ੍ਰੇਮ ਸਾਗਰ ਜਾਂ ਪ੍ਰੇਮ ਸਾਗਰ (" ਪ੍ਰੇਮ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ") [5]ਪਹਿਲੀ ਆਧੁਨਿਕ ਹਿੰਦੀ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਸੀ, ਜੋ 1804 ਅਤੇ 1810 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰਚੀ ਗਈ ਸੀ. ਚਤੁਰਭੁਜਾ ਮਿਸ਼ਰਾ ਦੀ ਬ੍ਰਜ ਭਾਸ਼ਾ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ, ਇਸ ਦੀ ਕਥਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਕਥਾ, ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਦਸਵੀਂ ਪੁਸਤਕ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ। [6]

ਮੁ Hindustਲੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਨੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਭਾਰੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਉਰਦੂ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਜੁਲਦੇ ਸਨ. ਲੱਲੂ ਲਾਲ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦ-ਆਰੀਅਨ ਮੂਲ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮ ਸਾਗਰ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਆਧੁਨਿਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਹਿੰਦੀ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਜੁਲਦੀ ਹੈ. ਭਾਸ਼ਾਈ ਵਿਗਿਆਨੀ ਜੂਲੇਸ ਬਲੌਚ ਲੱਲੂ ਲਾਲ ਦੇ ਕੰਮ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਬਾਰੇ ਹੇਠਾਂ ਦੱਸਦੇ ਹਨ: [7]

ਹਵਾਲੇ[ਸੋਧੋ]

  1. Akbar Padamsee; Shamlal (1966). Western Influence in Bengali Literature. Vakil. p. 320. 
  2. Thomas Grahame Bailey (2008). A history of Urdu literature. Oxford University Press. p. 80. ISBN 978-0-19-547518-0. 
  3. George Abraham Grierson, ed. (1896). The Satsaiya of Bihari, with a Commentary Entitled the Lala-candrika, by Çri Lallu Lal Kavi. Office of the Superintendent of Government Printing, Calcutta. 
  4. Abdul Jamil Khan (2006). Urdu/Hindi: An Artificial Divide. Algora Publishing. p. 205. ISBN 978-0-87586-437-2. 
  5. ਲਾਲ, ਲੱਲੂ (1896). "ਪ੍ਰੇਮ ਸਾਗਰ" (PDF). pa.wikisource.org. ਮੁਨਸ਼ੀ ਗੁਲਾਬਸਿੰਘ ਐਂਡ ਸੰਜ਼. Retrieved 20 january2020.  Check date values in: |access-date= (help)
  6. The Prem Sagur of Lallu Lal. Translated by W. Hollings. Ridsdale. 1848. p. 1. ISBN 978-1-4655-8069-6. 
  7. Tara Chand (1994). "Some Misconceptions About Hindustani". The Problem of Hindustani (1944). Indian Periodicals.